کاری – روز جهانی زمین پاک (۲ اردیبهشت) با شعار انرژی پاک، مرهم زخم زمین فرصتی است برای یادآوری مسئولیت همگانی در قبال حفظ سیاره زمین. امسال، همزمان با این روز، مسئولان محیط زیست خراسان جنوبی بر لزوم هم‌سویی مردم و دستگاه‌های اجرایی برای دستیابی به توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست تأکید کردند.تمرکز بر کاهش تولید زباله از طریق مدیریت مصرف و تفکیک از مبدأ، به عنوان راهکارهای کلیدی در زنجیره مدیریت پسماند مطرح شده است. این رویکرد، مشارکت فعال شهروندان را برای حفظ محیط زیست و ارتقاء کیفیت زندگی ضروری می‌سازد. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا اراده‌ای قاطع در میان مردم خراسان جنوبی برای همراهی در این امر وجود دارد؟ آیا این استان می‌تواند با تکیه بر مشارکت شهروندان، به الگویی موفق در مدیریت پسماند در سطح کشور تبدیل شود؟ پاسخ به این پرسش‌ها، در گرو اقدام عملی و تعهد همگانی نهفته است.
خراسان جنوبی؛ شرایط نسبتاً مطلوب اما نیازمند تقویت برنامه‌ها
علی خانی مدیرکل محیط زیست خراسان جنوبی عنوان کرد: روز زمین پاک، بهانه‌ای است برای یادآوری مسئولیت همگان در قبال حفظ سیاره زمین. این روز فرصتی است تا بیش از پیش به چالش‌های محیط‌زیستی ناشی از توسعه بی‌رویه صنعتی، تغییرات اقلیمی و تخریب منابع طبیعی بیندیشیم.مدیرکل حفاظت محیط زیست استان با اشاره به شرایط زیست‌محیطی خراسان جنوبی گفت: به طور کلی، وضعیت محیط زیست در استان تقریباً مناسب است، اما با توجه به شرایط اقلیمی نامطلوب از جمله پدیده خشکسالی‌های پی‌درپی، ریزگردها و فقر پوشش گیاهی و جانوری در برخی مناطق – که متأثر از ساختار طبیعی خاک است – هنوز تا وضعیت مطلوب و ایده‌آل فاصله داریم. وی افزود: با توکل بر خداوند متعال، برنامه‌ریزی دقیق‌تر در حوزه محیط زیست استان، عزم و تلاش جدی مسئولان ذیربط و همراهی مردم، می‌تواند ما را به جایگاه شایسته‌ای در زمینه حفاظت از منابع طبیعی و ارتقای کیفیت زیست‌محیطی برساند.
سیاست‌های کلان برای تحقق زمین پاک
مدیرکل محیط زیست خراسان جنوبی در ادامه به سیاست‌های محوری مردم و دولت در مسیر دستیابی به زمین پاک اشاره کرد و اظهار کرد: پایداری محیط زیست تنها زمانی ممکن است که تعادل و توازن میان توسعه و ظرفیت‌های طبیعی کشور برقرار شود؛ از این رو چند محور اساسی از جمله برقراری تعادل و توازن بین توسعه و ظرفیت‌های طبیعی کشور، جلوگیری از مصرف بی‌رویه و غیراصولی منابع طبیعی، ممانعت از فعالیت‌های اقتصادی آلاینده و مخرب محیط زیست، حفاظت از جنگل‌ها، مراتع و پوشش گیاهی و جلوگیری از تغییر کاربری اراضی طبیعی، اجرای برنامه‌های کنترل و پیشگیری از فرسایش خاک و آلودگی منابع آب و خاک، تقویت همکاری و همیاری مردم با دولت در زمینه حفظ محیط زیست همواره مورد تأکید قرار دارد.
خانی با اشاره به اقدامات عملی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان در بزرگداشت روز زمین پاک تصریح کرد: هرساله، برنامه‌های متنوعی از جمله پاکسازی مناطق طبیعی، آموزش‌های ترویجی در مدارس، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، و مسابقات فرهنگی در سطح شهرستان‌ها اجرا می‌شود تا اهمیت حفظ زمین و منابع طبیعی برای آحاد جامعه تبیین گردد.مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: زمین پاک تنها با مشارکت مردم پاک می‌ماند. همه ما باید با اصلاح الگوی مصرف، تفکیک زباله از مبدأ، صرفه‌جویی در منابع آب و انرژی، و آموزش فرهنگ زیست‌محیطی به نسل‌های آینده، در مسیر زمین سالم و پایدار گام برداریم.
مدیریت جامع پسماند، کلید طلایی حفظ زمین پاک و آینده‌ای پایدار
فاطمه دعاگویان، معاون محیط زیست انسانی خراسان جنوبی، با تأکید بر اهمیت حیاتی حفظ پاکیزگی زمین، به تشریح چالش‌ها و راهکارهای مدیریت پسماند پرداخت. وی با بیان اینکه افزایش روزافزون جمعیت و گسترش شهرنشینی، حجم زباله‌های تولیدی را به طور چشمگیری افزایش داده است، مدیریت صحیح این پسماندها را از ارکان اصلی توسعه پایدار و ضامن سلامت محیط زیست و سلامت عمومی جامعه دانست. آلودگی منابع آب‌های زیرزمینی و سطحی، تخریب خاک، انتشار بوی نامطبوع و گسترش بیماری‌های واگیردار، تنها بخشی از پیامدهای ناگوار نادیده گرفتن این معضل زیست‌محیطی هستند.
وی با تأکید مجدد بر نقش حیاتی مردم، پیام روشن و سرراستی را خطاب به شهروندان بیان کرد: روز سیزده بدر را پشت سر گذاشتیم، روزی که اغلب خانواده‌ها به دامان طبیعت پناه می‌برند. اما متأسفانه شاهد رهاسازی حجم زیادی از زباله‌ها در حاشیه جاده‌ها، پارک‌ها و مناطق تفریحی بودیم.بطری‌های پلاستیکی و کیسه‌های زباله که منظره‌ای ناخوشایند را خلق می‌کنند و به اکوسیستم آسیب جدی وارد می‌سازند. وی همچنین به معضل نخاله‌های ساختمانی اشاره کرد که به وفور در ورودی و خروجی شهرها و یا در حاشیه مسیرها انباشته می‌شوند و چهره‌ی ناخوشایندی به محیط می‌بخشند. این موضوع نیازمند مدیریت قاطع و برخورد با متخلفان است.
راهبرد جامع مدیریت پسماند: از پیشگیری تا بازیافت سودمند
دعاگویان، رویکرد مدیریت پسماند را یک فرآیند چندوجهی دانست که از کاهش تولید زباله در مبدأ آغاز می‌شود. وی بر این باور است که هر فرد با تغییر سبک زندگی و مصرف‌گرایی بی‌رویه، می‌تواند سهم قابل توجهی در کاهش حجم زباله‌های خانگی داشته باشد. وی یادآور شد: مرحله‌ی بعدی، تفکیک از مبدأ است که با جداسازی پسماندهای تر و خشک در منازل، زمینه را برای فرآوری و بازیافت مواد فراهم می‌کند. بازیافت نه تنها به حفظ منابع طبیعی ارزشمند و کاهش استخراج مواد اولیه جدید کمک می‌کند، بلکه موجبات اشتغال‌زایی و تولید ثروت را نیز فراهم می‌آورد. در نهایت، پسماندهای غیرقابل بازیافت باید در محل‌های دفن اصولی و بهداشتی، به گونه‌ای مدیریت شوند که کمترین آسیب را به محیط زیست وارد کنند. این موضوع به ویژه در استان‌های وسیع و کم‌تراکم جمعیتی همچون خراسان جنوبی، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای انتخاب مکان‌های مناسب و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی است.
نقش بی‌بدیل مشارکت مردمی در موفقیت طرح‌ها
معاون محیط زیست انسانی خراسان جنوبی، کلید موفقیت هر طرح و برنامه‌ای در حوزه مدیریت پسماند را، مشارکت فعال و آگاهانه‌ی آحاد جامعه دانست. وی با اشاره به اینکه قوانین و مقررات لازم در این زمینه در کشور وجود دارد، تأکید کرد که تا زمانی که شهروندان به اهمیت موضوع واقف نباشند و خود را در قبال حفظ محیط زیست مسئول ندانند، دستیابی به اهداف مطلوب دشوار خواهد بود. آموزش و فرهنگ‌سازی مستمر، اطلاع‌رسانی صحیح و شفاف، و ایجاد انگیزه لازم برای مشارکت مردمی، از جمله اقدامات ضروری در این راستا محسوب می‌شوند.
وضعیت کنونی و چالش‌های استانی؛ نگاهی واقع‌بینانه
دعاگویان، آماری از وضعیت تولید پسماند در استان خراسان جنوبی ارائه داد که نشان‌دهنده چالش‌های موجود است تولید روزانه: ۳۳۸ تن زباله عادی در کل استان، که از این میزان، ۱۲۰ تن سهم شهر بیرجند است وی با اشاره به تولید سرانه ۷۰۰ گرم زباله برای هر نفر در شبانه‌روز، ادامه داد: این رقم در کلان‌شهرها و مناطق شهری به طور قابل توجهی بالاتر است. وی تاکید کرد: وجود ۲۷ زباله‌گاه شهری در استان که مدیریت و ساماندهی آن‌ها نیازمند توجه ویژه است.به گفته وی در حال حاضر بر اساس آخرین آمار ارائه شده از سوی مراجع ذیربط میزان تفکیک از مبدا پسماند حدود 40 تن در روز است که امید است با همراهی مردم این آمار روند افزایش داشته باشد.
معاون محیط زیست انسانی خراسان جنوبی یادآور شد: در راستای رفع موانع و تسریع روند مدیریت پسماند، کارگروه مدیریت پسماند استان اخیراً مصوب کرده است که شهرداران مراکز شهرستان‌ها موظفند تا پایان سال جاری، نسبت به اولویت‌بخشی به اجرای طرح تفکیک از مبدأ و همچنین بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند در جمع‌آوری و مدیریت پسماند اقدام نمایند. دعاگویان عنوان کرد: این سامانه‌های نوین، با ایجاد بستری برای جمع‌آوری حضوری و مدیریت دقیق‌تر پسماندهای تفکیک شده، می‌توانند نقش مؤثری در تسهیل و تسریع فرآیند بازیافت ایفا کنند. دعاگویان اذعان کرد: استان در اجرای کامل تفکیک از مبدأ، نسبت به آیین‌نامه ابلاغی در سال ۹۲، با تأخیر مواجه بوده است، اما در مقایسه با میانگین کشوری، وضعیت استان در برخی جنبه‌ها قابل قبول و حتی رو به بهبود است.
فراخوان به همبستگی و اقدام جمعی
در پایان، خانی مدیر کل حفاظت محیط زیست استان و سایر مسئولین حاضر، با صدای واحد، بر لزوم افزایش آگاهی‌رسانی عمومی، نهادینه‌سازی فرهنگ حفاظت از محیط زیست، و تقویت حس مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی تأکید کردند. حفاظت از زمین، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت و وظیفه‌ای همگانی است که آینده‌ی نسل‌های کنونی و آتی به آن گره خورده است. انتظار می‌رود با همکاری تنگاتنگ مردم و مسئولین، و اجرای دقیق برنامه‌های مدون، شاهد استانی پاکیزه‌تر، سرسبزتر و محیط زیستی سالم‌تر باشیم؛ گامی استوار در جهت حفظ سیاره‌ی آبی، خانه‌ی مشترک همه‌ی ما.
