زمانی – تصادفات جادهای در خراسان جنوبی سالهاست به یکی از دغدغههای جدی مردم تبدیل شده است؛ اما وقتی نقشه سوانح منجر به فوت را کنار نقشه استقرار معادن و صنایع بزرگ استان میگذاریم، یک همپوشانی معنادار خودنمایی میکند. بخش قابل توجهی از این حوادث دقیقاً در محورهایی رخ میدهد که یا به معادن بزرگ منتهی میشوند یا در مسیر تردد سنگین کامیونها و ماشینآلات صنعتی قرار دارند؛ از طبسِ معدنی گرفته تا خوسف و بیرجند صنعتی.طبس با ذخایر عظیم زغالسنگ و ظرفیتهای معدنی کمنظیر، سالهاست به عنوان یکی از قطبهای زغالسنگ کشور شناخته میشود. خوسف نیز با استقرار صنایع و پروژهها و معادن طلایی، نقشی فراتر از یک شهرستان ایفا میکند. هر کدام از این مناطق، بهتنهایی میتوانند بخشی از نیازهای کلان کشور را تأمین کنند؛ اما سؤال اینجاست که سهم مردم محلی از این ظرفیت عظیم چیست؟واقعیت میدانی در بسیاری از این محورها، جادههای دوطرفه باریک، تردد سنگین کامیونها، نبود روشنایی کافی، نقاط حادثهخیز و کمبود زیرساختهای ایمنسازی است. ترکیب خستگی رانندگان، بار ترافیکی بالا و زیرساخت ناکافی، نتیجهای جز افزایش ریسک تصادف ندارد. وقتی کامیونهای حامل مواد معدنی شبانهروز در حال ترددند، اما جادهها متناسب با این حجم بار ارتقا نیافتهاند، حادثه دیگر «اتفاق» نیست، بلکه «پیامد طبیعی» یک بیتوجهی ساختاری است.در کنار این مخاطرات جادهای، مردم محلی از پیامدهای زیستمحیطی نیز گلایه دارند؛ گرد و غبار ناشی از فعالیت معادن، تخریب تدریجی برخی زیستبومها و فشار بر منابع آب، بخشی از واقعیتی است که در زندگی روزمره ساکنان این مناطق جریان دارد. اگر اشتغالی هم ایجاد شده، در بسیاری موارد محدود و پاسخگوی انتظار عمومی برای توسعه پایدار نبوده است.این تناقض تلخ زمانی پررنگتر میشود که بدانیم گردش مالی این صنایع و معادن در سطح ملی قابل توجه است. پرسش افکار عمومی روشن است: چرا محورهای منتهی به چنین مراکز ثروتآفرینی، همچنان در شمار پرحادثهترین جادههای استان قرار دارند؟ آیا سهم مناطق میزبان از این ثروت، نباید پیش از هر چیز صرف ایمنسازی جادهها، توسعه زیرساختها و بهبود کیفیت زندگی مردم همان منطقه شود؟بحث بر سر نفی صنعت یا معدن نیست؛ اتفاقاً توسعه صنعتی برای استان ضروری است. اما توسعهای که امنیت جانی مردم را تضمین نکند و رفاه محیط پیرامونی را در اولویت نگذارد، توسعهای متوازن نیست. مسئولیت اجتماعی شرکتها نباید به چند اقدام نمادین یا مقطعی محدود شود؛ بلکه باید به یک برنامه مدون، شفاف و قابل ارزیابی تبدیل گردد.فارغ از آنچه تاکنون رخ داده، امروز زمان بازتعریف و ساماندهی دقیق مسئولیتهای اجتماعی صنایع و معادن استان است. محیط پیرامونی باید اولویت نخست هر مجموعه اقتصادی باشد؛ از ایمنسازی محورهای مواصلاتی و کاهش آلایندگی گرفته تا سرمایهگذاری در زیرساختهای محلی. این مسئولیتها نیز نیازمند نظارت مستمر و مطالبهگری جدی است تا ثروتی که از دل این خاک استخراج میشود، پیش از هر چیز امنیت، آرامش و توسعه را برای مردم همان خاک به ارمغان بیاورد.
رمضانی- رئیس جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی، مجتبی ابراهیمی رومنجان، در نشست با خبرنگاران ضمن تأکید
