شهر بیرجند سال‌هاست با پدیده‌ای دست به گریبان است که دیگر نمی‌توان آن را موقتی یا حاشیه‌ای دانست. زباله‌گردی، به‌عنوان یک آسیب اجتماعی، آرام و بی‌صدا در تار و پود شهر ریشه دوانده و امروز به بخشی از واقعیت روزمره بدل شده است. آنچه زمانی شاید به‌ندرت دیده می‌شد، اکنون در سر چهارراه‌ها، خیابان‌های اصلی و حتی محله‌ها، به‌وضوح قابل مشاهده است: انسان‌هایی که تا کمر در سطل‌های زباله خم شده‌اند و در میان پسماندها به‌دنبال حداقل‌های معیشت می‌گردند.این صحنه‌ها فقط جلوه‌ای ناخوشایند از بی‌نظمی شهری نیست؛ بلکه نشانه‌ای عمیق از اختلال در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی است. سال‌ها تداوم این وضعیت نشان می‌دهد که با یک مسئله ریشه‌دار مواجهیم، نه یک بحران گذرا. اگر زباله‌گردی در بیرجند به این سطح از گسترش رسیده، باید آن را نتیجه مستقیم مجموعه‌ای از عوامل دانست: فشارهای اقتصادی، بیکاری، ضعف در حمایت‌های اجتماعی و البته نبود یک نظام کارآمد در مدیریت پسماند.در این میان، آنچه بیش از همه نگران‌کننده است، ترکیب انسانی این پدیده است. حضور کودکان در میان زباله‌ها، زنگ خطری جدی برای آینده جامعه است. کودکانی که باید در کلاس درس باشند، امروز در خیابان‌ها و کنار سطل‌های زباله دیده می‌شوند؛ در معرض بیماری، خشونت و آسیب روانی. این فقط محرومیت از آموزش نیست؛ این یعنی شکل‌گیری نسلی در حاشیه، نسلی که فرصت‌های رشد و پیشرفت از آن گرفته شده است.زنان زباله‌گرد نیز بخش دیگری از این واقعیت تلخ‌اند؛ زنانی که اغلب در سکوت و بدون هیچ پشتوانه‌ای، در شرایطی ناامن به این کار مشغول‌اند. آن‌ها نه‌تنها با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بلکه در معرض تهدیدهای اجتماعی و جسمی بیشتری قرار دارند. مردان نیز، در سایه کمبود فرصت‌های شغلی پایدار، به این چرخه کشیده شده‌اند؛ چرخه‌ای که نه امنیت دارد و نه آینده.در کنار این ابعاد انسانی، نمی‌توان از تأثیر این پدیده بر هویت شهری چشم‌پوشی کرد. بیرجند، که همواره به‌عنوان شهری تمیز و منظم شناخته می‌شد، امروز با صحنه‌هایی مواجه است که این تصویر را مخدوش می‌کند. وقتی در پرترددترین نقاط شهر، زباله‌گردی به امری عادی تبدیل می‌شود، دیگر نمی‌توان از «شهر پاک» سخن گفت بی‌آنکه به این تناقض پاسخ داد. این وضعیت، علاوه بر آسیب‌های بهداشتی، حس امنیت و رضایت شهروندان را نیز کاهش می‌دهد. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده که برخوردهای مقطعی و کوتاه‌مدت، راه به جایی نمی‌برد. جمع‌آوری موقت زباله‌گردها یا محدود کردن آن‌ها در برخی مناطق، تنها صورت مسئله را پاک می‌کند. زباله‌گردی، معلول است؛ ریشه در فقر، نابرابری و ناکارآمدی برخی سیاست‌ها دارد. تا زمانی که این ریشه‌ها باقی بماند، این چرخه نیز ادامه خواهد داشت.راهکار، نیازمند نگاهی جامع و چندلایه است: از یک‌سو، باید مدیریت پسماند شهری به‌صورت اصولی و علمی ساماندهی شود؛ تفکیک زباله از مبدأ به‌طور جدی اجرا گردد و مسیرهای فعالیت غیررسمی و سودجویانه مسدود شود. از سوی دیگر، حمایت‌های اجتماعی هدفمند برای خانواده‌های درگیر این چرخه ضروری است؛ به‌ویژه برای کودکان که باید هرچه سریع‌تر از این وضعیت خارج و به مسیر آموزش بازگردانده شوند.بیرجند امروز با یک انتخاب مهم روبه‌رو است. سال‌هاست این آسیب اجتماعی در برابر دیدگان همه جریان دارد، اما هنوز به یک راه‌حل پایدار نرسیده است. پرسش اینجاست: آیا قرار است این صحنه‌ها همچنان بخشی عادی از زندگی شهری باقی بماند، یا اراده‌ای جدی برای بازگرداندن همزمان «کرامت انسانی» و «پاکیزگی شهری» شکل خواهد گرفت؟
جعفری – استاندار خراسان جنوبی، در نشست شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان با
