امتحانی – برای سالها، هرگاه صحبت از آمار بالای تصادفات جاده ای در خراسان جنوبی میشد، نگاه ها نخست به سمت جاده های طولانی، کویری و یکنواخت می چرخید. جاده هایی که گویی ذاتشان با خستگی و خواب آلودگی عجین شده بود و راننده را ناخواسته به سمت پرتگاه میبرد. این روایتِ راحت، سالها بهانه دست رانندگان میداد و ضعفِ فرهنگ رانندگی را در پشت نقص های زیرساختی پنهان میکرد؛ اما حالا دیگر اوضاع تغییر کرده است. آمارها و داده های جدید، روایتی تازه از این ماجرا را برملا کرده اند؛ روایتی که در آن، عاملِ اصلیِ فاجعه، نه طول جاده که پایِ بی احتیاطیِ راننده روی پدال گاز است.مؤلفه هایی که تا دیروز در سایه نقص جاده ها به فراموشی سپرده شده بودند، امروز یک به یک خودنمایی می کنند. سرعت غیرمجاز، سبقت خطرناک، خستگی بدون استراحت و استفاده از تلفن همراه، دیگر در پشت ابرِ بهانه های جادهای پنهان نمی شوند. آمارِ تلخِ رشد نگرانکننده تصادفات در خراسان جنوبی، پرده از واقعیتی بسیار هولناکتر برداشته است: رانندگان این استان، با سرعتی بالاتر از میانگین کشوری حرکت می کنند و جالب اینکه این موضوع به صراحت از سوی رئیس اورژانس استان تأیید شده است. متوسط سرعت خودروها در خراسان جنوبی، ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر بر ساعت بیشتر از میانگین کشوری است؛ رقمی که نه یک آمار ساده، که زنگ خطری برای یک فاجعه انسانی است.این فاصله ۱۰ تا ۱۵ کیلومتری، در نگاه اول شاید چشمگیر نباشد، اما در لحظه برخورد، تفاوت میان مرگ و زندگی را رقم میزند. عددی که نشان میدهد رانندگان استانِ کویری، فارغ از  خطرات خستگی و خوابآلودگی، عادت کرده اند با سرعتی فراتر از حد مجاز، جاده را تسخیر کنند.  گویی جاده های یکنواخت، نه عامل خستگی که بستری برای شتابِ بی حساب شده اند. این رفتار، دیگر نمونه ای از «تصادف» یا «شانس» نیست؛ تصمیمی آگاهانه برای عبور از خط قرمزهای ایمنی است که نتیجه اش، شدتِ فاجعه بارِ تصادفات در ماه های اخیر بوده است.با این توصیف، پرسش اصلی این است که چرا با وجود آگاهی از این خطرات، همچنان شاهد چنین رفتاری در جادههای استان هستیم؟ اینجا دیگر تقصیر را نمیتوان گردنِ جادههای کویری یا گرمای طاقتفرسا انداخت؛ چراکه جادههای بسیاری از استانهای دیگر نیز شاید به یک اندازه طولانی و خسته کننده باشند، اما رانندگان آنها چنین عادتِ پرخطری را در خود نهادینه نکردهاند. این تفاوت، جز به پای ضعف در فرهنگ رانندگی نوشته نمیشود؛ فرهنگی که تا دیروز با بهانههای جادهای مصون مانده بود، اما امروز و با افشای آمار سرعت، دیگر هیچ سنگری برای پنهان شدن ندارد.حال که پرده از این واقعیت برداشته شده و دیگر نمیتوان نقص جادهها را بهانه اصلی سوانح دانست، ضرورتِ توجه جدی به کارکردهای فرهنگسازی بیش از هر زمان دیگری حس میشود. فرهنگسازیِ مؤثر در حوزه رانندگی، دیگر یک اقدام نمادین و حاشیه ای نیست؛ بلکه نخستین و حیاتی ترین گام برای مهار این بحران است. برخوردهای سلبی و جریمه های پلیسی به تنهایی نمی تواند این عادتِ سرعت گرایانه را ریشه کن کند؛ بلکه نیازمند نسلی از آموزش های همگانی، پیام های رسانه ای تأثیرگذار و ایجاد شرمِ اجتماعی از رفتارهای پرخطر هستیم. کارکردِ اصلی فرهنگسازی، تغییرِ این نگرش غلط است که «هرچه جاده خلوت تر، سرعت مجازتر»؛ چراکه خلوت بودن جاده، هرگز به معنای امنیت بیشتر نیست، بلکه گاهی فریبنده ترین حالت برای یک تصمیم مرگبار است.در پایان باید پذیرفت که کُندیِ حرکت در مسیر اصلاح رفتار رانندگی، تلفاتِ جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت. آنچه امروز در خراسان جنوبی میگذرد، نه یک آمار ساده، که یک فاجعه خاموشِ با سرعتِ بالا است که هر روز قربانیان جدیدی میگیرد. باید از این پس، به جای سرزنشِ مداومِ جاده، چشمها را به رفتارِ خودمان بدوزیم و بپذیریم که تغییرِ فرهنگ رانندگی، نه یک انتخاب که یک ضرورتِ فوری است. هیچ بهانه ای برای تداومِ این سرعتِ مرگبار پذیرفتنی نیست؛ چراکه وقتی عاملِ انسانی، ۷۰ درصدِ سوانح را رقم میزند، دیگر زمان آن رسیده که به جای نگاه به جاده، نگاهی جدی به خودِ راننده بیندازیم.