مهدی آبادی – آمارها گاهی فقط چند عدد خشک و بی‌روح به نظر می‌رسند، اما بعضی اعداد آن‌قدر سنگین‌اند که پشت هر کدامشان می‌توان صدای شکستن یک خانواده، خاموش شدن یک زندگی و فروپاشی یک آینده را شنید. وقتی رئیس پلیس راه خراسان جنوبی از افزایش ۸۵ درصدی جان‌باختگان تصادفات جاده‌ای استان در سه‌ماهه نخست امسال خبر می‌دهد، دیگر با یک نوسان آماری ساده روبه‌رو نیستیم؛ این یک هشدار جدی، عریان و بی‌پرده است. از ۴۸ جان‌باخته در مدت مشابه سال گذشته به ۸۹ نفر در سال جاری رسیده‌ایم؛ یعنی در مدت فقط سه ماه، ده‌ها خانواده بیشتر در این استان داغدار شده‌اند. این اتفاق نه یک مسئله معمول، بلکه نشانه یک بحران در حال شکل‌گیری است. خراسان جنوبی سال‌هاست با مسئله تصادفات جاده‌ای دست به گریبان است. جاده‌های طولانی، خستگی رانندگان، تردد خودروهای سنگین، کمبود برخی زیرساخت‌ها، دوبانده نبودن بسیاری از محورها و گاه بی‌احتیاطی‌های مرگبار، همه دست به دست هم داده‌اند تا این استان همواره در جاده‌های طولانی، خستگی رانندگان، تردد خودروهای سنگین، کمبود برخی زیرساخت‌ها، دوبانده نبودن بسیاری از محورها و گاه بی‌احتیاطی‌های مرگبار، همه دست به دست هم داده‌اند تا این استان همواره در معرض حوادث جاده‌ای باشد. اما آنچه امروز باید ما را نگران‌تر کند، عادی شدن این وضعیت است. خطر اصلی فقط افزایش تصادف نیست؛ خطر بزرگ‌تر این است که جامعه، مسئولان و حتی افکار عمومی به شنیدن این آمارها عادت کنند و مرگ در جاده را به بخشی از واقعیت روزمره استان تبدیل کنند. وقتی در یک محدوده مشخص از محور بیرجند – سربیشه – نهبندان، آن هم در فاصله تقاطع به‌آباد تا گردنه آخوندشفیع، فقط در چهار تصادف ۱۵ نفر جان خود را از دست می‌دهند، باید پذیرفت که مسئله از سطح هشدار عبور کرده و به مرحله اقدام فوری رسیده است. این یعنی برخی محورهای استان عملاً به کانون‌های خطر تبدیل شده‌اند؛ نقاطی که هر لحظه ممکن است فاجعه‌ای تازه در آن رقم بخورد. در چنین شرایطی دیگر نمی‌توان تنها به توصیه‌های عمومی درباره رعایت سرعت مطمئنه یا خستگی راننده اکتفا کرد. این‌ها لازم‌اند، اما کافی نیستند. اگر هر سال بعد از وقوع ده‌ها تصادف، باز هم همان محورهای ناایمن، همان کمبودهای زیرساختی، همان ضعف در علائم هشداردهنده، همان کیفیت پایین برخی راه‌ها و همان تأخیر در اصلاح نقاط حادثه‌خیز تکرار شود، باید صریح گفت که بخشی از این تلفات، نتیجه کم‌توجهی مزمن و تصمیم‌گیری‌های کند است. واقعیت این است که جان مردم نباید قربانی فرسایشی شدن پروژه‌ها، کمبود اعتبار، وعده‌های تکراری و بی‌برنامگی در ایمن‌سازی جاده‌ها شود. از سوی دیگر، افزایش ۲۰ درصدی شمار مجروحان تصادفات نیز نکته کوچکی نیست. بسیاری از مجروحان این سوانح، هرچند زنده می‌مانند، اما با آسیب‌های جدی جسمی، روانی و مالی تا پایان عمر دست به گریبان خواهند بود. تصادف فقط به آمار کشته‌ها محدود نمی‌شود؛ پشت هر مجروح، یک خانواده گرفتار، یک هزینه درمان کمرشکن، یک ازکارافتادگی احتمالی و یک زخم ماندگار اجتماعی قرار دارد. بنابراین وقتی از تصادفات سخن می‌گوییم، از بحرانی حرف می‌زنیم که فقط جاده را درگیر نمی‌کند، بلکه سلامت، اقتصاد، روان جمعی و سرمایه انسانی استان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. نکته نگران‌کننده‌تر این است که اگر این روند ادامه پیدا کند، خراسان جنوبی بیش از گذشته با برچسب «استان تصادف‌خیز» شناخته خواهد شد؛ برچسبی تلخ که تنها یک عنوان رسانه‌ای نیست، بلکه نشان‌دهنده شکست در حفظ جان شهروندان است. هیچ استانی نباید به واسطه مرگ در جاده‌ها شناخته شود. این مسئله فقط یک دغدغه پلیسی یا ترافیکی نیست؛ موضوع حیثیت استان و حق طبیعی مردم برای سفر ایمن است. رویکرد انتقادی در اینجا نه از سر سیاه‌نمایی، بلکه از سر احساس خطر است. باید پرسید چرا با وجود روشن بودن برخی محورهای پرخطر، اصلاحات لازم با سرعت و جدیت کافی انجام نمی‌شود؟ چرا برخی پروژه‌های دوبانده‌سازی یا ایمن‌سازی آن‌قدر طولانی می‌شوند که جان مردم در فاصله میان وعده تا اجرا از دست می‌رود؟ چرا هنوز در بعضی مسیرها، امکانات امدادی، روشنایی، علائم هشدار و نظارت هوشمند به سطح مطلوب نرسیده است؟ و مهم‌تر از همه، چرا هر بار پس از انتشار آمارهای تکان‌دهنده، حساسیت‌ها برای مدتی کوتاه بالا می‌رود اما به یک برنامه مستمر و الزام‌آور منجر نمی‌شود؟ البته سهم خطای انسانی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. سبقت غیرمجاز، سرعت بالا، رانندگی در حالت خستگی و بی‌توجهی به قوانین همچنان از عوامل اصلی بروز سوانح‌اند. اما تأکید صرف بر خطای راننده، بدون اصلاح بسترها، پاک کردن صورت مسئله است. در همه دنیا پذیرفته شده که جاده ایمن، خودروی ایمن و نظارت مؤثر، باید خطای انسانی را تا حد امکان پوشش دهند. اگر جاده‌ای با کوچک‌ترین اشتباه راننده به قتلگاه تبدیل می‌شود، آن جاده نیز در این فاجعه سهم دارد. امروز خراسان جنوبی بیش از هر زمان دیگری به یک عزم جدی، فوری و فرابخشی برای مهار بحران تصادفات نیاز دارد؛ عزمی که از پلیس تا راه و شهرسازی، از مدیریت استان تا رسانه‌ها و از آموزش عمومی تا تأمین بودجه، همه را درگیر کند. دیگر زمان گزارش‌خوانی و ابراز تأسف صرف گذشته است. این آمارها باید تبدیل به مطالبه عمومی شوند. مردم حق دارند بپرسند برای جلوگیری از این مرگ‌های تکراری چه اقدامی انجام شده و چه زمان نتیجه آن را خواهند دید. در نهایت، باید با صراحت گفت که ۸۹ کشته در سه ماه، فقط یک عدد نیست؛ این یک فاجعه است. اگر امروز نسبت به آن احساس خطر نکنیم، فردا شاید خیلی دیر باشد. خراسان جنوبی نباید در مسیر عادی‌سازی مرگ در جاده حرکت کند. سکوت در برابر این روند، به معنای پذیرفتن ادامه آن است. اکنون وقت آن رسیده  که پیش از آنکه استان بیش از این در آمارهای تلخ تصادفات غرق شود، تصمیم‌های سخت، فوری و مؤثر گرفته شود؛ تصمیم‌هایی برای نجات جان انسان‌ها، نه فقط برای کاهش اعداد روی کاغذ.

(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)