زمانی- پشت پیشخوان مراکز درمان اعتیاد، نسخه‌هایی رد و بدل می‌شود که برای هزاران بیمار، تنها چند قلم دارو نیست؛ بخشی از مسیر بازگشت به زندگی است. اما این روزها کمبود و گرانی برخی داروهای کلیدی مانند متادون ۴۰ میلی‌گرمی، شربت تنتور اپیوم (OT) و بوپرنورفین، این مسیر را با مانعی تازه روبه‌رو کرده است. هشداری که رئیس کانون صنفی انجمن‌های درمانگران اعتیاد درباره آن سخن گفته، نه‌تنها روند درمان بیماران را مختل می‌کند، بلکه مراکز درمان اعتیاد را نیز با بحران مواجه خواهد کرد.
سعید، که سه سال است مصرف مواد را کنار گذاشته و زندگی‌اش را بازسازی کرده، می‌گوید: «چند ماهی است هر ماه استرس دارم که دارو پیدا بشود یا نه. یک بار به خاطر افزایش قیمت، تصمیم گرفتم دوز دارو را کم کنم، اما پزشکم منصرفم کرد. از آن روز بیشتر از گرانی، از تمام شدن دارو می‌ترسم.» محمود، کارگر ساختمانی، هم روایت دیگری دارد: «درآمدم زیاد نیست، بعضی ماه‌ها باید بین اجاره خانه و دارو یکی را انتخاب کنم. وقتی برای درمان از خانواده پول قرض می‌گیرم، حس می‌کنم دوباره سربار شده‌ام.»
هشدار کارشناس؛ کمبود نتیجه بی‌برنامه‌گی سال‌های گذشته است
سعید صفاتیان، مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، ریشه بحران را تنها در افزایش قیمت دارو نمی‌بیند و به «هفت صبح» می‌گوید: مجموعه‌ای از عوامل از جمله افزایش قیمت مواد اولیه وارداتی متادون، کاهش کشت خشخاش در افغانستان و ناهماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، نظام درمان اعتیاد را با چالشی جدی مواجه کرده است. به گفته او، متادون که بین ۸۰۰ هزار تا یک میلیون نفر در کشور مصرف‌کننده آن هستند، وابستگی مستقیم به مواد اولیه وارداتی دارد و شربت تنتور اپیوم نیز تحت تأثیر تحولات افغانستان و کاهش کشفیات تریاک قرار گرفته است.
صفاتیان با انتقاد از عملکرد وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو تأکید می‌کند: «از سال‌ها قبل هشدار داده بودم که اگر تولید تریاک در افغانستان کاهش پیدا کند، ماده اولیه شربت تریاک با مشکل مواجه می‌شود، اما این هشدارها جدی گرفته نشد.» او یادآور می‌شود که ایران از نظر پوشش درمان اعتیاد در میان پنج کشور نخست جهان قرار دارد و امروز حدود یک‌ونیم میلیون نفر تحت پوشش ۱۱ هزار مرکز درمان اعتیاد هستند و هرگونه اختلال در تأمین دارو، این شبکه گسترده را با خطر مواجه می‌کند.
پیامدهای هشداردهنده؛از تغییر الگوی مصرف تا تعطیلی مراکز درمانی
صفاتیان هشدار می‌دهد که وقتی بیمار نتواند دارویش را تهیه کند، به‌تدریج از سیستم درمان خارج می‌شود و بسیاری برای تأمین نیاز خود، به سمت مواد ارزان‌تر اما پرخطرتر مانند هروئین، شیشه یا حتی مصرف تزریقی می‌روند. او تأکید می‌کند: «این فقط مشکل یک بیمار نیست؛ تغییری در الگوی مصرف مواد است که می‌تواند هزینه‌های سنگینی به نظام سلامت و جامعه تحمیل کند.» به گفته وی، افزایش قیمت دارو و کاهش توان مالی بیماران، مراجعه به مراکز را کاهش داده و برخی مراکز باسابقه را در آستانه تعطیلی قرار داده است.
او همچنین از برنامه انتقال داروهای درمان اعتیاد از مراکز درمانی به داروخانه‌ها انتقاد کرد و گفت: «دارو فقط ۲۰ درصد درمان اعتیاد است؛ ۸۰ درصد درمان به روان‌شناسی، مددکاری و ارتباط مستمر پزشک با بیمار مربوط می‌شود. اگر بیمار فقط برای گرفتن دارو به داروخانه مراجعه کند، بخش مهمی از فرایند درمان حذف خواهد شد.»
ضرورت تصمیم‌های فوری؛ جلوگیری از عقب‌گرد دو دهه‌ای
مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در پایان هشدار می‌دهد که اگر برای تأمین پایدار داروهای درمان اعتیاد و حفظ بیماران در چرخه درمان، تصمیم‌های فوری گرفته نشود، چالش امروز تنها به کمبود چند قلم دارو محدود نخواهد ماند و در ماه‌های آینده، خود را در قالب افزایش مصرف مواد پرخطر، تضعیف مراکز درمانی و عقب‌گرد در دستاوردهای دو دهه گذشته کشور در حوزه درمان اعتیاد نشان خواهد داد. او تصریح کرد: «اکنون دستگاه‌های مسئول باید درباره چرایی شکل‌گیری این وضعیت پاسخگو باشند و برای مدیریت شرایط، راهکارهای جایگزین را پیش‌بینی کنند.»
