مهدی آبادی – محرم که از راه می‌رسد تا پایان 28 صفر و شهادت امام مهربانی ها ، شهر رنگ دیگری به خود می‌گیرد. پرچم‌های سیاه بر سردر کوچه‌ها می‌نشیند، صدای نوحه در فضا می‌پیچد و دل‌های بسیاری به یاد مظلومیت سیدالشهدا(ع) روانه کربلا می‌شود. این ایام، برای مردم ما فقط یک مناسبت تقویمی نیست؛ فرصتی است برای تجدید عهد با مکتبی که بر پایه آزادگی، عدالت، کرامت انسان و پاسداشت حقوق دیگران بنا شده است. اما درست در همین نقطه، یک پرسش مهم پیش روی ما قرار می‌گیرد: آیا همه رفتارهای ما در عزاداری، با روح قیام عاشورا همخوان است؟ بی‌تردید، عزاداری برای امام حسین(ع) از اصیل‌ترین جلوه‌های دینداری و عشق مردم این سرزمین است. هیئت‌ها، تکایا، مساجد و موکب‌ها هر سال با شور و اخلاص برپا می‌شوند و بسیاری از مردم، از پیر و جوان، سهمی در این خدمت دارند. اما این حقیقت روشن نباید مانع از آن شود که درباره برخی شیوه‌های عزاداری، با نگاه اصلاح‌گرانه و دلسوزانه سخن گفته شود. دفاع از شعائر، هرگز به دفاع از شعائر، هرگز به معنای نادیده گرفتن آسیب‌ها نیست؛ بلکه اتفاقاً صیانت از عزاداری اصیل، نیازمند بازبینی رفتارهایی است که ممکن است ناخواسته به حقوق مردم آسیب بزند. یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که در فرهنگ دینی ما جایگاه ویژه دارد، «حق‌الناس» است؛ حقی که حتی در آموزه‌های دینی، از آن به عنوان مسئله‌ای بسیار سنگین‌تر از برخی خطاهای فردی یاد شده است. اگر قیام امام حسین(ع) را حرکتی برای احیای دین، اصلاح جامعه و مبارزه با انحراف بدانیم، نمی‌توانیم نسبت به حقوق مردم در متن عزاداری بی‌تفاوت باشیم. عزاداری زمانی به حقیقت عاشورا نزدیک‌تر می‌شود که نه فقط در ظاهر و شور، بلکه در اخلاق و رفتار نیز رنگ حسینی بگیرد. در سال‌های اخیر، یکی از گلایه‌های تکرارشونده مردم در ایام محرم، به مسئله آلودگی صوتی و استفاده بی‌ضابطه از بلندگوها بازمی‌گردد. اصل برپایی مجلس عزا و پخش نوحه و مرثیه، بخشی طبیعی از این آیین‌هاست، اما گاه حجم صدا، ساعت برگزاری و نوع استفاده از تجهیزات صوتی به شکلی است که آرامش همسایگان را بر هم می‌زند. در میان همین همسایگان، سالمندان، بیماران، نوزادان، دانش‌آموزان و افرادی هستند که به دلایل مختلف به آرامش بیشتری نیاز دارند. نمی‌توان از مکتب امام حسین(ع) سخن گفت اما رنج این گروه‌ها را نادیده گرفت. مگر نه اینکه یکی از پیام‌های روشن عاشورا، پاسداشت کرامت انسان‌هاست؟ باید صادقانه پذیرفت که گاهی برخی رفتارها به نام عزاداری، با روح عزاداری فاصله می‌گیرد. اگر مجلس روضه‌ای تا پاسی از شب با صدای بلند ادامه پیدا کند و آسایش یک محله را مختل سازد، این پرسش پیش می‌آید که مرز میان شور دینی و تضییع حق دیگران کجاست. مسئله، مخالفت با عزاداری نیست؛ مسئله، تأکید بر این است که عزاداری نیز مانند هر رفتار اجتماعی دیگر باید در چهارچوب اخلاق، قانون و احترام متقابل برگزار شود. نمونه دیگر، موضوع پسماندها و بی‌توجهی به نظافت شهری پس از مراسم و توزیع نذورات است. در شب‌ها و روزهای این ایام ، حجم زیادی از ظروف یک‌بارمصرف، لیوان‌ها، بطری‌ها و باقی‌مانده مواد غذایی در معابر، کوچه‌ها و اطراف هیئت‌ها رها می‌شود. این صحنه، نه با شأن عزاداری سازگار است و نه با فرهنگ دینی ما. نذر و اطعام اگر با بی‌ملاحظگی نسبت به محیط شهری همراه شود، از معنای عمیق خود فاصله می‌گیرد. شهر، خانه مشترک همه ماست و پاکیزگی آن نیز بخشی از مسئولیت اجتماعی و دینی ماست. در این میان، پاکبانان شهری از جمله کسانی هستند که شاید کمتر دیده می‌شوند اما بیشترین بار این بی‌نظمی را بر دوش می‌کشند. آنان نیز مانند دیگر مردم، دلبسته اهل‌بیت(ع) هستند و چه بسا خودشان دوست داشته باشند در مجالس عزاداری حضور بیشتری داشته باشند، اما در عمل ناچارند ساعت‌های طولانی برای جمع‌آوری زباله‌ها و پاکسازی معابر تلاش کنند. احترام به عزاداری، تنها در برپایی هیئت و نذر دادن خلاصه نمی‌شود؛ گاهی در این است که ظروف مصرف‌شده را در محل مناسب بیندازیم و نگذاریم بار اضافی بر دوش کارگران خدمات شهری بیفتد. آنچه امروز بیش از هر چیز نیاز داریم، بازگشت به فهم عمیق‌تر از فلسفه عزاداری است. محرم و صفر فقط موسم گریه و سوگواری نیست؛ مدرسه‌ای برای تربیت اخلاقی و اجتماعی است. اگر از امام حسین(ع) می‌آموزیم که در برابر ظلم بایستیم، باید این درس را هم جدی بگیریم که هیچ‌گاه نباید به حقوق دیگران تعدی کنیم؛ حتی اگر این تعدی ناخواسته و در پوشش یک عمل مذهبی باشد. فرهنگ حسینی، با بی‌نظمی، بی‌توجهی به آرامش دیگران و رها کردن زباله در معابر سازگار نیست.

(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)