نسرین کاری- در سرزمین آفتاب سوخته‌ای که مردمش تاب‌آوری را از خاک آموخته‌اند، زنانی هستند که از دل کمبودها، مسیری به وسعت تاریخ گشوده‌اند. دکتر حمیده عبدی یکی از این زنان است؛ بانویی بیرجندی که از کودکی در کویر، با عشق به کتاب بزرگ شد و امروز در جایگاه استادی دانشگاه تهران، به عنوان یکی از چهره‌های شاخص پژوهش در زبان‌ها و خطوط باستانی شناخته می‌شود. گفت‌وگوی پیش رو، روایتی است از مسیر پرفراز و نشیب او؛ از نخستین کتاب دوران کودکی تا پژوهش‌های عمیق درباره میراث زبانی ایران.
ریشه‌ها در کویر؛
کودکی‌ای که با کتاب آغاز شد
دکتر حمیده عبدی از روزهایی می‌گوید که در خانه‌ای ساده در بیرجند، جرقه عشق به مطالعه در وجودش شعله‌ور شد. پدرِ فرهنگ‌دوست و دلسوزش، نخستین مشوق او بود؛ همان کسی که در کلاس دوم ابتدایی، کتاب قطور ماجراهای پینوکیو را برایش خرید. او با لبخند به یاد می‌آورد: شب تا صبح نخوابیدم و کتاب را تمام کردم. فردا صبح وقتی پدرم گفت خلاصه‌اش را برایم بگو، با تعجب پرسید: تو واقعاً این کتاب را خواندی؟ همان شب بود که مطالعه برای همیشه در من ماندگار شد. دوران کودکی تا پایان کارشناسی او در بیرجند گذشت؛ سال‌هایی که پدر و خانواده با کوچک‌ترین موفقیت تحصیلی، او را «به عرش می‌بردند و به ادامه مسیر دلگرمش می‌کردند.
از جغرافیا تا زبان‌های باستانی؛
انتخابی که از دل عشق زاده شد
هر چند در دانشگاه، رشته جغرافیا را انتخاب کرده بود، اما هنوز به دنیای مورد علاقه‌اش نرسیده بود. بعد از ازدواج و مهاجرت به تهران، مسیر تازه‌ای آغاز شد: در تهران به دلیل فضای بازتر علمی، فهمید به زبان‌ها و فرهنگ ایران باستان دل بسته. رشته ارشد فرهنگ و زبان‌های باستانی را انتخاب کرد؛ رشته‌ای بسیار سخت اما سرشار از عشق. در همان سال‌ها مادر شده بود و در سازمان حفاظت محیط زیست نیز کار می‌کرد. شاید تصورش آسان نباشد: مادری، شغل، درس‌های پیچیده و خط‌های باستانی. می گوید: بدون حمایت همسرم و تشویق‌های پدرم، هرگز ادامه نمی‌دادم. او از اولین سال ارشد می‌گوید؛ سالی که ۲۲ دانشجو وارد شدند اما ۱۴ نفر به دلیل دشواری رشته انصراف دادند. یادگیری همزمان چند خط باستانی که هیچ آشنایی قبلی با آن‌ها نداشتیم، تقریباً غیرممکن بود. اما ماندیم، چون عاشق بودیم.
عشق، نه علاقه؛ رمز عبور
به دکتری و استادی دانشگاه تهران
ورود او به مقطع دکتری نیز با یک جمله ماندگار از استاد برجسته‌اش، دکتر محسن ابوالقاسمی، گره خورد. وقتی از تعداد زیاد داوطلبان نگران بود، استاد گفت: این رشته دوست نمی‌خواهد؛ عاشق می‌خواهد. آن‌ها فقط دوست دارند، اما تو عاشقی. این جمله چراغ راهش شد. در آزمون دکتری پذیرفته شد و سال‌ها بعد، با عبور از مسیرهای دشوار، به استادی دانشگاه تهران رسید؛ مسیری که خود می‌گوید هنوز یادآوری‌اش برایش سنگین است.اما هرگز احساس تبعیض نداشته. در فضای علمی، تنها معیار، دانش و تلاش است؛ نه زن یا مرد بودن، نه خراسانی یا تهرانی بودن. روحیه سخت‌کوشی و تاب‌آوری کویری همواره همراهش بوده است. می گوید:۲۲ سال در بیرجند زندگی کردم. همین سال‌ها مرا ساخت؛ یادم داد سختی‌ها را سد راه ندانم.
پژوهش در ژرفای واژه‌ها؛ زبان‌هایی
که تاریخ را زنده می‌کند
دکتر عبدی، خط و زبان پهلوی را به عنوان حوزه تخصصی برگزیده و سال‌ها در متون کهن غوطه‌ور بوده است.از دشواری‌های خط پهلوی می‌گوید: فقط ۱۴ حرف دارد، هزوارش دارد و یک نشانه گاهی چند صدای مختلف را نشان می‌دهد. اما همه این‌ها برای من لذت است.
موضوع پایان‌نامه دکتری‌اش، ریشه‌شناسی واژگان ناب فارسی بر اساس «فرهنگ ترکتازان هند» بود؛ اثری ۳۰۰ ساله که گنجینه‌ای از لغات اصیل اما مهجور فارسی را در خود دارد.
این پژوهش به گفته او، «تلاشی برای پیوند دوباره نسل امروز با لایه‌های عمیق و اصیل زبان فارسی» بوده است. در این مسیر بارها به کشفیاتی رسیده که او را شگفت‌زده کرده: واژه‌هایی که حلقه‌های گمشده تاریخ زبان را روشن می‌کرد، دقت حیرت‌انگیز کاتبان پهلوی، و رازهایی که در سکوت قرن‌ها منتظر بودند تا دوباره خوانده شوند.
دانشگاه تهران؛ بستری برای تبدیل
ایده‌های کوچک به دستاوردهای بزرگ
همکاری با دانشگاه تهران برای دکتر عبدی تنها یک فرصت شغلی نبوده؛ بلکه فضایی برای رشد و پرورش ایده‌های پژوهشی‌اش است.دسترسی به نسخه‌های خطی، آرشیوهای پژوهشی و دانشجویان باانگیزه، فرصتی کم‌نظیر است. اینجا جایی است که یک ایده کوچک، می‌تواند تبدیل به پژوهشی بزرگ و اثرگذار شود.او استادانی چون دکتر محسن ابوالقاسمی و دکتر ژاله آموزگار را نه فقط معلم، بلکه الگو، تکیه‌گاه و «مادر علمی» خود می‌داند.
پیامی به دختران کویر؛ از هرجا هستید
می‌توانید آغاز کنید
اکنون که از مسیر طی‌شده سخن می‌گوید، نگاهش سرشار از حس رضایت و بوی زادگاه است:از بیرجند تا دانشگاه تهران، مسیری نبود که با امکانات هموار شود؛ با اراده هموار شد. تردید و ناامیدی هم بوده، اما هر بار با ایمان به ارزش علم، دوباره برخاسته، سخت‌ترین لحظه‌های مسیر معمولاً یک قدم مانده به گشایش‌اند. و پیامش برای دختران و جوانان خراسان جنوبی: جغرافیا محدودیت نمی‌سازد؛ اراده می‌سازد. اگر عاشق دانستن باشید، کویر می‌تواند شما را تا بلندترین قله‌های علم ببرد.
