رمضانی – در خشک‌ترین دیار کویری ایران، این‌بار یاقوتی سرخ از دل زمین بیرون می‌آید تا روایتگر هویتی دیرین و فرصتی تازه برای توسعه باشد؛ فصل برداشت زرشک در خراسان جنوبی در حالی آغاز شده که پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۱۲۰ هزار تن محصول تر از باغ‌هایی به وسعت بیش از ۲۹ هزار هکتار برداشت شود؛ رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، در جشن برداشت این محصول در آرین‌شهر، از جایگاه والای زرشک به‌مثابه نماد هویت کشاورزی منطقه سخن گفت، همچنین بر ضرورت مهار ضایعات و حفظ کیفیت در مرحله پس از برداشت تأکید کرد و برنامه پنج‌محوری تکمیل زنجیره ارزش را شامل ایجاد بارگاه‌های بهداشتی و امکانات خشک‌کردن، توسعه فرآوری و سورتینگ و بسته‌بندی، تقویت بازاریابی، برندسازی و صادرات، بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و گسترش گردشگری کشاورزی به‌عنوان نقشه راه توسعه این محصول معرفی کرد.
به گزارش آوا، محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، در آیین شکرگزاری و جشن برداشت زرشک در آرین‌شهر قائنات، با تبریک فصل برداشت این محصول، زرشک را از ظرفیت‌های شاخص کشاورزی استان و نمادی از پیوند میان تولید، هویت منطقه‌ای و اقتصاد روستایی دانست.
تولید ۱۲۰ هزار تن زرشک تر پیش‌بینی می‌شود
اسفندیاری با اعلام آخرین آمار بخش باغبانی استان بیان کرد: در سال زراعی جاری، مجموع سطح زیرکشت زرشک در خراسان جنوبی به ۲۹ هزار و ۳۵۷ هکتار رسیده است که از این میزان، ۲۹ هزار و ۲۷ هکتار به باغ‌های آبی و ۳۳۰ هکتار به کشت دیم اختصاص دارد.
وی با اشاره به برآورد تولید امسال ادامه داد: براساس ارزیابی‌های میدانی کارشناسان، پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۲۰ هزار تن زرشک تر از باغ‌های استان برداشت شود؛ همچنین شهرستان‌های قائنات، زیرکوه، درمیان، بیرجند و سربیشه از مناطق مهم تولید زرشک در استان هستند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با بیان اینکه این استان جایگاه ویژه‌ای در تولید زرشک بی‌دانه دارد، اظهار کرد: بیش از ۹۵ درصد زرشک بی‌دانه کشور در خراسان جنوبی تولید می‌شود و این ظرفیت، استان را به کانون اصلی تولید و عرضه این محصول تبدیل کرده است.
سازگاری زرشک با اقلیم خشک استان
اسفندیاری با اشاره به ویژگی‌های زراعی زرشک عنوان کرد: سازگاری این گیاه با شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک، آن را به محصولی مهم برای کشاورزی استان تبدیل کرده است؛ با این حال، تداوم تولید و حفظ کیفیت محصول به مدیریت منابع آب، رعایت اصول فنی باغداری و حمایت از بهره‌برداران وابسته است.
وی با تأکید بر لزوم افزایش آگاهی عمومی از ظرفیت‌های این محصول افزود: ویژگی‌های تغذیه‌ای و ترکیبات موجود در زرشک می‌تواند زمینه استفاده گسترده‌تر از آن را در صنایع غذایی و فرآورده‌های متنوع فراهم کند. معرفی بهتر این ظرفیت‌ها، در کنار حفظ کیفیت محصول، به گسترش بازار و افزایش تقاضا کمک خواهد کرد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان تشریح کرد: آینده اقتصادی زرشک فقط به میزان تولید وابسته نیست؛ کیفیت محصول، شیوه نگهداری، فرآوری، بسته‌بندی، بازاریابی و دسترسی به بازارهای جدید نیز در افزایش درآمد باغداران نقش تعیین‌کننده دارد.
پنج محور برای تکمیل زنجیره ارزش زرشک
اسفندیاری با بیان اینکه خام‌فروشی و عرضه فله‌ای، فرصت افزایش ارزش افزوده را محدود می‌کند، بیان کرد: برنامه توسعه زرشک در استان بر پنج محور اصلی استوار است و هدف آن، تقویت زنجیره تولید از باغ تا بازار و ایجاد زمینه درآمد پایدارتر برای بهره‌برداران است.
وی محور نخست را توسعه زیرساخت‌های پس از برداشت دانست و افزود: ایجاد و بهسازی بارگاه‌های بهداشتی زرشک، فراهم‌کردن امکانات مناسب برای خشک‌کردن محصول و توسعه ظرفیت‌های نگهداری، از اقداماتی است که می‌تواند به حفظ کیفیت و کاهش ضایعات کمک کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، توسعه صنایع تبدیلی، سورتینگ و بسته‌بندی را محور دوم این برنامه عنوان کرد و گفت: درجه‌بندی و جداسازی محصول، استفاده از روش‌های نوین بسته‌بندی و تولید فرآورده‌هایی مانند عصاره و کنسانتره می‌تواند ارزش اقتصادی زرشک را افزایش دهد و بازارهای متنوع‌تری برای آن ایجاد کند.
وی بازاریابی، برندسازی و توسعه صادرات را محور سوم برشمرد و اظهار کرد: معرفی محصول با هویت مشخص، تثبیت اعتبار زرشک خراسان جنوبی و حضور هدفمند در بازارهای جدید، به برنامه‌ریزی و همکاری تولیدکنندگان، تشکل‌ها و بخش خصوصی نیاز دارد.
اسفندیاری محور چهارم را بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان دانست و افزود: پیوند میان بخش کشاورزی و مجموعه‌های علمی و نوآور می‌تواند به بهبود شیوه‌های فرآوری، کاهش ضایعات و تولید فرآورده‌های تازه و متناسب با نیاز بازار کمک کند.
وی توسعه گردشگری کشاورزی را پنجمین محور برنامه معرفی کرد و گفت: پیوند فصل برداشت زرشک با گردشگری، معرفی باغ‌ها و شیوه تولید محصول می‌تواند به شناساندن بیشتر ظرفیت‌های استان و رونق فعالیت‌های اقتصادی در مناطق روستایی کمک کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان تأکید کرد: تحقق این برنامه به همکاری دستگاه‌های اجرایی، سرمایه‌گذاران، تشکل‌های کشاورزی و بهره‌برداران نیاز دارد.
به گفته وی، تکمیل زنجیره ارزش زرشک زمانی به نتیجه می‌رسد که امکانات پس از برداشت، فرآوری و بازاریابی در کنار تولید و در دسترس کشاورزان قرار گیرد.
استاندار خراسان جنوبی: حمایت از زرشک‌کاران باید به تثبیت بازار منجر شود
در ادامه این آیین، سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، با قدردانی از تلاش کشاورزان بیان کرد: کشاورزی در این استان با خشکسالی، کمبود منابع آبی و دشواری‌های اقلیمی همراه است و حفظ تولید در چنین شرایطی، نتیجه پایداری و زحمت بهره‌برداران است.
وی با اشاره به گستردگی جامعه زرشک‌کاران استان اظهار کرد: بیش از ۲۸ هزار بهره‌بردار در خراسان جنوبی در حوزه تولید زرشک فعالیت دارند و سطح زیرکشت این محصول نیز بیش از ۲۸ هزار هکتار است. درآمد شمار زیادی از خانوارهای روستایی به تولید و فروش زرشک وابسته است.
استاندار با اشاره به مراحل پرزحمت تولید این محصول، از آبیاری و کوددهی تا کنترل آفات، هرس، برداشت و خشک‌کردن، تأکید کرد: باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که حاصل زحمات باغدار در زمان فروش با قیمت نامناسب از دست نرود و سود اصلی تولید نصیب واسطه‌ها نشود.
افزایش قیمت زرشک از ۳۵ هزار به ۱۴۰ هزار تومان
هاشمی با اشاره به وضعیت بازار در سال‌های گذشته تصریح کرد: قیمت زرشک در مقطعی به حدود ۳۵ هزار تومان رسیده بود؛ رقمی که با هزینه‌های تولید تناسب نداشت و نمی‌توانست پاسخگوی زحمات کشاورزان باشد.
وی در ادامه عنوان کرد: با پیگیری‌های انجام‌شده و ساماندهی خرید، قیمت محصول در سال گذشته به حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ هزار تومان رسید.
هاشمی تأکید کرد که تثبیت بازار، فروش منصفانه و جلوگیری از نوسانات نامتعارف باید در برنامه‌های مرتبط با فصل برداشت مورد توجه قرار گیرد.
استاندار خراسان جنوبی خام‌فروشی را یکی از موانع افزایش ارزش اقتصادی محصولات استان دانست و گفت: فروش زرشک، عناب و زعفران به‌صورت خام، بخشی از فرصت‌های اشتغال و ارزش افزوده را از استان خارج می‌کند. ایجاد صنایع فرآوری می‌تواند درآمد بیشتری برای تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی محلی فراهم کند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های فرآوری زرشک اظهار کرد: ایجاد واحدهای تولید کنسانتره، آبمیوه، محصولات دارویی و رنگ‌های طبیعی خوراکی می‌تواند به گسترش بازار این محصول کمک کند.
وی از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان خواست برای توسعه صنایع مرتبط با زرشک در استان سرمایه‌گذاری کنند.
تأکید بر مصرف محصولات بومی در دستگاه‌های اجرایی
وی همچنین با تاکید بر ضرورت حمایت از مصرف محصولات بومی بیان کرد: دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌ها، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌های استان باید در تأمین محصولات موردنیاز خود، زرشک و عناب خراسان جنوبی را در اولویت قرار دهند. حمایت از بازار داخلی می‌تواند به پایداری فروش محصول کمک کند.
استاندار در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت منابع آب و قنات‌ها در پایداری کشاورزی استان پرداخت و گفت: قنات‌ها از شریان‌های حیاتی مناطق کویری هستند و حفظ و مرمت آنها برای تداوم تولید و پشتیبانی از باغ‌ها ضرورت دارد.
هاشمی اعلام کرد که طی دو سال گذشته بیش از ۳۰۰ رشته قنات در خراسان جنوبی احیا یا مرمت شده است. وی مشارکت جوامع محلی و اقدامات دستگاه‌های مرتبط را در بازسازی این سازه‌های آبی مهم دانست و بر تداوم توجه به زیرساخت‌های تأمین آب تأکید کرد.
تخصیص ۱۶ هزار میلیارد تومان تسهیلات به بخش‌های اقتصادی
وی با اشاره به اعتبارات پیش‌بینی‌شده برای استان تشریح کرد: در چارچوب مصوبات سفر رئیس‌جمهور، ۱۶ هزار میلیارد تومان تسهیلات برای بخش‌های مختلف اقتصادی اختصاص یافته است که کشاورزی، گردشگری و فعالیت‌های مرتبط با تولید نیز از حوزه‌های مورد توجه در این تسهیلات هستند.
هاشمی توسعه حمل‌ونقل را از عوامل مؤثر بر رونق صادرات محصولات کشاورزی دانست و اظهار کرد: دسترسی به شبکه ریلی و بهبود راه‌های ارتباطی می‌تواند جابه‌جایی محصولات را تسهیل کند و هزینه حمل‌ونقل را کاهش دهد؛ موضوعی که برای عرضه محصولات کشاورزی اهمیت دارد.
این آیین با تأکید بر ضرورت حمایت از بهره‌برداران، توسعه صنایع فرآوری، بهبود زیرساخت‌های پس از برداشت و تقویت بازار زرشک به کار خود پایان داد؛ محورهایی که مسئولان و فعالان بخش کشاورزی، تحقق آنها را برای افزایش ارزش اقتصادی یاقوت سرخ و پایداری درآمد باغداران ضروری دانستند.
