مهدی آبادی- در میانه کویر پهناور ایران، جایی که طلوع خورشید بر شن‌های طلایی می‌نشیند و شب‌ها، هزاران ستاره لباس آسمان را مزین می‌کنند، میراثی نهفته است که از قرن‌ها پیش تا امروز همچنان پابرجاست. خراسان جنوبی، دیاری است که نه‌تنها در تاریخ معماری و فرهنگ ایران، که در حافظه مردمانش، ردپای بناها، قصه‌ها و هنرهایی دارد که نسل‌ها برای حفظ آن کوشیده‌اند. این استان، ترکیبی منحصربه‌فرد از میراث فرهنگی غنی، هنرهای سنتی اصیل، صنایع‌دستی بی‌بدیل و جاذبه‌های گردشگری بکر را در خود جای داده است. با این همه، هنوز آن‌گونه که باید در سطح ملی و بین‌المللی شناخته نشده است. با وجود ثبت جهانی روستای اصفهک و روستاهای در مسیر جهانی‌شدن مانند چنشت، بسیاری از آثار تاریخی استان همچون کاروانسرای چهل‌پایه، باغ تاریخی گلشن طبس و خانه‌های تاریخی بیرجند نیازمند حفاظت و مرمت مستمر هستند. پروژه‌هایی که اداره کل میراث فرهنگی استان پیگیری می‌کند، اگرچه ارزشمندند، اما با محدودیت بودجه، کمبود نیروی تخصصی و گاه بی‌توجهی مسئولان روبه‌رو می‌شوند. تجربه نشان داده است که عدم رسیدگی به‌موقع، فرسایش طبیعی و دخالت‌های انسانی، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به این بناها وارد می‌کند. حفظ میراث تنها با سیمان و داربست ممکن نیست؛ باید فرهنگ حفاظت و پاسداشت از کودکی در ذهن مردم شکل بگیرد. برنامه‌هایی چون «میز گردشگری کودکان» که اخیراً در استان برگزار شد، نمونه‌ای از همین رویکرد است. آموزش دانش‌آموزان، برگزاری جشنواره‌ها، و استفاده از رسانه‌ها برای روایت جذاب تاریخ و هنرهای سنتی، می‌تواند میراث را از قاب عکس و کتاب بیرون آورد و به بخشی زنده از زندگی روزمره مردم بدل کند. صنایع‌دستی خراسان جنوبی از زنگوله‌سازی سرایان تا قالیبافی و گلیم‌بافی ، زبان گویای فرهنگ این سرزمین است. هر تار و پود، قصه‌ای از گذشته دارد. استان در نوروز امسال با راه‌اندازی چندین بازارچه صنایع‌دستی، نشان داد که می‌تواند حفاظت از میراث را با اشتغال‌زایی و درآمدزایی پیوند دهد. براساس آمار رسمی، اداره کل میراث فرهنگی چهارمین دستگاه اشتغال‌آفرین استان است؛ آماری که در صورت حمایت واقعی، می‌تواند چند برابر شود. فقط در نوروز ۱۴۰۳، ۹۲۷ هزار و ۱۴۴ نفر از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی استان بازدید کردند این آمار در نوروز ۱۴۰۴ با افزایش ۱۸ درصدی به بالای یک میلیون بازدید رسید چنین رشدی نشان می‌دهد که حتی با تبلیغات و زیرساخت‌های محدود، خراسان جنوبی ظرفیت جذب گردشگر گسترده‌ای دارد. حال تصور کنید اگر مسیرهای دسترسی مناسب‌تر، خدمات گردشگری استاندارد، اقامتگاه‌های باکیفیت و کمپین‌های تبلیغاتی ملی در کار باشد، این استان چه جایگاهی در نقشه گردشگری ایران پیدا خواهد کرد. با وجود این ظرفیت عظیم، معضلاتی چون کمبود زیرساخت اقامتی، نبود سرمایه‌گذاری کلان در حوزه گردشگری روستایی، ضعف بازاریابی بین‌المللی و کم‌توجهی به حفاظت علمی از آثار، همچنان دست‌وپای توسعه استان را بسته است. بسیاری از بناهای تاریخی خارج از نواحی شهری هنوز شناسنامه مشخص و پرونده حفاظتی ندارند. همچنین، صنایع‌دستی استان برای حضور در بازارهای جهانی به پشتیبانی در بسته‌بندی، برندینگ و بازاریابی مدرن نیاز دارد. میراث فرهنگی و هنرهای سنتی سرمایه‌ای تمام‌نشدنی است، به شرط آنکه با نگاه پایدار حفظ و بهره‌برداری شود. امروز لازم است مسئولان استانی و ملی، حفظ و ترویج میراث خراسان جنوبی را اولویت توسعه قرار دهند؛ نه به‌عنوان یک پروژه فانتزی، بلکه به‌مثابه یک استراتژی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی. رسانه‌ها نیز باید نقش خود را در مطالبه‌گری ایفا کنند؛ از پرسش درباره بودجه‌های مرمتی گرفته، تا نظارت بر اجرای تعهدات سرمایه‌گذاران و مدیران حوزه گردشگری. خراسان جنوبی یک گنج پنهان است. گنجی که اگر خاکش را با دستان برنامه‌ریزی، فرهنگ‌سازی و سرمایه‌گذاری کنار بزنیم، نه‌تنها چشم ایران، که دل جهان را به خود جلب می‌کند. وقت آن رسیده که این میراث را نه به چشم «گذشته»، که به چشم «آینده» ببینیم. (لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)