رمضانی – بحران ترافیک در خراسان جنوبی، نیازمند راهبردی فراتر از صرف اقدامات عمرانی و پلیسی است؛ این معضل نیازمند ریشه‌یابی در حوزه رفتار اجتماعی و اخلاق رانندگی است. با این وجود، ساختار رسمی ستاد هماهنگی ترافیک استان همچنان از حضور فعال و تصمیم‌ساز نهادهای کلیدی متولی فرهنگ و آموزش‌های بنیادین تهی است که این غیبت ساختاری، اصلی‌ترین مانع در تدوین سیاست‌های مؤثر و بلندمدت برای کنترل ناهنجاری‌های رانندگی در سطح استان محسوب می‌شود.
به گزارش آوا، بحران ترافیک در مرکز استان خراسان جنوبی، هرچند با جریمه و اعمال قانون پلیس راهور به ظاهر مدیریت می‌شود، اما ریشه اصلی آن در کوتاهی ما در نهادینه سازی ارزش‌ها و رفتارهای مدنی نهفته است.
نشست تخصصی اخیر، دقیقاً محل تلاقی این دو رویکرد بود: برخورد سخت‌گیرانه در برابر بی‌نظمی، در مقابل، لزوم آموزش‌های نرم، ریشه‌ای و بلندمدت. نکته‌ای که در کلام مقامات به وضوح مشهود بود، احساس عقب‌ماندگی نهادهای فرهنگی و اجتماعی در همگام شدن با سرعت رشد معضلات ترافیکی بود. از ائمه جمعه گرفته تا اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، همگی بر این باور بودند که پلیس راهور در خط مقدم برخورد با «نتیجه» (تخلف)، ایستاده، در حالی که متولیان فرهنگ، وظیفه پرداختن به «علت» (فقدان فرهنگ رانندگی) را دارند. این گزارش به تفصیل به تحلیل این شکاف و مطالبات دقیق این نهادها می‌پردازد که خواستار سهم بیشتری در فرماندهی نرمِ فرهنگ ترافیک هستند.
فقدان هسته تصمیم‌گیرنده واحد
سرهنگ محمدرضا خسروی، رئیس پلیس راهور استان، در ابتدای نشست، با ارائه آمارهای نگران‌کننده مبنی بر وقوع ۶۵ درصد تصادفات در محدوده شهری، نگاه‌ها را مجدداً به سمت کمبودهای ساختاری برد. وی اذعان داشت که در مواجهه با ۳۳ دستگاه دخیل در امر ترافیک، معضل اصلی در فقدان یک هسته تصمیم‌گیرنده واحد برای اجرای مصوبات است.
سرهنگ خسروی اگرچه بر لزوم برخورد انضباطی تأکید کرد و از طرح «شناسنامه‌دار کردن رانندگان متخلف» و ارجاع پرونده‌ها برای احکام قضایی سنگین (حبس و شلاق) خبر داد، اما در حقیقت، این موضع‌گیری نشان‌دهنده آن است که ابزارهای فرهنگی و اجتماعی در بازدارندگی کوتاهی کرده‌اند و پلیس مجبور به افزایش فشار قانونی شده است.وی ادامه داد: برابر قانون، ۳۳ دستگاه در امر ترافیک دخیل هستند که بخشی از آنها دستگاه های فرهنگی است و ضرورت دارد همانطور که در مسائل مهندسی ترافیک دستگاه های متولی به شورای ترافیک استان پاسخگو هستند ،دستگاه های متولی فرهنگ هم به این شورا پاسخگو باشند؛ همچنین در این خصوص برابر ابلاغیه وزارت کشور مقرر بوده کمیته فرهنگ ترافیک ،ذیل شورای ترافیک فعال شود که تاکنون اقدامی انجام نشده است.
آموزش از طریق پلتفرم شاد
و لزوم ورود مستقیم به کلاس درس
نمایندگان آموزش و پرورش، بیشترین آمادگی را برای اجرای برنامه‌های فرهنگی بلندمدت نشان دادند. سکینه طیبی، معاون پژوهش اداره کل آموزش و پرورش نقش آموزش و پرورش را در پیشگیری از حوادث از طریق فرهنگ‌سازی هدفمند دانست و بر لزوم کار جمعی تأکید کرد. وی به اجرای پویش‌هایی چون «همیار پلیس» اشاره کرد که موجب هشدارهای به موقع دانش‌آموزان به والدین در خصوص تخلفات رانندگی شده است.
معاونت پژوهشی با برگزاری بیش از ۱۵۰ جلسه از ابتدای اسفند، بر برنامه‌ریزی درازمدت برای تضمین «مهر آرام» برای ۲۰۰ هزار دانش‌آموز و ۱۵ هزار فرهنگی تمرکز دارد و نقش خانواده‌ها در نظارت بر فعالیت‌های خارج از مدرسه را حیاتی خواند.در همین راستا، حمید کاظمی‌تبار با اشاره به ظرفیت عظیمی که تاکنون به شکل بالقوه باقی مانده است، عنوان کرد: کانال رسمی شاد با حضور فعال بیش از ۳۴ هزار عضو دانش‌آموزی، یک فرصت طلایی است که باید از آن برای انتشار محتوای تعاملی و فوری فرهنگ ترافیک استفاده کنیم.
وی همچنین پیشنهاد داد که با همکاری پلیس، اپلیکیشن گزارش تخلف توسط دانش‌آموزان راه‌اندازی شود تا حس مشارکت در نظم ترافیکی تقویت گردد. مهم‌تر از آن، درخواست شد که آموزش‌های تخصصی پلیس باید مستقیماً وارد کلا‌س‌های درس شود تا آموزش صرفاً منحصر به هفته ترافیک نگردد.
ریشه‌کن کردن بی‌احترامی از
مهدکودک و آموزش فقهی رانندگی
بخش مهمی از نشست به حوزه اخلاق و دین اختصاص یافت. حامد شاهبیگی، مسوول شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، تأکید کرد که رعایت قانون رانندگی و حقوق شهروندی، باید با تکیه بر آموزه‌های دینی مورد تبیین قرار گیرد و صرفاً یک الزام اداری نباشد. این دیدگاه توسط حسن اسدزاده، معاون اجتماعی ستاد امر به معروف، تکمیل شد که نهادینه شدن فرهنگ را نیازمند شروع از پایه دانست: اگر بخواهیم نتیجه بگیریم، آموزش‌ها باید از مهدکودک‌ها آغاز شود. اسدزاده صریحاً به نقص اخلاقی جامعه در این زمینه اشاره کرد و گفت: بزرگترین مشکل ما این است که فرهنگ عذرخواهی را در ترافیک نهادینه نکرده‌ایم؛ راننده متخلف مسئولیت اشتباهش را نمی‌پذیرد و این چرخه بی‌احترامی ادامه می‌یابد.
حسن سلمانی، مسئول امور قرآنی سازمان تبلیغات خراسان جنوبی با ریشه‌یابی معضل ترافیک در «فقر فرهنگی و اخلاقی»، بر کمرنگ بودن مباحث اجتماعی و حکمت عملی در تربیت تأکید کرد.وی عامل اصلی را «دین‌داری منهای اخلاق» دانست که منجر به نادیده گرفتن حق‌الناس، عدم تحمل در ترافیک و نبود روحیه کار جمعی در جامعه شده است.
مطالبه بودجه سرانه برای
پایداری فعالیت‌های فرهنگی
حمیده ملائی، کارشناس تبلیغات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان جنوبی، به واقعیت‌های اجرایی فرهنگ‌سازی اشاره کرد. وی با واقع‌بینی اظهار داشت: بازخورد فعالیت‌های فرهنگی نیازمند زمان طولانی است و نمی‌توان انتظار تغییرات آنی داشت. ملائی همچنین با اشاره به روند کند اعتبارات، مستقیماً خواستار توجه ویژه مسئولان ارشد شد: برای اینکه بتوانیم طرح‌های آموزشی و فرهنگی را به شکل مستمر و با کیفیت اجرا کنیم، تخصیص بودجه سرانه مشخص برای هر دانش‌آموز یا شهروند در حوزه ترافیک، یک نیاز مبرم است. فعالیت فرهنگی بدون پشتوانه مالی پایدار، محکوم به شکست است.
نقش شهرداری در
فرهنگ‌سازی و مدیریت ترافیک
در ادامه، مهرجانی، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری بیرجند، با تأکید بر رویکرد پیشگیرانه به جای درمان، نقش نهادهای مختلف را در ریشه‌یابی معضلات ترافیکی مورد توجه قرار داد. وی با اشاره به محدودیت‌های مالی شهرداری به عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی متکی بر درآمدهای مردمی، بر ضرورت اولویت‌بندی هزینه‌ها تأکید کرد و افزود: ما در شهرداری دو دیدگاه فنی و عمرانی-ترافیکی داریم، اما بزرگترین چالش، مدیریت جزیره‌ای نهادها است که اجماع لازم را ایجاد نمی‌کند.
مهرجانی همچنین به نقش شهرداری در فرهنگ‌سازی سمعی و بصری اشاره کرد و اذعان کرد که رفتار ترافیکی نشأت گرفته از فقر فرهنگی خانواده است؛ رفتاری که در آن، قانون‌گریزی به عنوان “زرنگی” به فرزندان آموزش داده می‌شود.
وی با یادآوری مثال منطقه کیش، بیان کرد: رسیدن به فرهنگ تبعیت کامل از قانون نیازمند همت نهادهای خانواده و قضایی است، هرچند شهرداری از ظرفیت تبلیغات محیطی برای ارتقاء فرهنگ ترافیک استفاده می‌کند و بالغ بر ۱۵ تا ۲۰ درصد از ششصد میلیارد تومان اعتبار ترافیکی این دوره صرف مباحث فرهنگی و تجهیزات مرتبط شده است.
انتقاد از غفلت زیرساختی
و تعیین تکلیف فرماندهی نرم
در پایان، عماد مزاری، معاون دفتر امور اجتماعی استانداری، با جمع‌بندی تحلیلی، نگاه را از فرهنگ صرف به عوامل محیطی تغییر داد. وی انتقاد کرد که دستگاه‌ها غالباً از پرداختن به عوامل زیرساختی و روانشناختی
فرار می‌کنند. مزاری سپس به موضوع محوری جلسه پرداخت و شفاف‌سازی کرد: وظیفه ایجاد وحدت فرماندهی و انسجام اجرایی در این حوزه، بر عهده دفتر فنی و حمل و نقل استانداری است و دفتر امور اجتماعی صرفاً متولی هماهنگی‌های اجتماعی است.
ضرورت تشکیل یک قرارگاه فرهنگی
با محوریت استانداری
نشست مذکور نشان داد که معضل ترافیک خراسان جنوبی بیش از آنکه نیازمند جریمه باشد، نیازمند تفاهم مدیریتی و انسجام فرهنگی است. نهادهای اجتماعی و فرهنگی (شامل آموزش و پرورش و دستگاه‌های دینی) آمادگی خود را برای اجرای برنامه‌های ریشه‌ای اعلام کردند، اما لازمه این امر، خروج فرماندهی واحد از حالت نظری و ورود آن به فاز عملیاتی تحت نظر دفتر فنی استانداری است. همچنین اگر قرار باشد فرهنگ ترافیک ارتقا یابد، باید پیش از هر چیز، بودجه پایدار تخصیص یابد و آموزش‌های اخلاقی و ایمنی از مهدکودک تا دانشگاه به صورت یکپارچه و با حمایت همه‌جانبه دستگاه‌های فرهنگی پیش برود.
