بهروزی فر – یکی از مهمترین خبرهای هفته گذشته استان، انعقاد تفاهمنامهها واگذاری پساب یا همان آب بازیافتی تصفیهخانه فاضلاب بیرجند بود، خبری که در متن آن به صراحت به مطالبه دیرینه صاحبنظران و حتی مردم اشاره شده بود، اما به راستی این تفاهمنامه چرا مهم است و چه گرههایی را باز خواهد کرد؟!همه به این نکته اذعان داریم که استان خراسان جنوبی سالهاست با واقعیت تلخ و فرساینده خشکسالی دست و پنجه نرم میکند. کمآبی در این استان، مرزهای تهدید و هشدار را درنوردیده و به دغدغه دائمی کشاورزان، محدودیت جدی فعالیتهای اقتصادی و یکی از مهمترین موانع توسعه تبدیل شده است. در چنین شرایطی، مدیریت منابع آب تنها در جستوجوی منابع جدید خلاصه نمیشود، بلکه پیش از هر چیز، به معنای بازنگری در شیوه مصرف، جلوگیری از هدررفت و بهرهبرداری هوشمندانه از ظرفیتهایی است که سالها نادیده گرفته شدهاند.از این منظر، تفاهمنامه واگذاری پساب تصفیهخانه فاضلاب بیرجند را باید فراتر از یک قرارداد اقتصادی از این منظر، تفاهمنامه واگذاری پساب تصفیهخانه فاضلاب بیرجند را باید فراتر از یک قرارداد اقتصادی یا توافق میان بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی ارزیابی کرد. این قرارداد، گامی مهم در مسیر تغییر نگاه به منابع آب و تبدیل یک ظرفیت بلااستفاده به سرمایهای ارزشمند برای توسعه استان است.تصفیهخانه فاضلاب بیرجند با حدود دو دهه فعالیت، روزانه نزدیک به ۳۰ هزار مترمکعب پساب تولید میکند، رقمی که در مقیاس سالانه به حدود ۹.۵ میلیون مترمکعب میرسد.
تصور کنید استانی که برای تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت با محدودیتهای جدی روبهروست، سالها چنین ظرفیتی را در اختیار داشته، اما بخش عمدهای از این آب بازیافتی، بدون استفاده مؤثر از دسترس خارج شده است. اهمیت قرارداد جدید دقیقاً در همین نقطه آشکار میشود، تعیین تکلیف مطالبهای که به گفته استاندار، حدود ۲۰ سال در انتظار تحقق بوده است. بر اساس این توافق، با سرمایهگذاری ۷ هزار میلیارد تومانی بخش خصوصی، زمینه استحصال و واگذاری ۸۰ میلیون مترمکعب آب بازیافتی طی ۱۰ سال فراهم میشود تا صنایع بتوانند نیاز آبی خود را از این مسیر تأمین کنند. این اتفاق، علاوه بر اینکه به معنای ورود سرمایه قابل توجه به حوزه زیرساختهای آب و فاضلاب است، نشانهای از امکان مشارکت مؤثر بخش خصوصی در حل مسائل دیرپای استان میباشد.صدالبته ارزش واقعی این قرارداد را باید در تأثیر آن بر معادله آب در خراسان جنوبی جستوجو کرد. صنایع برای ادامه فعالیت و توسعه به آب نیاز دارند و در بسیاری از موارد، این نیاز از منابع آب زیرزمینی تأمین میشود، همان منابعی که باید پاسخگوی نیاز شرب مردم و حیات کشاورزی و روستایی نیز باشند. در چنین شرایطی، انتقال نیاز آبی صنایع به سمت پساب تصفیهشده، میتواند فشار بر سفرههای زیرزمینی را کاهش داده و بخشی از منابع آب متعارف را برای مصارف ضروریتر آزاد سازد.به بیان دیگر، پساب در اینجا فقط یک منبع جایگزین نیست، بلکه ابزاری برای بازتوزیع منطقی منابع آب است. هر میزان از نیاز صنایع که از طریق آب بازیافتی تأمین گردد، امکان بیشتری برای مدیریت منابع آب موجود و اولویتبندی مصارف حیاتی فراهم میکند. از دیگر سو، این قرارداد یک دستاورد مهم اقتصادی و زیرساختی نیز به همراه دارد. پیشبینی درآمد هزار میلیارد تومانی از محل فروش پساب، در صورتی که مطابق برنامه محقق شود، میتواند پشتوانهای برای توسعه شبکه فاضلاب، ارتقای تصفیهخانه، اصلاح شبکههای فرسوده بیرجند و اجرای طرحهای فاضلاب در روستاهای حاشیه شهر باشد. نکته قابل تأمل دیگر، اهمیت نگاه آیندهنگر در مدیریت منابع آب است. خراسان جنوبی نمیتواند همچنان با الگوهای سنتی تأمین و مصرف آب، مسیر توسعه خود را دنبال کند. در استانی که بارشهای محدود، تبخیر بالا و استمرار خشکسالی، منابع آبی را تحت فشار قرار داده، بازچرخانی آب، استفاده از پساب در صنایع، توسعه فناوریهای نوین آبیاری و اصلاح الگوی مصرف، دیگر انتخابهای تشریفاتی و برنامههای بلندمدت نیستند، بلکه ضرورتهای اجتنابناپذیر برای تداوم حیات اقتصادی و اجتماعی استان به شمار میروند.آنچه اکنون اهمیت دارد، اجرای دقیق تعهدات، نظارت مستمر بر کیفیت آب بازیافتی، تکمیل زیرساختهای انتقال و توزیع و اطمینان از اختصاص پساب به مصارف صنعتی تعریف شده است، البته که باید مراقب بود آزادسازی منابع آب متعارف به نفع صنعت، صرفاً در حد یک جابهجایی مصرف باقی نماند و آثار آن در کاهش برداشت از منابع زیرزمینی و تقویت پایداری آب شرب و سایر مصارف ضروری مشهود باشد. بدون تردید اگر تعیین تکلیف پساب بیرجند پس از دو دهه به یک تصمیم اجرایی رسیده، باید این تجربه به الگویی برای شناسایی، ساماندهی و بهرهبرداری از پساب سایر شهرهای دارای تصفیهخانه تبدیل شود. مدیریت آب در خراسان جنوبی، نیازمند مجموعهای از اقدامات مکمل و بههمپیوسته است و نمیتوان به یک پروژه، هرچند مهم و اثرگذار، بسنده کرد.پرواضح است که ۸۰ میلیون مترمکعب آب بازیافتی در یک بازه ۱۰ ساله، بهتنهایی خشکسالی دو دههای استان را پایان نمیدهد، اما میتواند بخشی از بار سنگین آن را سبکتر سازد. شاید مهمترین پیام آن همین باشد که در روزگار خشکسالی، توسعه بیش از آنکه به یافتن آبهای تازه وابسته باشد، به هنر درست استفاده کردن از داشتههای موجود نیاز دارد. آب در خراسان جنوبی کیمیاست، پس حتی قطرههای از دسترفته هم سرمایهاند، چه رسد به میلیونها مترمکعب آبی که سالها در انتظار یک تصمیم و تدبیر، بیاستفاده میماندند.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق ۰۹۱۵۷۲۴۸۲۸۹ ارسال بفرمایید)

