نسرین کاری – روز دانشجو در خراسان جنوبی امسال بیش از یک مناسبت تقویمی ساده است؛ نمادی از تلاش، امید و مطالبه‌گری نسلی که در شرایط دشوار آموزشی و کمبود امکانات علمی، پابه‌پای تحولات جامعه می‌ایستد. دانشجویان استان، با وجود محدودیت‌ها در خوابگاه‌ها، کتابخانه‌ها و فضاهای پژوهشی، همچنان به دنبال ارتقای دانش و مشارکت فعال در فعالیت‌های علمی و فرهنگی هستند. این روز فرصتی است تا صدای دغدغه‌های آنان شنیده شود، از مطالبات صنفی و آموزشی گرفته تا نقش تأثیرگذارشان در توسعه فرهنگی و اجتماعی استان، و یادآور شود که هر گام کوچک دانشجویان در مسیر علم، می‌تواند آینده خراسان جنوبی را روشن‌تر سازد.
کمبود کتاب‌فروشی؛ نیاز جدی دانشجویان علوم انسانی
حکیمه بهمن‌زاده، دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، کمبود کتاب‌فروشی‌های تخصصی و عمومی را یکی از مهم‌ترین نیازهای نادیده‌گرفته‌شده دانشجویان استان می‌داند. وی می گوید: دانشجوی علوم انسانی با کتاب زندگی می‌کند و نبود منابع چاپی مناسب در شهر یک خلأ واقعی است. اینترنت و جزوه جایگزین مناسبی برای منابع چاپی و کتابخانه‌ای نیست. بهمن‌زاده همچنین به مشکلات رفت‌وآمد دانشجویان غیر از دانشگاه بیرجند اشاره کرد: سرویس‌ها بیشتر به دانشجویان دانشگاه بیرجند اختصاص دارد و دانشجویان پیام‌نور و ملی مهارت مجبورند روزانه از اسنپ استفاده کنند که هزینه زیادی ایجاد می‌کند.
خوابگاه‌ها نسبتاً مناسب، اما آموزش نیازمند نوآوری است
رضا وحیدی، فعال دانشجویی و آشنا با مسائل دانشگاه بیرجند، وضعیت خوابگاه‌ها را مناسب ارزیابی می‌کند و می‌گوید: تقریباً ۷۰ درصد دانشگاه‌ها اساساً خوابگاه ارائه نمی‌دهند، اما دانشگاه بیرجند همچنان بخش قابل توجهی از نیاز دانشجویانش را با خوابگاه تأمین می‌کند.
با این حال، وحیدی بر یکی از چالش‌های مهم دانشگاه تأکید دارد: قدیمی بودن منابع و سرفصل‌های درسی. او می‌گوید: بسیاری از کتاب‌ها و منابع درسی سال‌ها به‌روزرسانی نشده‌اند و محتوای آموزشی با نیازهای امروز جامعه و بازار کار مطابقت ندارد. اگر قرار است آموزش دانشگاهی کارآمد باشد، به‌روزرسانی سرفصل‌ها و مدرن‌سازی منابع آموزشی باید در اولویت قرار گیرد.
دانشجویان غیر بومی؛ موتور پنهان اقتصاد و فرهنگ شهر
مریم احمدی، دانشجوی دانشگاه بیرجند، نقش دانشجویان غیر بومی در رونق اقتصادی و فرهنگی شهر را برجسته می‌داند. او می‌گوید: حضور دانشجویان غیر بومی باعث خرید از فروشگاه‌ها، گردش مالی و تکاپوی فرهنگی شهر می‌شود و بخش مهمی از اقتصاد محلی را شکل می‌دهد.
به گفته احمدی، ظرفیت این گروه از دانشجویان هنوز به طور کامل استفاده نشده است و می‌توان با برگزاری تورهای گردشگری داخل شهر و استان، هم آن‌ها را با فرهنگ و تاریخ استان آشنا کرد و هم فعالیت‌های فرهنگی و تفریحی سالم ایجاد نمود. او اضافه می‌کند: شناخت بیرجند توسط دانشجویان غیر بومی، سرمایه فرهنگی و اجتماعی ارزشمندی برای استان خواهد بود و خاطره مثبت آن‌ها از شهر، در بلندمدت اثرگذار است.
بیرجند، شهری دانشگاهی
در مسیر توسعه
به مناسبت روز دانشجو، احمد خامسان، سرپرست دانشگاه بیرجند، در گفت‌وگو با خبرنگار آوا به بررسی وضعیت زندگی دانشجویان، فضای شهری و ظرفیت‌های مغفول‌مانده شهر برای نسل جوان پرداخت. او تأکید کرد: بیرجند با وجود قدمت بیش از ۵۰ سال آموزش عالی و جمعیت قابل توجه دانشجویان، هنوز به طور کامل از توان و ظرفیت این نسل در توسعه شهری و فرهنگی بهره‌برداری نکرده است.خامسان با بیان اینکه بیرجند امروز یک شهر دانشگاهی است، گفت: فضای شهری تا حدودی مناسب دانشجویان است، اما به نیازهای نسل جدید توجه کافی نشده است. اگرچه اقدامات ارزشمندی در سال‌های اخیر برای بهبود زیرساخت‌ها انجام شده، اما هنوز شهر ما با نیازهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دانشجویان هم‌تراز نیست. وی با بیان اینکه شهر دانشگاهی باید به مؤلفه‌هایی مانند دسترسی آسان، حمل‌ونقل ایمن و ارزان، فضاهای گفت‌وگو، مراکز فرهنگی، فضاهای ورزشی و زیست شبانه سالم توجه کند، ادامه داد: ایجاد فضاهای دانشجو محور، از مسیرهای پیاده‌روی امن تا فضاهای عمومی خلاق و خطوط حمل‌ونقل کارآمد، می‌تواند کیفیت زندگی دانشجویان را ارتقا دهد و به پویایی اقتصادی و فرهنگی شهر کمک کند.خامسان در ادامه به تعامل دانشگاه و مدیریت شهری اشاره کرد و گفت: دانشگاه آماده است با شهرداری و دستگاه‌های شهری همکاری علمی و مشورتی داشته باشد تا بیرجند نه تنها پاسخگوی نیازهای امروز دانشجویان باشد، بلکه آینده‌ای دانش‌بنیان و نوآورانه برای استان رقم بزند.
چالش‌ها و فرصت‌های
دانشجویان غیربومی‌ها
سرپرست دانشگاه درباره مشکلات دانشجویان با بیان اینکه یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌ها، تردد به پردیس‌های دانشگاه در شوکت‌آباد و امیرآباد است، ادامه داد: بیش از ۲۰ هزار دانشجو در بیرجند حضور دارند و بخش قابل توجه اقتصاد شهری بر پایه آنان است، اما بسیاری از مسئولان هنوز این نکته را جدی نمی‌گیرند.
افزایش خطوط حمل‌ونقل و سرویس‌دهی مناسب به خوابگاه‌ها، بخشی از این مشکل را حل می‌کند. خامسان با بیان اینکه از سوی دیگر، امکانات فرهنگی و اجتماعی شهر با نیازهای نسل جوان فاصله دارد. کتابخانه‌ها، فرهنگ‌سراها و سالن‌های سینما موجود هستند، اما بیشتر برنامه‌ها محدود به فضاهای رسمی و ساعت‌های اداری است، اضافه کرد: دانشجویان امروز به فضاهای تجربه‌محور، خلاق و مشارکتی نیاز دارند تا بتوانند ایده‌پردازی، کارگاه‌های علمی و هنری و تولید محتوای فرهنگی داشته باشند.
خامسان تأکید کرد: دانشگاه با ایجاد فضاهای دانشجو محور، توسعه کانون‌ها و انجمن‌های علمی و فرهنگی و حمایت از فعالیت‌های اجتماعی و ورزشی تلاش کرده این خلأ را جبران کند. با این حال، ترکیب توسعه زیرساخت‌های شهری و ایجاد فضاهای مشارکتی دانشگاه، لازمه تبدیل بیرجند به یک شهر واقعی دانشگاهی است.
وی درباره دغدغه‌های دانشجویان غیربومی گفت: دوری از خانواده، هزینه‌های زندگی، محدودیت در دسترسی به فضاهای شهری و حمل‌ونقل از مهم‌ترین چالش‌هاست. دانشگاه تلاش کرده با ارتقای خوابگاه‌ها، توسعه خدمات رفاهی و تعامل با مدیریت شهری این مشکلات را کاهش دهد، اما همراهی دستگاه‌های اجرایی استان و سیاست‌های حمایتی ملی همچنان ضروری است.
خوابگاه‌ها، رفاه و مشارکت اجتماعی
خامسان درباره وضعیت خوابگاه‌ها بیان کرد: دانشگاه بیش از ۴۰۰۰ تخت خوابگاهی دارد و امکانات ورزشی، فرهنگی و تفریحی متعددی فراهم شده است؛ شامل سالن‌های بدنسازی، مجتمع آبی، زمین‌های ورزشی و پارک‌ها. با این حال، برخی خوابگاه‌های قدیمی نیاز به نوسازی دارند و ظرفیت محدود خوابگاه‌های متأهلی باعث می‌شود برخی دانشجویان در فهرست انتظار بمانند. وی با بیان اینکه مشارکت خیران در توسعه و تجهیز خوابگاه‌ها می‌تواند به کاهش دغدغه‌های معیشتی دانشجویان و ایجاد محیطی امن و سالم برای رشد علمی و اخلاقی آنان کمک کند، ادامه داد: این اقدام، همزمان با ارتقای رفاه دانشجویان، بخشی از چالش‌های فرهنگی و اجتماعی ناشی از کمبود فضاهای مناسب برای زندگی دانشجویی را حل می‌کند.
پیشنهاد فوری برای بهبود
وضعیت دانشجویان
وی با تأکید بر اهمیت نگاه برابر به دانشجویان اظهار کرد: شهرداری و شورای شهر باید دانشجویان را همچون دیگر شهروندان در نظر بگیرند و در زمینه تردد، زیباسازی بلوارها و امکانات شهری اقدامات فوری انجام دهند. این اقدام نه تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد بلکه به ارتقای زیبایی و هویت فرهنگی شهر کمک می‌کند و پیام روشنی از اهمیت دانشجویان به جامعه منتقل خواهد شد. خامسان درباره فرصت‌های مشارکت اجتماعی دانشجویان گفت: دانشجویان بیرجند ظرفیت بالایی برای فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و کارآفرینی دارند، اما این ظرفیت هنوز به طور کامل بالفعل نشده است. به گفته وی دانشگاه با برگزاری برنامه‌های فرهنگی، علمی و هنری، ایجاد کانون‌ها و انجمن‌ها، سعی کرده زمینه مشارکت را فراهم کند. لازم است سازوکارهای حضور جوانان در تصمیم‌سازی شهری و پروژه‌های واقعی توسعه‌ای تقویت شود تا دانشجویان بتوانند نقش مؤثر در توسعه فرهنگی و اجتماعی استان ایفا کنند.
