کاری – روستاها یک‌شبه خالی نمی‌شوند؛ ابتدا قنات‌ها کم‌آب می‌شوند، زمین‌ها از کشت می‌افتند، درآمد خانوار کاهش می‌یابد و جوانان برای یافتن شغل و امکانات بهتر، راه شهر را در پیش می‌گیرند. آنچه در ظاهر مهاجرت چند خانواده است، گاهی نشانه فرسایش تدریجی یک نظام اقتصادی و اجتماعی است.خراسان جنوبی، سرزمین تاریخی قنات‌ها و سازگاری با اقلیم خشک، قرن‌ها حیات خود را بر پایه مدیریت هوشمندانه منابع محدود آب بنا کرده است. قنات در این جغرافیا فقط یک سازه آبرسانی نبوده؛ شریان شکل‌گیری روستاها، کشاورزی، همبستگی اجتماعی و تقسیم عادلانه منابع آب بوده است. اهمیت این میراث چنان است که نظام قنات ایرانی در سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید؛ میراثی که امروز حفظ آن، فراتر از حفاظت یک اثر تاریخی، به معنای صیانت از امکان زندگی در مناطق خشک است. اما آمارهای امروز چندان امیدوارکننده نیستند. خراسان جنوبی ۶ هزار و ۹۸۳ رشته قنات دارد که حدود ۲۵ درصد آب بخش کشاورزی خراسان جنوبی ۶ هزار و ۹۸۳ رشته قنات دارد که حدود ۲۵ درصد آب بخش کشاورزی استان را تأمین می‌کنند؛ با این حال، بیش از ۴ هزار رشته قنات نیازمند مرمت و بازسازی‌اند و کاهش آبدهی برخی از آن‌ها در مناطق بحرانی به حدود ۷۰ درصد رسیده است.در حوزه آب شرب نیز با وجود خارج شدن ۱۸۹ روستا از چرخه آبرسانی سیار طی دو سال گذشته، همچنان حدود ۳۲۰ روستا به تانکرهای آبرسانی وابسته‌اند. برای پایدارسازی آب این مناطق نیز ۵۶۶ میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته است. این آمار به معنای خالی از سکنه بودن این روستاها نیست، اما نشان می‌دهد تأمین پایدار ابتدایی‌ترین نیاز زندگی همچنان در بخشی از سکونتگاه‌های استان با چالش روبه‌روست.از سوی دیگر، خراسان جنوبی حدود یک‌هزار و ۷۷۸ روستا دارد که ۱۴ روستای آن به‌عنوان مقاصد هدف گردشگری معرفی شده‌اند؛ ظرفیتی که می‌تواند در کنار کشاورزی، صنایع‌دستی و مشاغل محلی، به تنوع‌بخشی اقتصاد روستایی کمک کند.در مقابل، طی دو سال گذشته طرح هادی در ۴۱۶ روستای استان اجرا شده، ۵۳۴ پروژه با اعتبار ۳۹۵ میلیارد تومان به بهره‌برداری رسیده و ۴ هزار و ۱۰۰ واحد مسکن روستایی نیز مقاوم‌سازی شده‌اند. این اقدامات ارزشمندند، اما یک پرسش اساسی باقی است: آیا آسفالت معابر و مقاوم‌سازی خانه‌ها به‌تنهایی می‌تواند مانع مهاجرت شود؟واقعیت این است که روستا فقط به جاده و ساختمان نیاز ندارد؛ به آب پایدار، شغل، بازار فروش محصولات، مدرسه مناسب، خدمات درمانی و امکان درآمدزایی نیازمند است. خشکسالی بخشی از مسئله است، اما ضعف زنجیره تولید، نبود صنایع تبدیلی، محدودیت فرصت‌های شغلی و دسترسی دشوار به خدمات نیز در تضعیف زندگی روستایی نقش دارند. وقتی کشاورز بازار مطمئنی برای محصولش ندارد و جوان آینده شغلی روشنی پیش روی خود نمی‌بیند، مهاجرت به انتخابی قابل پیش‌بینی تبدیل می‌شود.توسعه روستایی نباید با تعداد پروژه‌های افتتاح‌شده سنجیده شود؛ معیار واقعی، ماندگاری جمعیت، درآمد خانوار و پویایی اقتصاد محلی است. ضروری است دستگاه‌های مسئول، نقشه‌ای دقیق از روستاهای در معرض تخلیه جمعیتی تهیه کنند و برای هر منطقه متناسب با ظرفیت‌های اقتصادی و شرایط اقلیمی آن برنامه داشته باشند.روستا زمانی زنده است که مردمش دلیلی برای ماندن داشته باشند. اگر آب، اشتغال و امید به آینده در کنار هم تأمین نشوند، حتی صدها پروژه عمرانی نیز نمی‌توانند مانع فرسایش تدریجی زندگی روستایی شوند. پیش از آنکه روستاها به خاطره تبدیل شوند، باید ماندن را به انتخابی منطقی و امیدوارکننده تبدیل کرد.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)
