این روزها که پس از سال‌ها انتظار، محور بیرجند-قاین به بزرگراهی دو بانده و استاندارد تبدیل شده، دلم می‌خواهد میان انبوه گزارش‌های تصادف و دلایل تکراری، یک سؤال صریح بپرسم:«حالا که جاده دیگر بهانه نیست، چرا هنوز در سوانح رانندگی غرق می‌شویم؟»ما اهالی خراسان جنوبی عادت کرده‌ایم در هر حادثه‌ای، اول انگشت اتهام را به سمت «راه»، «آسفالت»، «خطرناک بودن پیچ‌ها» و «نبودِ توقفگاه» بگیریم. این ادعا زمانی کاملاً به‌جا بود، ولی حالا که روشنایی، خط‌کشی، نیوجرسی و شانه‌ی ایمن را داریم، باز هم گوشی‌هایمان را برمی‌داریم و در صفحه‌های مجازی از «جاده‌ی قاتل» می‌نویسیم.صادقانه بگویم، برخی از این انتقادها دیگر غیرمنصفانه شده است. نه اینکه جاده‌ها بی‌نقص باشند، نه. ولی وقتی راننده‌ای در بزرگراهی صاف و مستقیم، با سرعت 160 کیلومتر بر ساعت، یک دستش گوشی است و دست دیگر فرمان، و بعد از انحراف ناگهانی واژگون می‌شود، آیا واقعاً منطقی است که بگوییم «راه پیچ داشت»؟چرا در این میان، هیچ‌کس از خودش نمی‌پرسد که پدال گاز زیر پای کیست؟ مگر نه اینکه سرعتِ نهایی را خودِ راننده تعیین می‌کند، نه عرضِ جاده؟ ماشینِ مدرن، ترمزِ ضدقفل و کیسه‌ی هوا دارد، اما هنوز هم نمی‌تواند جلوی «تصمیمِ اشتباه» را بگیرد.از آن طرف، وقتی پلیس به وظیفه‌اش عمل می‌کند و طرح‌های کنترل سرعت را تشدید می‌نماید، فریاد برمی‌آوریم که «در این وضعیت اقتصادی، جریمه‌ها را کم کنید!» ولی اگر یک روز یک خودروی بی‌حساب را نبینند، باز اعتراض می‌کنیم که «پلیس کجاست؟» این دوگانگی یعنی ما به دنبال مقصرِ بیرونی هستیم تا وجدانِ رانندگی‌مان را تبرئه کنیم.باور کنید بخش بزرگی از تصادفات، به هیچ‌کس جز خودِ ما مربوط نیست. به رعایت فاصله‌ی طولی، نبستن کمربند، سبقت غیرمجاز و خستگیِ بی‌استراحت. جاده فقط یک بستر است؛ آنچه ماشین را به کشنده‌ای مرگبار تبدیل می‌کند، «غرورِ پشت فرمان» و «بی‌توجهی به قانون» است.پیشنهاد من به جای صدها گزارش کارشناسی، یک کار ساده است:بیایید گاهی به جای نقشه‌ی جاده، به نقشه‌ی ذهن‌مان نگاه کنیم. از خودمان بپرسیم آیا امروز حق تقدم را رعایت کردیم؟ آیا به چراغ‌های راهنما اهمیت دادیم؟ آیا به اندازه‌ی کافی خوابیدیم و آماده‌ی سفر شدیم؟دست‌کم، بی‌جهت پلیس را میان دو آتیشِ «سخت‌گیریِ بی‌جا» و «کم‌کاری» نسوزانیم. او فقط مجریِ قانون است، نه عاملِ تصادف.ما که گاهی در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر هم با بی‌صبری رانندگی می‌کنیم، چطور انتظار داریم در جاده‌های برون‌شهری فرشته‌گونه باشیم؟به جای غر زدنِ مداوم، بیایید یکبار هم که شده، پیش از روشن کردن موتور، با خودمان رو راست باشیم: «آیا منِ راننده، ایمن‌ترینِ مسیر را انتخاب می‌کنم یا کوتاه‌ترینِ مسیر را با طولانی‌ترینِ اشتباهات؟»جاده‌ی جدید آماده است، اما راننده‌ی جدید باید در آیینه‌ی وجدان خودش ساخته شود.