یعقوبی – در حالی که مردم خراسان جنوبی در مشارکت برای ساخت مدارس پیشگام هستند و بیش از ۹۴ درصد مدارس این استان با کمک خیرین ساخته شده‌اند، اما چالش‌هایی نظیر اوقافی بودن زمین‌ها، عدم همکاری برخی دستگاه‌ها و موانع قانونی مانند مالیات و تغییر کاربری زمین، ادامه این مسیر خیرخواهانه را با مشکل مواجه کرده است. سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، در دیدار با خیرین مدرسه‌ساز با اعلام اینکه مشارکت مردمی در ساخت مدارس استان به ۹۴ درصد رسیده (تقریباً دو برابر میانگین کشوری که ۵۰ درصد است) گفت: «این میزان مشارکت، نشان‌دهنده دیانت، فرهنگ و تدین مردم خراسان جنوبی است. این استان نخبه‌پرور است و نیمی از پدران علوم مختلف کشور متعلق به خراسان جنوبی هستند.»
وی افزود: «براساس تاکید ریاست جمهوری بر عدالت آموزشی، ۱۰۰ پروژه با بیش از ۴۰۰ کلاس درس در حال احداث است و خراسان جنوبی جزو ۵ استان برتر در توسعه عدالت آموزشی قرار دارد.»
استاندار همچنین وعده پیگیری احداث نیروگاه خورشیدی ۵۰۰ تا ۶۰۰ مگاواتی از محل صندوق توسعه ملی را داد و از اقدامات زیرساختی ۱۰ ماه گذشته مانند احیای ۱۵۰ قنات، بازگشت ۶۸ واحد تولیدی تعطیل، روشن شدن چراغ ۶۸۰ خانوار، آزادسازی ۳۵ هزار هکتار معدن، جذب ۱۸ همت منابع بانکی و تخصیص ۱۷ همت اعتبار برای توسعه زیرساخت‌ها خبر داد.
خیرین: ساخت ۸۴۵ مدرسه
اما همچنان بدون سند آموزشی!
سیدحسین خیریه، نایب رئیس مجمع خیرین مدرسه‌ساز خراسان جنوبی، با بیان اینکه از سال ۱۳۸۰ تاکنون ۸۴۵ مدرسه به‌صورت مشارکتی ساخته شده، گفت: «در برخی نقاط از جمله شهرک امام علی(ع) و سایت اداری بیرجند با کمبود شدید فضای آموزشی مواجه هستیم. از سوی دیگر، ۸ پروژه مدرسه‌سازی خیرین نیمه‌کاره مانده که تکمیل آنها به حداقل ۱۵۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.»او با اشاره به پروژه هنرستان کوثر در خیابان بهشتی بیرجند که زمین آن اوقافی است و شرکت گلرنگ برای ساخت آن ۴۰ میلیارد تومان تعهد داده، گفت: «به دلیل اوقافی بودن زمین، سند به نام آموزش و پرورش منتقل نمی‌شود. پیشنهاد ما تهاتر زمین و تغییر کاربری بخشی از اراضی برای تأمین منابع درآمدی پایدار برای مدرسه است.»خیریه همچنین خواستار تسهیل معافیت‌های مالیاتی برای خیرین شد و گفت: «با ارائه معافیت‌های مالیاتی مؤثر، می‌توان انگیزه مشارکت خیرین را چند برابر کرد.»
پیشنهادات برای تأمین منابع پایدار:
از پنل خورشیدی تا تغییر کاربری زمین
در این نشست، اعضای مجمع خیرین پیشنهادهایی برای تأمین منابع پایدار ارائه کردند. خالقی، عضو مجمع، با اشاره به مشکلات جدی پروژه هنرستان کوثر گفت: «برای ادامه پروژه مجبور شدیم تعهد محضری ۳.۵ میلیارد تومانی به اداره اوقاف بدهیم. این در حالی است که هدف پروژه عام‌المنفعه است.» وی افزود: «در برخی مدارس پنل خورشیدی نصب کرده‌ایم تا به خودکفایی برسند. در یک مدرسه تابستان امسال، پنل خورشیدی ۲۰ کیلوواتی اجرا شد و حالا نیازی به بودجه جاری دولتی ندارد.»
وی خواستار همکاری بیشتر شهرداری‌ها شد و تصریح کرد: «برخی شهرداری‌ها همکاری لازم را ندارند و به سلیقه‌ای رفتار می‌کنند. این مانع بزرگی در مسیر خیرین است.» از دیگر راهکارهای مطرح‌شده، تغییر کاربری بخشی از زمین مدارس و تبدیل آن به فضای تجاری بود تا با درآمد حاصل از آن، مدارس بتوانند هزینه‌های جاری خود را تأمین کنند.
لزوم ورود شرکت‌های بزرگ
و استفاده از مسئولیت اجتماعی
محمدرضا بیکی، رئیس هیئت‌مدیره مجمع خیرین مدرسه‌ساز استان، گفت: «تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام آموزشی به ۱۵۰ میلیارد تومان بودجه نیاز دارد و می‌توان از بند «خ» ماده ۲۰ قانون مالیاتی برای جذب کمک‌های شرکت‌های بزرگ استفاده کرد. مالیات آنها می‌تواند صرف ساخت مدرسه شود.»او با گلایه از عدم اعتماد بخش خصوصی به فرآیندهای اجرایی افزود: «اگر حمایت دولت و نظارت دقیق‌تر انجام شود، اعتمادسازی برای ورود شرکت‌ها به این عرصه تسهیل خواهد شد.»
خالقی هم با اشاره به حضور شرکت‌هایی مانند فولاد، سیمان و نیروگاه‌ها در استان گفت: «این شرکت‌ها فقط درصد اندکی از عوارض خود را در استان هزینه می‌کنند. در حالی که اگر سهمی از مسئولیت اجتماعی خود را در حوزه آموزش ایفا کنند، بسیاری از مشکلات مدرسه‌سازی رفع خواهد شد.»
از ساخت مدرسه تا مدرسه‌داری
و ارتقای کیفیت آموزش
اعضای مجمع خیرین در کنار تأکید بر ساخت مدرسه، به اهمیت “مدرسه‌داری” و “مدرسه‌یاری” هم پرداختند. محمد زمانی، یکی از اعضا، با اشاره به نقش خانواده‌ها در ارتقای سطح آموزش گفت: «در استان ما، به واسطه فرهنگ مذهبی، خانواده‌ها همیشه همراه مدارس بوده‌اند. اگر مشارکت اولیا نباشد، کیفیت آموزشی رشد نخواهد کرد.»
او افزود: «ساخت مدرسه کافی نیست. باید به مسائل نرم‌افزاری، آموزش معلمان، تعامل خانواده و مدرسه، و برنامه‌های پرورشی نیز توجه شود. ما در مجمع به این نتیجه رسیده‌ایم که توسعه آموزشی تنها با آجر و سیمان ممکن نیست.»
خیرین پای کارند اما پیچ‌وخم
بروکراسی نمی گذارد
خراسان جنوبی با فرهنگ مشارکت عمیق مردمی، گامی فراتر از سایر استان‌ها در مدرسه‌سازی برداشته، اما موانع حقوقی، بروکراسی ناکارآمد، مشکلات اراضی اوقافی، کم‌توجهی برخی دستگاه‌ها و عدم ورود جدی بخش خصوصی، راه را برای توسعه پایدار آموزش ناهموار کرده است.
اکنون که بیش از ۸۴۵ مدرسه با مشارکت مردم ساخته شده، انتظار می‌رود دولت، مجلس و نهادهای متولی، زیرساخت‌های قانونی و حمایتی لازم را برای تداوم این مشارکت فراهم کنند؛ تا مدارس فقط ساخته نشوند، بلکه شکوفا شوند و آینده‌ای روشن برای فرزندان این سرزمین رقم بزنند.
