پس از انتشار یادداشت «چرایی افزایش جدی شکار غیرمجاز در استان» و طرح پرسشهایی درباره روند تخلفات شکار، توان نظارتی و وضعیت حفاظت از زیستگاههای ارزشمند خراسان جنوبی، ادارهکل حفاظت محیط زیست استان پاسخ خود را برای روزنامه ارسال کرده است. در این پاسخ، ضمن تأکید بر اینکه افزایش کشفیات لزوماً به معنای افزایش وقوع شکار غیرمجاز نیست، به کمبود محسوس محیطبان در پهنههای وسیع حفاظتشده استان، اقدامات پیشگیرانه و آموزشی، نحوه صدور مجوزهای شکار و ضرورت مشارکت مردم و دستگاههای مسئول پرداخته شده است. متن کامل پاسخ ارسالی را در ادامه میخوانید: در پی انتشار یادداشتی با عنوان «چرایی افزایش جدی شکار غیرمجاز در استان»، ضمن قدردانی از دغدغهمندی نویسنده و همه شهروندان، فعالان محیط زیست و رسانههایی که با احساس مسئولیت، مسائل مرتبط با حفاظت از طبیعت و حیاتوحش را دنبال میکنند، لازم است به منظور تنویر افکار عمومی، نکاتی به استحضار رسانده شود.
بر اساس ماده ۵۰ قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست و صیانت از تنوع زیستی، رسالتی ملی و مسئولیتی همگانی است و طرح پرسشهای کارشناسی و مطالبهگری دلسوزانه، نه تنها قابل احترام، بلکه میتواند به ارتقای عملکرد دستگاههای مسئول نیز کمک کند. اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی همواره از نقدهای منصفانه و پیشنهادهای سازنده استقبال کرده و پاسخگویی شفاف را وظیفه خود میداند.
نخست باید به این نکته مهم توجه داشت که افزایش آمار کشفیات و دستگیری متخلفان، الزاماً به معنای افزایش میزان شکار غیرمجاز نیست. در بسیاری از موارد، افزایش آمار کشفیات نتیجه تقویت گشت و کنترل، ارتقای توان عملیاتی یگان حفاظت محیط زیست، استفاده از ظرفیتهای اطلاعاتی، افزایش همکاری مردم، تعامل مؤثر با دستگاه قضایی، فرماندهی انتظامی، مرزبانی، بسیج و سایر دستگاههای همکار است. به بیان دیگر، هرچه نظارت گستردهتر و هدفمندتر باشد، طبیعی است که میزان کشف تخلفات نیز افزایش یابد و این موضوع نباید صرفاً به عنوان افزایش وقوع جرم تلقی شود.
با این حال، این موضوع به معنای نادیده گرفتن دغدغههای مطرح شده نیست. واقعیت آن است که شکار غیرمجاز پدیدهای چندبعدی است و عوامل مختلفی در شکلگیری آن نقش دارند؛ از جمله برخی مشکلات اقتصادی و اجتماعی، انگیزههای سودجویانه، قاچاق گونههای جانوری، ضعف آگاهی عمومی نسبت به ارزشهای تنوع زیستی، دسترسی غیرمجاز به سلاح، گستردگی عرصههای طبیعی استان و محدودیت منابع انسانی و امکانات حفاظتی. بنابراین مقابله با این پدیده نیز نیازمند برنامهای جامع و همکاری همه دستگاههای اجرایی، قضایی، امنیتی، فرهنگی و مشارکت مردم است.
هر محیطبان در برابر ۵۰ هزار هکتار
استان خراسان جنوبی با برخورداری از وسعت زیاد، تنوع اقلیمی و زیستگاههای ارزشمند، مأمن گونههای شاخصی همچون یوزپلنگ آسیایی، پلنگ، جبیر، قوچ و میش، کل و بز، هوبره، زاغ بور و دهها گونه ارزشمند دیگر است. حفاظت از این سرمایههای طبیعی، وظیفهای سنگین است که محیطبانان استان با وجود کمبود نیرو و امکانات، به صورت شبانهروزی برای انجام آن تلاش میکنند و در این مسیر، بارها جان خود را نیز به خطر انداختهاند. آمارهای اولیه نشان میدهد سرانه محیطبان به ازای هر واحد پهنه حفاظتشده در استان، با میانگین کشوری فاصله معناداری دارد که این امر مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست را با مخاطرات جدی مواجه کرده است. خراسان جنوبی با توجه به بافت جغرافیایی نیمهخشک و وجود زیستگاههای حساس، نیازمند نظارت مستمر و حضور پررنگ نیروهای محیطبان است. با این حال، وضعیت توزیع نیروهای حفاظتی در این استان با استانداردهای لازم همخوانی ندارد. بر اساس بررسیهای انجامشده، اگرچه میانگین سرانه محیطبان طبق استانداردهای جهانی و بینالمللی به ازای هر ۱۰۰ هکتار یک محیطبان و در سطح کشور به ازای هر ۱۰ هزار هکتار یک محیطبان تعیین شده، اما در استان خراسان جنوبی این نسبت به یک محیطبان برای هر ۵۰ هزار هکتار میرسد. این شکاف آماری به معنای آن است که هر محیطبان در این استان، مسئولیت نظارتی بسیار فراتر از توان جسمی و عملیاتی خود را بر عهده دارد.
در حوزه پیشگیری نیز اقدامات متعددی در دستور کار قرار دارد. برگزاری دورههای آموزشی در مدارس، دانشگاهها و مساجد، همکاری با جوامع محلی، ظرفیتسازی از طریق تشکلهای مردمنهاد، آموزش شکارچیان دارای سابقه، توسعه فرهنگ حفاظت از محیط زیست، اجرای برنامههای رسانهای، جلب مشارکت دهیاران و شوراهای اسلامی روستاها و بهرهگیری از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی، بخشی از برنامههایی است که با هدف کاهش تخلفات زیستمحیطی در استان اجرا میشود.
در خصوص موضوع مجوزهای شکار نیز لازم است تأکید شود که صدور مجوز، فرآیندی کاملاً تخصصی و بر اساس سرشماری جمعیت گونهها، ظرفیت زیستگاهها و سیاستهای سازمان حفاظت محیط زیست است. بنابراین هرگونه شکار خارج از ضوابط قانونی، شکار غیرمجاز محسوب شده و مطابق قانون با متخلفان برخورد خواهد شد.
در یادداشت منتشر شده، به درستی بر ضرورت اطلاعرسانی و شفافیت تأکید شده است. اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی نیز خود را موظف میداند اطلاعات لازم را در چارچوب قوانین منتشر کند. انتشار اخبار مربوط به کشفیات، دستگیری متخلفان، کشف ادوات شکار و صدور احکام قضایی، علاوه بر اطلاعرسانی، با هدف افزایش بازدارندگی، ارتقای فرهنگ قانونمداری و جلب مشارکت عمومی انجام میشود.در کنار اقدامات حفاظتی، تعامل نزدیک با دستگاه قضایی استان موجب شده است پروندههای شکار و صید غیرمجاز با دقت و سرعت بیشتری رسیدگی شده و مجازاتهای قانونی برای متخلفان اعمال شود. بدون تردید استمرار این همکاریها نقش مهمی در کاهش تخلفات خواهد داشت.اعتقاد ما بر این است که حفاظت از حیاتوحش تنها با برخورد قضایی محقق نمیشود؛ بلکه باید همزمان سه محور آموزش، مشارکت مردمی و اجرای قانون به صورت متوازن دنبال شود. تجربه جهانی نیز نشان داده است هرجا مردم خود را شریک حفاظت از طبیعت بدانند و حفاظت مشارکتی به عنوان یک اصل مد نظر قرار گیرد، میزان تخلفات به شکل محسوسی کاهش خواهد یافت. در پایان، ضمن تشکر مجدد از نویسنده محترم این یادداشت، از همه شهروندان، رسانهها، فعالان محیط زیست، دامداران، کشاورزان، شکارچیان قانونمدار و دوستداران طبیعت دعوت میکنیم همانند گذشته، یاریگر محیطبانان باشند و هرگونه تخلف زیستمحیطی را از طریق سامانه ۱۵۴۰ یا نزدیکترین اداره حفاظت محیط زیست گزارش کنند.
حفاظت از طبیعت، مسئولیت یک دستگاه نیست؛ وظیفهای ملی و میراثی برای نسلها آینده است. اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی با تمام توان، با همراهی مردم و با همکاری سایر دستگاههای مسئول، مسیر صیانت از سرمایههای طبیعی استان را با جدیت ادامه خواهد داد و در این راه، نقدهای منصفانه و پیشنهادهای کارشناسانه را سرمایهای ارزشمند برای بهبود عملکرد خود میداند.
