بهروزی فر – خراسان‌جنوبی سال‌هاست با خشکسالی انباشته دست‌ و پنجه نرم می‌کند و بیش از دو دهه است که در خط مقدم بحران آب کشور قرار دارد، بیش از ۹۵ درصد منابع آبی‌ استان وابسته به آب‌های زیرزمینی است، این وابستگی شدید به سفره‌های زیرزمینی و کاهش ۲۸ تا ۴۴ درصدی بارش‌ها در سال‌های اخیر، افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی را به همراه داشته و منابع آبی که زمانی می‌توانست حتی در تابستان‌های سخت پاسخگو باشد، امروز در آستانه نابودی قرار گرفته‌ و با نشانه‌هایی چون خشکیدن یا کم‌جان شدن قنوات، افزایش شوری آب و پدیده نگران‌کننده فرونشست زمین، بروز یافته‌اند.زمستان امسال که با بارش‌های خوبی شروع شد و کوتاهی‌های پاییز را تا حدودی جبران کرد، هرچند امید را به خانه دل مردم به ارمغان آورد، غبار از سر و‌ روی شهرها و روستاها شست و بخشی از نیاز سطحی خاک را تأمین کرد، اما بدون تردید و باستناد تحلیل‌های کارشناسی، تأثیر آن‌چنانه‌ای بر سفره‌های آب زیرزمینی نداشت و نتوانسته است جای خالی سال‌ها کم‌بارشی را پر و حتی بخشی از خشکسالی‌های مکرر را جبران کند. آسمان خراسان جنوبی بعد از مدت‌ها، گشاده‌دست شد و باران و برف را ارزانی زمین کرد، اما نقطه آغاز یک بحران تازه شد؛ القای حس اشتباه جبران کم‌بارشی‌ها، عبور از بحران کم‌آبی و سیراب شدن سفره‌های زیرزمینی!واقعیت این است که استان خراسان جنوبی همچنان در وضعیت تنش آبی قرار دارد و هرگونه غفلت در مدیریت مصرف- در تمام سطوح- هزینه‌های سنگینی برای آینده به‌دنبال خواهد داشت.امروز بیش از هر زمان دیگری، مدیریت هوشمندانه منابع آب، اصلاح الگوی کشت، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و همراهی مردم در مصرف بهینه، یک ضرورت غیرقابل چشم‌پوشی است.علاج بحران آب در خراسان‌جنوبی، نه در آسمان که در تدبیر، برنامه‌ریزی و مسئولیت‌پذیری جمعی نهفته است. اگر امروز واقع‌بینانه با مسئله آب مواجه نشویم، فردا حتی باران‌های مستمر هم نخواهد توانست تشنگی این دیار را درمان کند. واقعیت این است که بخشی از آب‌های حاصله از باران و ذوب شدن برف‌ها، به‌دلیل نبود زیرساخت‌های کافی برای مهار و ذخیره‌سازی، به‌ صورت روان‌آب‌ سطحی از دست رفته‌ و فرصت تبدیل‌شدن به سرمایه آبی پایدار را نیافته‌اند. الگوی کشت در بسیاری از مناطق، متناسب با اقلیم خشک استان نیست و چغندرقند و پنبه و هندوانه و … جزء لاینفک محصولات کشاورزی در برخی روستاها هستند، هنوز چاه‌های غیرمجاز یا برداشت‌های بیش از حد مجاز به‌طور جدی کنترل نشده‌اند، هنوز مصرف آب در بخش‌های مختلف، فاصله‌ای معنادار با استانداردها دارند، و هنوز ما به این باور نرسیده‌ایم که حال زمین خوب نیست!ما اگر چه در شکل‌گیری فرهنگ مصرف آب و تفکر حاکم بر نوع کشاورزی، جانمایی صنایع، حفر چاه‌های برداشت و … نقشی نداشته‌ایم اما امروز میراث‌دار آن تصمیم‌های اشتباهیم و عبور از آن را باید جدی بگیریم، این کتاب پر از غلط باید برای همیشه بسته شود، اگر قرار است خراسان‌جنوبی از وضعیت هشدار عبور کند، باید چند گام اساسی به عنوان یک راهبرد کلان مدنظر باشد.ما باید بدانیم که منابع محدود آبی در این اقلیم خشک دیگر توان پشتیبانی کشاورزی پرمصرف را ندارد.مهار روان‌آب‌ها در این منطقه دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است، آب زلال باران به‌جای اینکه از سطح عبور کند و هدر رود، باید با تدبیر ما و البته تعجیل ما در ایجاد زیرساخت‌های مناسب به ذخایر استراتژیک تبدیل شود.چاه‌ها اگر به درستی و با مدیریت قاطع و با پرهیز از مصلحت‌ها و دستورها! جانمایی، حفر و استفاده نشوند، سفره‌های آب‌ زیرزمینی را تهی‌تر کرده و دست هامان را هر روز خالی‌تر از قبل می‌کنند.کاربرد فناوری‌های نوین آبیاری و توسعه زیرساخت‌های بازچرخانی آب باید در همه سطوح و در همه حوزه‌ها به یک فرهنگ تبدیل شوند.دیگر وقت اطلاع‌رسانی با ملاحظه در‌مورد وضعیت منابع آبی گذشته، مردم باید واقعیت‌ها را درخصوص ذخایر زیرزمینی به عینه ببینند و بدانند سفره زمین از سفره معیشت‌شان کوچکتر شده و اگر به دادش نرسیم، یارای فشارهای طغیانش را نخواهیم داشت.ذخایر آبی در خراسان‌جنوبی زمانی جان می‌گیرند که مدیریت، برنامه‌ریزی و اراده جمعی، جایگزین چشم‌ انتظاری برای بارش‌ها شوند، ما نباید فراموش کنیم که آب، مسئله‌ای مقطعی و فصلی نیست، بلکه موضوعی راهبردی است که با امنیت غذایی، پایداری جمعیت و توسعه استان گره خورده و تعویق تصمیم‌های منطقی و هزینه‌‌کردهای ضروری، خیلی زود جبران‌ناپذیر خواهد بود، آینده این سرزمین خشک، به هر قطره آبی وابسته است که امروز درست حفظ می‌شود. (لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق ۰۹۱۵۷۲۴۸۲۸۹ اعلام یا ارسال بفرمایید)