فارس- با وجود افزایش هزینههای تولید و چالشهای بازار، چراغ تولید در دامداریها و واحدهای لبنی خراسان جنوبی همچنان روشن است. یک تولیدکننده لبنیات استان معتقد است افزایش تولید شیر و ظرفیت موجود میتواند زمینهساز توسعه صنایع لبنی و ایجاد ارزش افزوده بیشتر باشد.
از دامداری تا سفره؛ زنجیرهای که باید کامل شود
«محمد حسنی»، از تولیدکنندگان لبنیات خراسان جنوبی، از سال ۱۳۸۴ وارد دامداری صنعتی شده و نزدیک به دو دهه در این حوزه فعالیت میکند. واحد او بهصورت مکانیزه اداره میشود و علاوه بر شیر، گوشت نیز تولید میکند. چهار نفر نیز بهصورت مستقیم در این واحد مشغول به کار هستند.
نقطه مهمتر، تلاش برای تکمیل زنجیره تولید است؛ شیر تولیدشده علاوه بر عرضه در فروشگاهها، در واحد فرآوری وابسته به همین مجموعه به خامه، کره، دوغ، ماست و پنیر تبدیل میشود. این یعنی ارزش یک لیتر شیر میتواند در داخل استان چند برابر شود و اشتغال و درآمد بیشتری ایجاد کند.
مشکل، فقط تولید نیست؛ ماندن ارزش افزوده در استان است
خراسان جنوبی در تولید شیر ظرفیت قابل توجهی دارد، اما چالش اصلی زمانی خود را نشان میدهد که شیر باید فرآوری شود. بخشی از شیر خام استان برای فرآوری به خارج از استان میرود؛ موضوعی که نشان میدهد توسعه صنایع فرآوری میتواند یکی از حلقههای مهم تکمیل زنجیره ارزش باشد. حسنی معتقد است ظرفیت موجود بهاندازهای است که سرمایهگذاری در یک کارخانه جدید فرآوری با اتکا به شیر تولیدشده در داخل استان امکانپذیر است.
سه کارخانه، اما فقط یک چراغ روشن
در بیرجند سه کارخانه لبنی وجود دارد که به گفته این تولیدکننده، تنها یکی از آنها فعال است و دو واحد دیگر فعالیت ندارند. این یعنی از یک طرف دامدار برای تولید شیر هزینه میکند و از سوی دیگر بخشی از ظرفیت فرآوری بلااستفاده میماند. احیای واحدهای تعطیل یا ورود سرمایهگذاری جدید میتواند ظرفیتهای موجود را به یکدیگر متصل کند.
بازار کوچک، تولید کمنفس
روی دیگر ماجرا، بازار مصرف است. حسنی از کاهش فروش شیر و محصولات لبنی در پی شرایط اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم میگوید؛ مسئلهای که فقط تولیدکننده را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه مصرف مواد غذایی مهمی مانند شیر و لبنیات را نیز کاهش میدهد. حمایت از صنعت لبنیات تنها حمایت از یک گروه تولیدکننده نیست؛ زنجیرهای است که از دامدار آغاز میشود و به سلامت و سفره خانوار میرسد.
نهاده گران و نقدینگی دیررس؛ فشار مضاعف بر تولید
نهادههای دامی یکی از مهمترین دغدغههای تولیدکنندگان است. حسنی با اشاره به افزایش شدید قیمت ذرت و سایر اقلام خوراک دام میگوید سرمایه در گردش واحدهای تولیدی تحت فشار قرار گرفته است. مشکل دیگر به نقدینگی بازمیگردد؛ در فصل تابستان گاهی پرداخت پول شیر دو تا سه ماه به طول میانجامد و در برخی ماههای دیگر نیز تسویه با فاصله زمانی انجام میشود. برای یک واحد تولیدی، تأخیر در وصول مطالبات یعنی بخشی از سرمایه در گردش در بازار قفل میشود، در حالی که هزینه تولید هر روز باید پرداخت شود.با این حال، نکته امیدوارکننده آنجاست که با وجود تمام این فشارها، تولید متوقف نشده است.
کار هست؛ اگر کسی واقعاً بخواهد کار کند
حسنی ۴۷ ساله است و نزدیک به ۲۰ سال از عمر کاری خود را در صنعت دام و لبنیات سپری کرده است. او میگوید: «کار هست؛ اگر کسی واقعاً بخواهد کار کند، کار وجود دارد.» این جمله نشان میدهد اقتصاد استان برای رشد به نیروی انسانی علاقهمند و مسئولیتپذیر نیاز دارد و بخش تولید، بهویژه دامداری و صنایع غذایی، همچنان یکی از حوزههای واقعی اشتغال است.
ظرفیتی که میتواند بزرگتر شود
ظرفیت توسعه فقط در افزایش تعداد دامها خلاصه نمیشود. تولید شیر، فرآوری، فروش مستقیم، ایجاد برند، تولید محصولات متنوع و دسترسی به بازارهای خارج از استان، حلقههایی هستند که در صورت اتصال به یکدیگر میتوانند صنعت لبنیات خراسان جنوبی را از یک فعالیت صرفاً تولیدی به یک زنجیره اقتصادی تبدیل کنند. حتی محصولاتی مانند عسل عناب نیز میتوانند در کنار لبنیات، بخشی از سبد محصولات دارای مزیت استان باشند.
چراغی که هنوز روشن است
قصه صنعت لبنیات خراسان جنوبی، قصه تعطیلی و بنبست نیست؛ قصه ظرفیتی است که هنوز بهطور کامل شکوفا نشده است. دامداریهای صنعتی فعالاند، شیر تولید میشود، برخی تولیدکنندگان وارد فرآوری شدهاند و بازار داخل و خارج از استان نیز همچنان میتواند مقصد محصولات باشد. آنچه نیاز است، اتصال بهتر این حلقهها به یکدیگر است؛ از نهاده و نقدینگی گرفته تا کارخانه، بازار و سرمایهگذاری.چراغ تولید روشن است؛ نوبت آن است که زنجیره لبنیات استان را روشنتر و کاملتر کنیم.
