کاری – آیین بزرگداشت پروفسور محمدحسن گنجی، پدر علم جغرافیا و هواشناسی ایران، با حضور جمعی از مسئولان، استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان فرهنگ و علم در مرکز اسناد و مفاخر دانشگاه بیرجند برگزار شد؛ مراسمی که در آن نه‌تنها از جایگاه علمی این چهره جهانی تجلیل شد، بلکه بر ضرورت حفظ و معرفی میراث علمی، فرهنگی و تاریخی شرق کشور تأکید شد.
در این آیین، احمد خامسان، رئیس دانشگاه بیرجند، و دکتر جواد مکانیکی، استاد دانشگاه، عضو هیأت علمی گروه جغرافیا و از شاگردان پروفسور گنجی، به بیان دیدگاه‌ها و خاطراتی از زندگی علمی و شخصیتی این دانشمند بزرگ پرداختند؛ مردی که از دل کویر خراسان جنوبی برخاست و نام خود را در عرصه جهانی علم ثبت کرد.
گنجی؛ فرزند کویر که جغرافیای ایران را جهانی کرد
احمد خامسان، رئیس دانشگاه بیرجند، با اشاره به جایگاه کم‌نظیر پروفسور محمدحسن گنجی اظهار کرد: دکتر گنجی یکی از مفاخر بزرگ علمی ایران و منطقه است که نام او با توسعه علم جغرافیا و هواشناسی کشور پیوند خورده است.وی با قدردانی از برگزارکنندگان این آیین گفت: امروز شاهد حرکتی ارزشمند برای توجه بیشتر به مفاخر و سرمایه‌های علمی منطقه هستیم؛ سرمایه‌هایی که معرفی آنها می‌تواند مسیر تلاش، دانش‌اندوزی و خدمت را برای نسل‌های آینده روشن کند.
خامسان با اشاره به تولد پروفسور گنجی در ۲۱ خرداد ۱۲۹۱ در بیرجند افزود: شرایط اقلیمی منطقه، از خشکسالی‌های طولانی تا سیلاب‌هایی که زندگی مردم را تحت تأثیر قرار می‌داد، در شکل‌گیری علاقه او به شناخت طبیعت و جغرافیا نقش مهمی داشت.
رئیس دانشگاه بیرجند ادامه داد: این دانشمند بزرگ پس از تحصیلات مقدماتی، در رشته تاریخ و جغرافیا ادامه تحصیل داد و با استعداد علمی خود، با بورسیه دولتی راهی انگلستان شد و مدرک کارشناسی ارشد را از دانشگاه ویکتوریا دریافت کرد. سپس در آمریکا تحصیلات خود را تا مقطع دکتری ادامه داد و پس از بازگشت، دانش خود را در مسیر توسعه علمی ایران به کار گرفت.
از بنیان‌گذاری جغرافیا در دانشگاه تهران تا جایگاه جهانی هواشناسی
خامسان با اشاره به خدمات ماندگار پروفسور گنجی گفت: مشارکت در پایه‌گذاری رشته جغرافیا در دانشگاه تهران، ریاست اداره کل هواشناسی ایران و پنج سال ریاست هواشناسی آسیا در سازمان جهانی هواشناسی، از جمله خدمات ارزشمند این استاد برجسته است.وی افزود: جایگاه علمی دکتر گنجی فراتر از مرزهای ایران بود؛ به‌گونه‌ای که در سال ۲۰۰۰ میلادی به عنوان یکی از ۱۵ جغرافیدان برجسته جهان معرفی شد و در سال ۲۰۰۱ نیز عنوان دانشمند برتر جهان در عرصه هواشناسی را دریافت کرد.رئیس دانشگاه بیرجند با اشاره به نگاه انسانی این دانشمند اظهار کرد: دکتر گنجی معتقد بود «هوا همیشه مردم را به هم نزدیک می‌کند» و حتی گفت‌وگویی ساده درباره وضعیت هوا می‌تواند زمینه‌ساز ارتباط و دوستی میان مردم باشدخامسان در بخش دیگری از سخنان خود از برنامه دانشگاه بیرجند برای راه‌اندازی «گروه بیرجندشناسی» خبر داد و گفت: این مجموعه در آینده نزدیک راه‌اندازی خواهد شد تا مسیر شناخت علمی ظرفیت‌های منطقه را دنبال کند.وی افزود: هدف دانشگاه این است که این حرکت در آینده به شکل‌گیری پژوهشکده مطالعات شرق کشور منجر شود؛ مجموعه‌ای که موضوعات مرتبط با فرهنگ، تاریخ، جغرافیا و میراث فرهنگی شرق کشور را به صورت علمی و پژوهشی دنبال کند.رئیس دانشگاه بیرجند خاطرنشان کرد: معرفی مفاخری مانند پروفسور محمدحسن گنجی تنها پاسداشت گذشته نیست، بلکه اقدامی برای تقویت هویت علمی و فرهنگی منطقه و الهام‌بخشی برای نسل‌های آینده است
شاگردی که از روزهای سخت استاد گفت؛ گنجی، روایت تلاش و فروتنی
در ادامه این آیین، دکتر جواد مکانیکی، استاد دانشگاه و از شاگردان پروفسور گنجی، با بیان خاطراتی از استاد خود گفت: صحبت درباره دکتر گنجی فقط روایت یک دانشمند بزرگ نیست؛ بلکه روایت انسانی است که با تلاش، صبر و پشتکار از سختی‌های فراوان عبور کرد و به جایگاهی جهانی رسید.
وی با اشاره به نخستین آشنایی خود با استاد گنجی اظهار کرد: زمانی که دانش‌آموز بودم، در سال‌های ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ صدای ایشان را از برنامه «ظهر جمعه با رادیو» می‌شنیدم که درباره بیرجند، جغرافیای منطقه، خشکسالی و ویژگی‌های طبیعی خراسان صحبت می‌کردند. هنر ایشان این بود که پیچیده‌ترین مفاهیم علمی را با زبانی ساده و دلنشین برای مردم بیان می‌کردند.
مکانیکی افزود: بعدها که بیشتر با زندگی ایشان آشنا شدم، دریافتم که این جایگاه بزرگ علمی حاصل مسیری آسان نبوده است. دکتر گنجی حتی در مقاطعی با مشکلات اقتصادی روبه‌رو شد و برای گذران زندگی به کار ترجمه اسناد روی آورد، اما هیچ‌گاه از مسیر علم و آموزش فاصله نگرفت.این استاد دانشگاه با اشاره به ویژگی‌های اخلاقی پروفسور گنجی گفت: آنچه در شخصیت ایشان برجسته بود، تنها دانش علمی نبود؛ بلکه تواضع، نظم، آرامش، احترام به دیگران و فروتنی از ویژگی‌های ماندگار او به شمار می‌رفت.
وی تأکید کرد: موفقیت دکتر گنجی نتیجه سال‌ها تلاش، انضباط فکری و پشتکار بود و کتاب‌ها، نوشته‌ها و آثار علمی او میراثی ارزشمند برای ایران و به‌ویژه خراسان جنوبی است که باید حفظ، ترجمه و معرفی شود.
در پایان این آیین، حاضران ضمن گرامیداشت یاد و خاطره پروفسور محمدحسن گنجی، با خانواده این دانشمند فقید عکس یادگاری گرفتند.همچنین شرکت‌کنندگان از موزه مردم‌شناسی بیرجند بازدید کردند و با بخش‌هایی از فرهنگ، تاریخ، آداب و رسوم و جلوه‌های زندگی مردم منطقه آشنا شدند؛ بازدیدی که پیوند میان میراث علمی و فرهنگی خراسان جنوبی را یادآور شد.
پروفسور محمدحسن گنجی، پدر علم جغرافیا و هواشناسی ایران، پس از دهه‌ها فعالیت علمی و آموزشی، در ۲۸ تیرماه سال ۱۳۹۱ دار فانی را وداع گفت؛ اما نام، آثار و اندیشه‌های او همچنان در تاریخ علم ایران ماندگار است.
