دادرس مقدم- وزیر راه و شهرسازی از طرح
مسکن استیجاری دولت رونمایی کرد؛ طرحی
که قرار است با تحویل ۱۰ هزار واحد تا پایان
سال جاری، ثباتی موقت را به بازار اجاره تزریق
کند. این خبر، در پایتخت‌های پرهیاهوی کشور با موجی از امید محتاطانه روبرو شد، اما در شهرهایی چون بیرجند، این پرسش
بنیادین مطرح است که آیا مسکن استیجاری
یک «راه‌حل ملی» است یا صرفاً مُسکِنی برای زخم‌های کلان‌شهرها؟ واقعیت تلخ پایتخت خراسان جنوبی این است که شهروندان بیرجند ماه‌ها است زیر بار سنگین اجاره‌بهایی
نفس‌گیر، کمر خم کرده‌اند؛ اجاره‌هایی که «دست‌کمی از تهران و مشهد» ندارند. این در
حالی است که سطح درآمد خانوار در این منطقه،
به‌هیچ‌وجه قابل قیاس با شهرهای بزرگ نیست
و این شکاف عمیق، بیرجند را به یکی از بحرانی
ترین نقاط کشور از نظر نسبت درآمد به هزینه
مسکن تبدیل کرده است. وزیر راه و شهرسازی،
فرزانه صادق، با اشاره به اینکه مفهوم سرپناه لزوماً مترادف با مالکیت نیست، از این طرح به عنوان گامی برای رفع «فشارهای ناشی از تورم و افزایش تصاعدی اجاره‌بها» یاد کرد تا فرد بتواند سکونتی ۲ تا ۳ ساله و پایدار داشته باشد. اما بزرگترین چالش در لابلای سخنان وزیر، بندی است که قلب بحران بیرجن
د را هدف قرار می‌دهد: «اولویت اجرای این طرح با کلان‌شهرها است.» این اولویت‌بندی، صدای یک هشدار جدی است.
سهم خراسان جنوبی از آرامش موقت؛
تناقض درآمد پایین و اجاره‌های بالا
اگرچه هدف‌گذاری ۱۰ هزار واحدی، به گفته وزیر، صرفاً یک «ریل‌گذاری» و رقمی کوچک در مقایسه با نیاز کشور است، اما سیاست‌گذاری این ریل‌گذاری نباید بحران‌های خاموش مناطق کمتر برخوردار را نادیده بگیرد. بیرجند نه کلان‌شهر است و نه قطب صنعتی بزرگ، اما به دلیل ماهیت اداری و دانشگاهی، تقاضای کاذب مسکن در آن بالاست و نرخ اجاره در آن هر سال با جهشی غیرمنطقی، قشر متوسط و ضعیف را وادار به مهاجرت یا حاشیه‌نشینی می‌کند. طرح مسکن استیجاری در صورت اجرا می‌تواند تضمین‌کننده «سکونت پایدار» باشد و شهروندان را از کابوس جابجایی سالانه نجات دهد؛ مزیتی که مردم بیرجند، به مراتب بیش از ساکنان پایتخت، به آن نیاز دارند. طرح مسکن استیجاری برای موفقیت، بر مشارکت فعال شهرداری‌ها، بخش خصوصی و انبوه‌سازان تکیه دارد و وزیر تأکید کرده است که دولت قصد دارد منابع را به سمت «بافت‌های فرسوده» هدایت کند. این یک استراتژی هوشمندانه برای نوسازی است، اما پرسش کلیدی اینجاست: آیا انبوه‌سازان برای سرمایه‌گذاری در مسکن استیجاری، جایی با درآمد پایین‌تر از میانگین ملی مانند بیرجند را در اولویت قرار خواهند داد؟
انتظار برای سهمیه ابهام در
اولویت‌بندی مناطق کم‌برخوردار
با توجه به محدودیت ۱۰ هزار واحدی در فاز اول و اولویت کلان‌شهرها، سرنوشت مردم خراسان جنوبی که خانه‌هایی با نرخ اجاره شمال شهر تهران را با درآمد کارمندی زندگی می‌کنند، در هاله‌ای از ابهام است. وزیر باید به روشنی اعلام کند که معیار تخصیص واحدها صرفاً جمعیت است یا فاکتور «نسبت درآمد به هزینه مسکن» نیز در نظر گرفته می‌شود؟ آیا بیرجند که در این نسبت، وضعیتی به مراتب حادتر از بسیاری کلان‌شهرها دارد، سهمی خواهد داشت؟ اگر طرح مسکن استیجاری قرار است راهی برای خروج از فشار تورمی باشد، باید شفافیت در توزیع و تضمین اختصاص سهمی عادلانه به استان‌های محروم‌تر نیز در دستور کار قرار گیرد تا این طرح، صرفاً به یک وعده برای بالاشهرنشینان پایتخت تبدیل نشود. مردم بیرجند و کل خراسان جنوبی امروز در انتظارند تا ببینند از این ۱۰ هزار واحد مسکونی، سهم استانشان چقدر خواهد بود و آیا بالاخره گامی عملی برای مهار این «بحران پنهان» اجاره‌بها برداشته خواهد شد یا خیر.
