کاری – شب یلدا در خراسان جنوبی، شبی متفاوت و مملو از معناست؛ وقتی که سرمای کویر با نور کرسی‌های زغالی و گرمای دل‌های آدم‌ها شکست می‌خورد. خانه‌ها پر از خنده، قصه، خوراکی‌های محلی و سنت‌های کهن می‌شود و کودکان تا پاسی از شب، در کنار بزرگ‌ترها تجربه‌ای تاریخی و فرهنگی را می‌آموزند. ساره مزروعی، معلم بازنشسته، هنرمند و فعال اجتماعی بیرجندی، در گقتگو با خبرنگار آوا با لحنی گرم و پرجزئیات از خاطرات کودکی، مهربانی مردم، آیین‌ها و نقش زنان در پاسداشت یلدا می‌گوید؛ شبی که هنوز هم در دل کویر صدای محبت و همدلی را زنده نگه می‌دارد.
کودکی کنار کرسی؛ شبی
که هر لحظه ارزشمند بود
ساره مزروعی با لبخندی آرام یادآوری می‌کند: اولین یلدای من در خانه پدربزرگ مادری برگزار شد؛ خانه‌ای کوچک با اتاقی که فقط هشت نفر می‌توانستند دور کرسی جمع شوند. اما در شب چله، بیش از بیست نفر در این اتاق کوچک جمع می‌شدند؛ بچه‌ها روی فرش‌های دست‌بافت می‌نشستند و بزرگ‌ترها کنار کرسی، داستان و خاطره تعریف می‌کردند. وی با بیان اینکه گرما فقط از زغال کرسی نبود؛ از حضور انسان‌ها، از مهربانی و از حس همدلی سرازیر می‌شد، یادآور می شود: هر لحظه کنار کرسی یک تجربه آموزشی و اجتماعی بود؛ ما یاد می‌گرفتیم صبر کنیم، گوش دهیم و ارزش هر دانه آجیل و هر قطره چای را بدانیم. وی با بیان اینکه در روزهای نزدیک به یلدا، کارهای خانه، مزرعه و آشپزخانه با هم پیوند داشتند. ما بچه‌ها همراه بزرگ‌ترها پنبه‌ها را حلاجی می‌کردیم، آجیل و خشکبار را آماده می‌کردیم و در حین کار، شعر می‌خواندیم یا قصه می‌شنیدیم. ادامه می دهد: هر فعالیت کوچک، فرصتی برای یادگیری مهارت‌های زندگی و ارزش‌های اخلاقی بود و در همان حال، حس شادی و تعلق به خانواده و جامعه در ما شکل می‌گرفت.
سفره یلدا؛ رنگ، طعم
و سنت‌های خراسان جنوبی
مزروعی با بیان اینکه سفره یلدا در خانه‌های
کویرنشین، ساده اما پرمعنا بود. شلغم، چغندر
پخته، خرما، نان‌های محلی و آجیل‌های محلی مثل بادام کوهی، فندق، و تخمه هندوانه
هرکدام قصه خود را داشتند، یادآور می شود: زن‌ها با دقت همه چیز را آماده می‌کردند
؛ از تهیه آجیل تا چیدن میوه‌های رنگین و
خشکبار روی سفره. هر خوراکی نه فقط برای
خوردن، بلکه حامل پیامی بود؛ ارزش صبر، تلاش و همدلی را به بچه‌ها می‌آموخت. به یاد دارم مادربزرگ‌ها حتی هسته زردآلو و بادام کوهی را نگه می‌داشتند و از آن‌ها دسر یا شیرینی تهیه می‌کردند؛ این هنر و صرفه‌جویی نشان می‌داد زنان کویر، هنرمند و خلاق هستند.
قصه‌ها و شاهنامه؛
میراث زنده شب یلدا
بانوی هنرمند بیرجندی با بیان اینکه یکی از زیباترین بخش‌های شب یلدا، قصه‌گویی و شاهنامه‌خوانی بود. یادآور می شود: عموی من شاهنامه را با لحن حماسی می‌خواند؛ صدایش بالا و پایین می‌رفت و ما بچه‌ها را به دنیای قهرمانان و داستان‌های عاشقانه می‌برد. علاوه بر شاهنامه، حکایت‌های محلی
و خاطرات گذشتگان هم مرور می‌شد. هر قصه آموزشی، اخلاقی و اجتماعی داشت و ما از همان سنین کودکی با مفهوم عدالت، شجاعت و مهربانی آشنا می‌شدیم. یلدا، یک کلاس درس زنده بود که هیچ کتاب درسی نمی‌توانست جایگزین آن شود.
کرسی زغالی؛ قلب تپنده خانه‌ها
و محل همدلی
مزروعی با دقت و اشتیاق عنوان می کند: کرسی زغالی فقط منبع گرما نبود؛ قلب خانه و مرکز همدلی بود. بچه‌ها دور کرسی بازی می‌کردند و بزرگ‌ترها خاطرات و تجربه‌های زندگی را نقل می‌کردند. حتی کارهای گروهی مثل حلاجی پنبه و آماده‌سازی آجیل کنار کرسی انجام می‌شد و همه در یک فضای گرم و صمیمی با هم مشارکت داشتند. این تجربه، حس تعلق، همکاری و احترام به سنت‌ها را در ما ایجاد می‌کرد و هنوز هم یادآور مهربانی و ارتباط انسانی عمیق است. این فعال احتماعی با بیان اینکه زن در خراسان جنوبی، نگهبان سنت و هنر است، تاکید می کند: او با صبر و دقت هر خوراکی را آماده می‌کند، مواد را دور نمی‌ریزد و با خلاقیت خود زیبایی و ذوق را به سفره می‌آورد. آشپزی، هنر بافت و تزیین سفره، آموزش کودکان و انتقال تجربه‌های خانوادگی همه بخشی از نقش زن در حفظ آیین‌هاست. بدون تلاش و هنر زنان، شب یلدا این اندازه دلنشین و ماندگار نمی‌شد. بانوی هنرمند بیرجندی با کمی نگرانی می‌گوید: امروز یلدا بیشتر به جشن و تجمل تبدیل شده و ارزش‌های اصلی مثل مهربانی، دورهمی و احترام به سنت‌ها کمرنگ شده است. اگر بخواهیم یلدا همچنان معنا داشته باشد، باید به سادگی، احترام به فرهنگ و همدلی بازگردیم. حتی کوچک‌ترین تلاش‌ها برای برگزاری یک شب یلدای ساده و صمیمی، می‌تواند نسل‌های آینده را با ریشه‌ها و هویت خود پیوند دهد.
هنر و فعالیت اجتماعی؛
پاسداری از فرهنگ خراسان جنوبی
مزروعی علاوه بر معلمی، هنرمندی و فعالیت
اجتماعی، سال‌هاست که با کارگاه‌های هنری
، آموزش آیین‌ها و معرفی فرهنگ خراسان جنوبی تلاش می‌کند هویت محلی را زنده نگه دارد. او می‌گوید: «کار من فقط هنر یا آموزش نیست؛ ابزارهای هنری و فرهنگی وسیله‌ای هستند تا مردم، مخصوصاً کودکان
و نوجوانان، با فرهنگ و سنت‌های خودشان
ارتباط برقرار کنند. وقتی نسل جدید با مهربانی،
قصه‌ها و سنت‌ها آشنا می‌شود، حس تعلق به جامعه و فرهنگ خود شکل می‌گیرد و این میراث گرانبها حفظ می‌شود.»
یلدا؛ میراثی که باید زنده بماند
مزروعی در با بیان اینکه شب یلدا در خراسان
جنوبی فقط یک شب طولانی نیست، بلکه یادگار فرهنگی و انسانی است، اضافه می کند: این شب فرصتی است برای تکرار مهربانی‌ها، آموزش ارزش‌ها و تقویت پیوند میان نسل‌ها. امیدوارم نسل‌های بعد، این میراث را حفظ کنند و دوباره تجربه‌ای که ما داشتیم در خانه‌ها و کوچه‌های خراسان جنوبی زنده شود. هر کرسی، هر آجیل و هر قصه، گواهی بر این است که فرهنگ و همدلی هنوز هم زنده است.»
