مهدی آبادی – شوراهای اسلامی شهر، به‌عنوان یکی از ثمرات مردم‌سالاری دینی، نماد مشارکت مردم در اداره امور محلی و توسعه شهری‌اند. فلسفه وجودی شوراها بر پایه خرد جمعی، برنامه‌ریزی و نظارت شکل گرفته؛ نهادی که اگر در مسیر درست خود حرکت کند می‌تواند موتور محرک توسعه شهری، ساماندهی عمرانی، اصلاح فرهنگی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد. بیرجند به عنوان مرکز استان خراسان جنوبی، طبیعتاً بیشترین انتظار را از شورای شهر دارد؛ شورایی که باید تصویرگر آینده شهری متوازن، آرام و پیشرو باشد. اما آیا شورای ششم بیرجند توانست چنین نقشی را ایفا کند؟ یا باید گفت آنچه از این دوره در یاد مردم خواهد ماند، بیش از کارنامه عمرانی، ردپای حاشیه‌هاست؟ شورای ششم بیرجند هنوز بر کرسی‌ها تکیه نزده بود که حاشیه‌ها شروع شدند. کنار گذاشتن شهردار وقت با الگویی مشابه ماجرای معروف «الهه راستگو» ــ عضو شورای شهر تهران که برخلاف جناح خود در انتخاب شهردار رأی داد و موجی سیاسی به‌راه انداخت کنار گذاشتن شهردار وقت با الگویی مشابه ماجرای معروف «الهه راستگو» ــ عضو شورای شهر تهران که برخلاف جناح خود در انتخاب شهردار رأی داد و موجی سیاسی به‌راه انداخت ــ نخستین اتفاق جنجالی شورای ششم بود. در بیرجند نیز ماجرای رأی‌های درهم و تصمیم‌های سیاسی در همان آغاز، فضا را متشنج کرد. انتخاب شهردار جدید با کشمکش، مخالفت‌های درونی و بحث در محافل خبری همراه شد و عملاً شورا از همان روزهای ابتدایی، نتوانست به عنوان تیمی واحد در ذهن مردم شکل بگیرد. نکته مهم در سال‌های بعد، تداوم اختلاف میان اعضا بود. در حالی‌که مردم از شورا انتظار برنامه، طرح و چشم‌انداز دارند، آنچه در صدر اخبار قرار گرفت بیشتر مباحث درونی و تلاش‌های مکرر برای استیضاح شهردار بود. چندین بار طرح استیضاح و تغییر مدیر شهری مطرح شد؛ هر بار با تنش، جلسات طولانی و بی‌نتیجه. در چنین وضعیتی، انرژی شورا به‌جای هدایت طرح‌های عمرانی و فرهنگی، صرف منازعات سیاسی شد. نتیجه آنکه در بخشی از دوره، عملاً شورا به چهره‌ای منفعل تبدیل گردید و نقش نظارتی و راهبردی خود را از دست داد. اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، در کنار همه حاشیه‌ها پروژه‌هایی هم اجرا شد؛ نظیر طرح‌های آسفالت و بهسازی معابر، توسعه فضای سبز شهری، حرکت‌های مقطعی در زمینه ساماندهی دست‌فروشان و مبلمان شهری. اما هیچ‌کدام به‌عنوان «اثر شاخص و ماندگار» ثبت نشدند. در واقع در این دوره هیچ پروژه بزرگی در مرکز استان شروع نشد و صرفا طرح های قبل افتتاح گردید. آنچه مردم بیرجند از شورای ششم انتظار داشتند، تصمیمات پایه‌ساز برای آینده شهر بود؛ تصمیم‌هایی از جنس تدوین طرح جامع حمل‌ونقل، احیای بافت تاریخی، حل بحران ترافیک خیابان‌های مرکزی و برنامه‌ریزی برای توسعه شمال شهر. در حالی‌که خروجی نهایی شورا بیشتر در سطح کارهای اجرایی روزمره باقی ماند و کمتر به آینده‌نگری پرداخت. در کنار عملکرد فنی، بزرگ‌ترین آسیب این دوره را باید در شکاف اعتماد عمومی دانست. شوراها زمانی موفق‌اند که افکار عمومی آنها را پناهگاه مطالبه‌گری و صدای مردم بدانند. اما شورای ششم نتوانست چنین پیوندی بسازد؛ فضای رسانه‌ای بیشتر با نامه‌نگاری‌ها، استعفاها و بحث‌های داخلی پر شد تا گفت‌وگو با مردم. در چنین بستر ذهنی، حتی اقدامات خوب هم دیده نشد. جامعه شهری بیرجند این شورا را نه با پروژه‌هایش، بلکه با حاشیه‌هایش به یاد خواهد آورد. و این همان نکته‌ای است که لزوم بازنگری در رفتار جمعی اعضا را برجسته می‌کند. اکنون که شورای ششم به ایستگاه پایانی خود نزدیک می‌شود، پرسش اساسی این است: این شورا چه یادگاری برای بیرجند بر جای می‌گذارد؟ آیا می‌توان از آن به عنوان شورایی که پایه‌گذار اصلاحات ساختاری در مدیریت شهری بود نام برد؟ یا باید گفت میراثش مجموعه‌ای از فرصت‌های از دست‌رفته، پروژه‌های نیمه‌تمام و اختلاف‌های رسانه‌ای است؟ به نظر می‌رسد اگر در ماه‌های پایانی، اعضا با همدلی و تمرکز بر خدمت صادقانه به مردم، بتوانند چند تصمیم کلیدی در حوزه زیرساختی و فرهنگی بگیرند، شاید بخشی از این تصویر تغییر کند. هنوز هم دیر نیست که شورا نشان دهد رسالتش بر پایه مسئولیت اجتماعی است نه رقابت سیاسی. شورای هفتم که به‌زودی جایگزین خواهد شد، باید از تجربه تلخ شورای ششم بیاموزد: شورای موفق، شورایی سیاسی نیست؛ شورایی است که برنامه داشته باشد، تعامل با رسانه و مردم را محور قرار دهد، و به جای پرداختن به درون خود، بیرجند را ببیند. در سال‌های آینده، بیرجند نیاز به طرح‌های جسورانه دارد؛ حمل‌ونقل عمومی کارآمد، پارکینگ‌های طبقاتی، مسیرهای ویژه دوچرخه، حفظ هویت بافت تاریخی و توسعه گردشگری شهری. اگر قرار است یادگار شوراها در تاریخ شهر ثبت شود، آن یادگار باید در کالبد و روح شهر دیده شود، نه در آرشیو خبرها و جلسات پرتنش. شوراهای شهر محصول اعتماد مردم‌اند؛ نهادهایی که در صورت فاصله گرفتن از اهداف اولیه، نه‌تنها به توسعه شهر کمک نمی‌کنند بلکه انگیزه اجتماعی را فرسوده می‌سازند. شورای ششم بیرجند اکنون در واپسین روزهای مسئولیت خود باید پاسخ دهد: چه چیزی از این اعتماد باقی مانده است؟ چه اثری، چه طرحی یا چه بنایی نام آن را به یاد خواهد آورد؟ پاسخ این پرسش، نه در مصوبات شورا، بلکه در ذهن شهروندانی است که چهار سال چشم‌انتظار تصمیم‌های بزرگ بودند.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)