جم – خانوارها همچنان کالاهایی را که برای سفره آنها ضروری است تهیه میکنند، اما میزان خرید این محصولات نیز متناسب با درآمد و توان مالی آنها محدود شده است. بازار کالاهای اساسی در حالی وارد روزهای پایانی شهریورماه میشود که نشانههای رکود در سمت تقاضا بیش از گذشته خود را نشان میدهد؛ اگرچه فعالان بازار از نبود کمبود و تداوم عرضه کالاها خبر میدهند، اما همزمانی افزایش هزینههای تولید، نوسانات ارزی و کاهش قدرت خرید خانوارها، فضای بازار را دشوار کرده است.
وقتی درآمد عقب میماند قیمت جلو میدود
در شرایطی که درآمد خانوارها معمولاً با فاصله زمانی و بهصورت محدود افزایش پیدا میکند، قیمت کالاهای مصرفی با سرعت بیشتری تغییر میکند. نتیجه این شکاف، تغییر تدریجی الگوی خرید خانوارهاست؛ مصرفکنندگان ابتدا کالاهای غیرضروری و لوکس را کنار میگذارند و در مرحله بعد، حتی خرید کالاهای اساسی را نیز محدود میکنند. در چنین فضایی، بازار از نظر موجودی با بحران مواجه نیست، اما از نظر تقاضا با ضعف مواجه شده است.
ارز؛ متغیری که همه را تحت تأثیر قرار میدهد
نوسانات نرخ ارز بار دیگر به یکی از متغیرهای اثرگذار بر بازار مواد غذایی تبدیل شده است. این اثرگذاری تنها به کالاهای وارداتی محدود نمیشود و حتی محصولات تولید داخل نیز بهواسطه وابستگی بخشی از نهادهها، مواد اولیه، کود و هزینه حملونقل به ارز، از تغییرات بازار ارز تأثیر میپذیرند. رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، در این باره میگوید: طی چند روز اخیر و همزمان با نوسانات ارزی، در برخی کالاها افزایش قیمت مشاهده شده است، اما در حال حاضر هیچ کمبودی در بازار وجود ندارد و کالاها به شکل گسترده در شبکه توزیع عرضه میشوند. وی تأکید میکند: هر کالایی که به ارز وابستگی داشته باشد، متناسب با تغییرات نرخ ارز تحت تأثیر قرار میگیرد؛ این موضوع فقط مربوط به کالاهای وارداتی نیست، بلکه کالاهای تولید داخل نیز از این شرایط اثر میپذیرند.
رکودی که از سفرهها شروع میشود
کنگری با اشاره به وضعیت قدرت خرید خانوارها میگوید: افزایش حقوق معمولاً سالانه یک بار انجام میشود، اما تورم به شکل مستمر بر هزینههای خانوار اثر میگذارد. کاهش قدرت خرید باعث شده مردم ابتدا کالاهای لوکس را از سبد مصرفی خود خارج کنند و سپس حتی در خرید کالاهای اساسی نیز محتاطتر شوند. وی میافزاید: نتیجه چنین شرایطی، حاکم شدن رکود در بازار است؛ زمانی که قدرت خرید کاهش پیدا میکند، مصرفکننده ناچار است اولویتبندی کند. کنگری درباره تأثیر کالابرگ نیز اظهار میکند: کالابرگ تأثیر بسیار منفی بر فعالیت بنکداریها گذاشته است، چرا که عمدهفروشیها مستقیماً با کالابرگ کار نمیکنند و بخش قابلتوجهی از کالاهای مشمول این طرح از طریق فروشگاههای خردهفروشی عرضه میشود.
برنج، روغن و حبوبات؛ قیمتهای واقعی بازار
رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی درباره قیمت برنج ایرانی میگوید: در حال حاضر برنج ایرانی در بازار تا حدود ۴۸۰ هزار تومان نیز عرضه میشود که این رقم مربوط به قیمت در سطح بنکداری است و حدود ۱۵ درصد به آن اضافه میشود تا به دست مصرفکننده برسد. وی درباره روغن نیز اظهار میکند: قیمت روغن براساس نرخ مصوب سازمان حمایت تعیین میشود و قیمت درجشده روی کالا، همان قیمت مصرفکننده است. کنگری درباره حبوبات نیز میگوید: این گروه از کالاها در هفتههای گذشته روند کاهشی داشتند، اما در پی نوسانات اخیر نرخ ارز، تا حدودی وارد روند افزایشی شدهاند. وی با این حال تأکید میکند: افزایش قیمت به معنای کمبود کالا نیست و در تمام زمینههای غذایی، تاکنون کمبود قابلتوجهی در بازار مشاهده نشده است.
چشمانداز بازار؛ ثبات ارز، ثبات قیمت
کنگری درباره چشمانداز بازار تا پایان شهریورماه میگوید: با توجه به فعالیت زنجیره تأمین و تولید و همچنین رقابتی بودن بازار، انتظار نداریم با کمبود کالا مواجه شویم. وی در عین حال تأکید میکند: مسئله اصلی در بخش قیمت، نوسانات نرخ ارز است؛ اگر نرخ ارز مدیریت شود، بازار مواد غذایی نیز میتواند به سمت ثبات حرکت کند. رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی یادآور میشود: طی دو ماه گذشته، بازار با نوسان شدید قیمتی مواجه نبود و در برخی کالاها روند نزولی مشاهده شد، اما افزایش قیمتهای اخیر عمدتاً تحت تأثیر نوسانات ارزی اتفاق افتاده است. کنگری در پایان تأکید میکند: رکود فعلی بازار مواد غذایی تنها به کاهش قدرت خرید مردم مربوط نمیشود و مجموعهای از عوامل از جمله تغییر الگوی مصرف، اجرای کالابرگ و تعطیلی مدارس بر میزان تقاضا اثر گذاشتهاند؛ با این حال، از نظر تأمین کالاهای اساسی، در حال حاضر کمبودی در بازار وجود ندارد و متغیر تعیینکننده در مسیر قیمتها، همچنان نرخ ارز است.
