کاری – علی خانی، مدیرکل محیط زیست خراسان جنوبی، در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار آوا ، ضمن تأیید افزایش چشمگیر بارندگی‌ها در سال زراعی جاری، نسبت به ادامه بحران کمبود آب در استان هشدار جدی داد. وی با بیان اینکه کسری انباشته شده در سفره‌های زیرزمینی نیازمند صدها سال زمان برای جبران است، بر لزوم مدیریت اصولی منابع آب تأکید کرد. خانی همچنین از خبر خوشایند زاد و ولد گونه در معرض خطر هوبره در منطقه خبر داد و آن را نشانه احیای نسبی زیستگاه‌ها دانست. با این حال، وی نگرانی عمیق خود را از برداشت بی‌رویه آب از تالاب کجی نمکزار، تنها تالاب ملی استان، توسط کشاورزان ابراز داشت و خواستار تجدید نظر در الگوی کشت و مدیریت منابع آبی در بالادست تالاب شد. مدیرکل محیط زیست، فرهنگ‌سازی و مشارکت همه‌جانبه مردم را کلید بقای محیط زیست در سایه چالش‌های اقلیمی دانست.
دو دهه کاهش نزولات جوی و خشکسالی خراسان جنوبی
علی خانی، مدیرکل محیط زیست خراسان جنوبی، در تشریح وضعیت زیست‌محیطی استان، وضعیت اقلیمی حاکم بر منطقه را رو به بهبود توصیف کرد اما بر تداوم بحران‌ها تأکید ورزید. وی با اشاره به تغییرات اقلیمی که از ابتدای دهه هشتاد شمسی، خراسان جنوبی را درگیر خود کرده است، اظهار کرد: استان ما از حدود دو دهه پیش، به طور مداوم با پدیده‌هایی نظیر کاهش شدید نزولات جوی، خشکسالی‌های پی در پی و افزایش دمای متوسط کره زمین دست و پنجه نرم کرده است. این شرایط اقلیمی، به علاوه تخریب زیستگاه‌ها توسط فعالیت‌های انسانی، تأثیرات مخربی بر منابع آبی، تنوع زیستی، پوشش گیاهی و اکوسیستم‌های حساس استان گذاشته است.
پیامدهای منفی خشکسالی‌ها بر خراسان جنوبی
خانی به پیامدهای منفی این خشکسالی‌ها پرداخت و افزود: تخریب زیستگاه‌ها منجر به جابجایی حیات وحش و افزایش حضور آن‌ها در مناطق کشاورزی شده است. این پدیده، علاوه بر خسارات وارده به محصولات کشاورزان، خطر شیوع بیماری‌های مشترک بین حیات وحش و دام‌های اهلی را نیز افزایش داده و تعارض بین انسان و حیات وحش را تشدید کرده است. وی تاکید کرد: همچنین، خشکسالی‌های طولانی مدت، طغیان گرد و غبار و افزایش روزهای با کیفیت هوای پایین را در استان به امری رایج تبدیل کرده است.با این حال، مدیرکل محیط زیست خبرهای امیدوارکننده‌ای نیز داشت: «خدا را شاکریم که آغاز سال جدید، با بارش‌های قابل توجهی همراه بوده است. میانگین بارندگی در سال زراعی جاری تاکنون به ۱۳۳ میلی‌متر رسیده که این رقم در مقایسه با سال گذشته که تنها ۶۴.۵ میلی‌متر ثبت شده بود، رشد ۶۸.۵ میلی‌متری (معادل ۱۳۳ درصد افزایش) را نشان می‌دهد. همچنین، نسبت به میانگین بلندمدت (۳۰ ساله) که حدود ۱۰۰ میلی‌متر بوده، ۳۳ درصد افزایش داشته‌ایم.
همچنان در گرداب کمبود آب؛ تلخی چالش‌های انباشته
با وجود افزایش چشمگیر بارندگی‌ها، علی خانی بر تداوم بحران آب تأکید کرد: این افزایش بارندگی‌ها، هرچند بسیار دلگرم‌کننده است، اما به هیچ عنوان نمی‌تواند کسری عظیم و انباشته شده در مخازن و سفره‌های زیرزمینی استان را جبران کند. تجربیات سال‌های متمادی خشکسالی، ذخایر آبی ما را به شدت کاهش داده است و بازگشت به شرایط پایدار، نیازمند دهه‌ها بارندگی مناسب و از همه مهمتر، مدیریت اصولی و پایدار منابع آبی است. بنابراین، بحران آب همچنان یکی از اولویت‌های اساسی ما در خراسان جنوبی باقی خواهد ماند.وی در خصوص راهکارهای سازمان برای مقابله با این چالش، عنوان کرد: در سال‌های گذشته، سازمان محیط زیست با احداث منابع و مخازن آبی کوچک و بزرگ در مناطق مختلف و طراحی و اجرای سامانه‌های آبگیر سطحی و زیرسطحی، تلاش کرده است تا نیازهای آبشخور حیات وحش را تا حدودی تأمین کند. این اقدامات، به ویژه در فصول گرم سال، نقش حیاتی در بقای گونه‌های جانوری دارند.
شکوفایی حیات در بهار؛ زادآوری هوبره و پویایی زیستگاه‌ها
مدیرکل محیط زیست از مشاهده رویدادهای مثبت زیست‌محیطی خبر داد: یکی از دلگرم‌کننده‌ترین خبرها در ابتدای سال جاری، مشاهده و ثبت گزارش زادآوری موفق گونه در معرض خطر هوبره در یکی از مناطق استان بود. وی با بیان اینکه مشاهده چهار جوجه هوبره در کنار والدینشان، نشان‌دهنده بهبود نسبی شرایط زیستگاه و تلاش برای بازسازی جمعیت این پرنده ارزشمند است. ادامه داد: افزایش بارندگی‌ها همچنین منجر به بهبود پوشش گیاهی در مراتع و زیستگاه‌ها شده که این امر به طور مستقیم بر تغذیه، زادآوری و سلامت حیات وحش، به خصوص گونه‌های علفخوار، تأثیر مثبت گذاشته است.خانی به اهمیت فصل بهار برای حیات وحش اشاره کرد: «فصل بهار، اوج فعالیت‌های زیستی در طبیعت است؛ فصل جفت‌گیری، زادآوری و تولد نوزادان در میان گونه‌های مختلف حیات وحش، از پرندگان گرفته تا پستانداران. ما شاهد تلاش طبیعت برای تداوم چرخه حیات هستیم و امیدواریم این روند با همکاری و همراهی مردم، پایدار بماند.»
تالاب کجی نمکزار؛ نگینی در معرض تهدید برداشت آب
خانی نگرانی جدی خود را از وضعیت تالاب کجی نمکزار، تنها تالاب ملی استان، عنوان کرد: تالاب کجی نمکزار، با وجود چالش‌های اقلیمی، همچنان یکی از معدود مناطق آبی فعال و مهم در استان است که نقش حیاتی در اکوسیستم منطقه و میزبانی از پرندگان مهاجر ایفا می‌کند. متأسفانه، اخیراً شاهد نگرانی‌هایی در خصوص برداشت بی‌رویه آب از رودخانه‌ها و منابع تغذیه‌کننده این تالاب، به خصوص توسط کشاورزان بالادست، هستیم. این برداشت‌های غیرضروری و غیراصولی، در صورت تداوم، می‌تواند حیات این تالاب ارزشمند را به طور جدی به خطر اندازد و ما را با چالش‌های جدید زیست‌محیطی مواجه سازد.
مهمترین تهدیدات؛ شکار، تخریب زیستگاه و چالش‌های اقلیمی
مدیرکل محیط زیست، سه عامل اصلی تهدیدکننده حیات وحش در استان را برشمرد: علیرغم تلاش‌های صورت گرفته، همچنان سه تهدید اصلی، حیات وحش خراسان جنوبی را در معرض خطر قرار داده است: اول، تخریب مستمر زیستگاه‌ها به دلیل تغییر کاربری اراضی و توسعه نامتوازن؛ دوم، شکار و صید غیرمجاز که با وجود اقدامات کنترلی، همچنان مشاهده می‌شود؛ و سوم، شرایط اقلیمی ناپایدار و خشکسالی‌های ادامه‌دار که فشار مضاعفی بر جمعیت حیات وحش وارد می‌کند.وی در این خصوص تاکید کرد: ما در حال پیگیری این موضوع با همکاری مسئولین ذی‌ربط هستیم و خواستار رعایت الگوی کشت مناسب، استفاده بهینه از آب و اجرای طرح‌های مدیریت منابع آبی در بالادست تالاب هستیم. این تالاب متعلق به همه ماست و حفاظت از آن، مسئولیتی همگانی است.
دعوت به همکاری؛ حفاظت از طبیعت، وظیفه آحاد جامعه
علی خانی در پایان، پیامی روشن و صریح به مردم استان داشت: حفاظت از محیط زیست، تنها وظیفه سازمان حفاظت محیط زیست نیست، بلکه رسالتی همگانی است. هر یک از ما، به عنوان ساکنان این کره خاکی، باید نسبت به حفظ منابع طبیعی و گونه‌های زیستی احساس مسئولیت کنیم. فرهنگ هر جامعه با نحوه برخورد آن با طبیعت سنجیده می‌شود و مردم شریف خراسان جنوبی همواره نشان داده‌اند که به میراث طبیعی خود اهمیت می‌دهند.
وی از مردم خواست: لطفاً در صورت مشاهده هرگونه تخلف زیست‌محیطی، مانند شکار غیرمجاز یا تخریب طبیعت، مراتب را به نزدیکترین اداره محیط زیست اطلاع دهید. وی با بیان اینکه همچنین، از نزدیک شدن به لانه پرندگان، یا نوزادان حیات وحش جداً خودداری کنید، ادامه داد: به یاد داشته باشید که مادران حیات وحش، برای حفظ جان فرزندانشان، گاهی آن‌ها را در طبیعت پنهان می‌کنند و عدم حضور مادر، به معنای رها شدن آن نیست.خانی افزود: ما در حال اجرای برنامه‌های آموزشی و ترویجی گسترده‌ای هستیم تا آگاهی عمومی را نسبت به اهمیت حفاظت از محیط زیست افزایش دهیم. امیدواریم با مشارکت فعالانه شما، بتوانیم نسلی را تربیت کنیم که پاسدار واقعی طبیعت و میراث‌دار این سرزمین باشند.
