دادرس مقدم – خراسان جنوبی سرزمینی است که در دل خشکی و کم‌آبی، سرمایه‌های طبیعی و خدادادی ارزشمندی را در خود جای داده است؛ سرمایه‌هایی که تداوم زندگی، رفاه اجتماعی و فعالیت‌های اقتصادی در این استان به مدیریت صحیح و مصرف مسئولانه آن‌ها وابسته است. آب، برق و گاز سه منبع حیاتی هستند که امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه تازه‌ای در شیوه مصرف‌شان هستیم. واقعیت این است که عبور از چالش‌های تأمین این منابع، تنها با توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت تولید امکان‌پذیر نیست، بلکه به اصلاح نگرش جامعه نسبت به ارزش ذاتی این سرمایه‌ها و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان نیز نیاز دارد.در استانی که بخش عمده آب مصرفی آن از سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌شود و افت مستمر سطح این منابع زنگ خطری جدی برای آینده است، صرفه‌جویی در مصرف آب دیگر یک توصیه ساده نیست، بلکه ضرورتی حیاتی است. گستردگی جغرافیایی استان، پراکندگی روستاها و فاصله زیاد مناطق جمعیتی، عملیات تأمین، انتقال و توزیع آب گستردگی جغرافیایی استان، پراکندگی روستاها و فاصله زیاد مناطق جمعیتی، عملیات تأمین، انتقال و توزیع آب را با دشواری‌ها و هزینه‌های فراوانی همراه کرده است. آبی که امروز به‌راحتی از شیر منازل در دسترس قرار می‌گیرد، در اقلیمی خشک و کم‌بارش با تلاش و هزینه فراوان تأمین شده و ارزش آن بسیار فراتر از بهای درج‌شده در قبض آب است. آب برخلاف بسیاری از کالاها جایگزین ندارد و در تمام ابعاد زندگی، از تأمین نیازهای بدن انسان تا تولید محصولات و ساخت کالاهای مختلف، نقش اساسی ایفا می‌کند. حتی در تولید بسیاری از کالاهایی که روزانه استفاده می‌کنیم، حجم قابل توجهی آب به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم مصرف می‌شود.بنابراین باید این واقعیت را بپذیریم که آب موجود، سرمایه‌ای محدود و متعلق به همه نسل‌هاست و نمی‌توان صرفاً با استناد به پرداخت هزینه یا داشتن مجوز، بدون توجه به محدودیت منابع، آن را مصرف کرد. کوتاه کردن زمان استحمام، استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، جلوگیری از شست‌وشوی خودرو و حیاط با شلنگ، بررسی دوره‌ای کنتور برای شناسایی نشتی‌های پنهان و اصلاح شیوه آبیاری فضای سبز از جمله راهکارهای ساده و مؤثری است که می‌تواند در کاهش مصرف آب نقش داشته باشد. در استانی با محدودیت جدی منابع آبی، حرکت به سمت کاشت گونه‌های گیاهی کم‌آب‌بر و تنظیم روش و زمان آبیاری فضای سبز متناسب با شرایط اقلیمی نیز ضروری است.در کنار آب، مدیریت مصرف برق نیز به یکی از اولویت‌های مهم استان تبدیل شده است. وابستگی تأمین و انتقال آب به انرژی برق نشان می‌دهد که اصلاح الگوی مصرف در این دو بخش ارتباطی متقابل دارد و کاهش مصرف غیرضروری برق می‌تواند به پایداری بیشتر خدمات آبرسانی نیز کمک کند. برای مدیریت ناترازی برق، راهکارهای ساده و کم‌هزینه‌ای وجود دارد که اجرای آن‌ها به مشارکت مردم و تغییر برخی عادت‌های روزمره وابسته است.آگاهی از ساعات اوج مصرف، پرهیز از استفاده هم‌زمان از وسایل پرمصرف در این زمان‌ها، اصلاح عادت‌های روشنایی و تنظیم متعادل دمای رفاه در ساختمان‌ها از جمله اقداماتی است که بدون ایجاد محدودیت جدی در رفاه خانوارها می‌تواند بخش قابل توجهی از فشار بر شبکه برق را کاهش دهد. شعار قدیمی «لامپ اضافی خاموش» همچنان می‌تواند تأثیر قابل توجهی در مدیریت مصرف داشته باشد. عایق‌کاری ساختمان‌ها، بهبود وضعیت درها و پنجره‌ها و جلوگیری از اتلاف انرژی نیز از جمله راهکارهای مؤثر در این زمینه است. استفاده از انرژی خورشیدی نیز فرصتی است که می‌تواند وابستگی به شبکه برق را کاهش دهد و برای تأمین بخشی از نیاز خانوارها مورد بهره‌برداری قرار گیرد.در زنجیره تأمین انرژی، مصرف برق و گاز ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند؛ چراکه بخش قابل توجهی از برق کشور در نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود. از این رو، مدیریت مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنعتی علاوه بر کاهش فشار بر شبکه گاز، می‌تواند به تأمین پایدارتر برق نیز کمک کند. مدیریت مصرف گاز نباید صرفاً به معنای کاهش مصرف یا محدود کردن رفاه خانوارها تلقی شود، بلکه باید آن را اقدامی مسئولانه برای حفاظت از منابع ملی و صیانت از زیرساخت‌های کشور دانست.هر مترمکعب گازی که مصرف می‌کنیم، حاصل زنجیره‌ای گسترده از اکتشاف، استخراج، پالایش، انتقال و توزیع است؛ بنابراین نباید تصور کنیم گاز صرفاً با باز کردن شیر بخاری در اختیار ما قرار می‌گیرد. پشت هر واحد انرژی، سرمایه‌گذاری، دانش فنی و تلاش مجموعه بزرگی از متخصصان و کارکنان قرار دارد. منابع طبیعی و انرژی از جمله سرمایه‌هایی هستند که متعلق به عموم جامعه‌اند و باید در بهره‌برداری از آن‌ها مسئولانه رفتار کنیم. بهینه‌سازی تجهیزات، شناسایی و رفع نشتی‌ها و اصلاح الگوی گرمایشی در ساختمان‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند از هدررفت این سرمایه ملی جلوگیری کند. در بخش‌های صنعتی و مجموعه‌هایی که ظرفیت بیشتری برای اصلاح تجهیزات و بهینه‌سازی فرآیندها دارند نیز می‌توان اقدامات مؤثری انجام داد.آنچه از مجموع چالش‌های حوزه آب، برق و گاز برمی‌آید، این است که حفاظت از این منابع نه صرفاً وظیفه دستگاه‌های خدمات‌رسان، بلکه مسئولیتی مشترک است که تحقق آن به همراهی مردم، مسئولان، نهادهای آموزشی و رسانه‌ها وابسته است. سال‌هاست به مردم توصیه می‌کنیم کمتر مصرف کنند، اما امروز باید فراتر از توصیه‌های تکراری برویم و درباره ارزش ذاتی این منابع و جایگاه حیاتی آن‌ها در زندگی انسان‌ها صحبت کنیم. خانواده‌ها، به‌ویژه مادران و بانوان، مدارس و رسانه‌ها در نهادینه کردن فرهنگ مصرف بهینه نقش بسیار مهمی دارند. رفتار والدین در خانه بیش از بسیاری از توصیه‌های آموزشی بر فرزندان تأثیر می‌گذارد؛ وقتی کودکان می‌بینند در خانواده آب یا انرژی بی‌رویه مصرف می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با شنیدن توصیه‌های صرفه‌جویی رفتار متفاوتی داشته باشند.. مدیریت مصرف صرفاً وظیفه یک نهاد یا صنعت خاص نیست و همه مشترکان، دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها و رسانه‌ها در این زمینه مسئولیت دارند. اگر هر فرد تنها بخش کوچکی از مصرف غیرضروری خود را کاهش دهد، مجموع این اقدامات می‌تواند اثر قابل توجهی در پایداری شبکه و حفظ سرمایه‌های ملی داشته باشد.خراسان جنوبی با اقلیمی خشک و منابعی محدود، بیش از هر استان دیگری نیازمند نگاهی مسئولانه به مصرف آب، برق و گاز است. صرفه‌جویی در این منابع خدادادی، تنها کم‌مصرف کردن نیست، بلکه نوعی مسئولیت‌پذیری در برابر کشور و نسل‌های آینده است؛ مسئولیتی که نتیجه آن در پایداری خدمات، حفظ سرمایه‌های ملی و تداوم زندگی در این سرزمین نمایان خواهد شد. اکنون زمان آن است که مدیریت مصرف را از سطح توصیه به سطح رفتار و از رفتار به سطح فرهنگ ارتقا دهیم تا این سرمایه‌های خدادادی برای نسل‌های آینده نیز باقی بمانند.

(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)