کاری – هر بار که خبر حادثهای در معدن منتشر میشود، پشت آمارهای رسمی و گزارشهای کوتاه، یک زندگی واقعی قرار دارد؛ خانوادهای که چشمانتظار بازگشت عزیزش از محل کار است و کارگری که برای تأمین معاش، پا به محیطی میگذارد که خطر بخشی جدانشدنی از آن است.این بار نام «مهدی زردست» کارگر ۳۶ ساله معدن مس قلعهزری در میان اخبار قرار گرفت؛ مردی از اهالی روستای قلعهزری، متأهل و پدر دو فرزند که صبح یک روز کاری، مانند بسیاری از کارگران دیگر راهی معدن شد، اما دیگر به خانه بازنگشت.طبق اعلام فرماندار خوسف، این حادثه حوالی ساعت ۶:۴۰ صبح رخ داده و برخلاف برخی اخبار اولیه، انفجاری در معدن اتفاق نیفتاده است. بررسیهای اولیه نشان میدهد این کارگر هنگام فعالیت در تونل معدن، بین تجهیزات معدنی گرفتار شده و جان خود را از دست داده است. اکنون بررسیهای کارشناسی برای مشخص شدن ابعاد دقیق حادثه ادامه دارد و افکار عمومی منتظر اعلام نتایج این بررسیهاست.اما پرسش مهم اینجاست؛ آیا باید هر بار پس از وقوع یک حادثه، تنها به اعلام علت حادثه و ابراز تأسف بسنده کنیم یا باید نگاه عمیقتری به شرایط کار در معادن داشته باشیم؟معدن مس قلعهزری برای مردم خوسف فقط یک واحد صنعتی نیست؛ بخشی از اقتصاد منطقه و محل اشتغال بسیاری از خانوادههاست. سالهاست این معدن برای جوانان منطقه فرصت شغلی ایجاد کرده و نقش مهمی در چرخه اقتصادی شهرستان دارد. اما در کنار اهمیت اقتصادی آن، یک واقعیت مهم نیز وجود دارد؛ این ثروت از دل زمین، توسط انسانهایی استخراج میشود که خود در معرض سختترین شرایط کاری قرار دارند.کارگر معدن هر روز با محیطی متفاوت از بسیاری از مشاغل دیگر روبهروست؛ تونلهای زیرزمینی، ماشینآلات سنگین، محدودیت فضا، شرایط دشوار کاری و خطرهایی که گاهی تنها در چند ثانیه میتواند سرنوشت یک خانواده را تغییر دهد.حادثه اخیر قلعهزری در شرایطی رخ داده که هنوز خاطره تلخ حادثه معدن زغالسنگ طبس در ذهن مردم خراسان جنوبی زنده است؛ حادثهای که در شهریور ۱۴۰۳ بر اثر انفجار در معدن معدنجوی طبس رخ داد و ۵۱ کارگر جان خود را از دست دادند. حادثهای که نه فقط یک اتفاق محلی، بلکه یک هشدار ملی درباره ضرورت توجه جدیتر به ایمنی معادن بود.پس از حادثه طبس، بار دیگر این پرسش مطرح شد که آیا استانداردهای ایمنی در همه معادن کشور به اندازه اهمیت اقتصادی آنها مورد توجه قرار گرفته است؟ آیا تجهیزات، آموزش نیروها، نظارت دورهای و فرآیندهای کاری، همواره با استاندارد لازم آیا تجهیزات، آموزش نیروها، نظارتهای دورهای و فرآیندهای کاری، همواره با استاندارد لازم دنبال میشود؟اکنون حادثه قلعهزری، هرچند از نظر ابعاد قابل مقایسه با حادثه تلخ طبس نیست، اما همان نگرانی را دوباره زنده کرده است؛ نگرانی درباره اینکه جان کارگران معدن تا چه اندازه در اولویت تصمیمگیریها قرار دارد.این نخستین بار نیست که نام معدن مس قلعهزری با حادثه همراه میشود. در سال ۱۳۹۷ نیز ریزش سنگ در این معدن جان یک کارگر را گرفت. هر حادثهای ممکن است علت متفاوتی داشته باشد، اما تکرار اتفاقات ناگوار در محیطهای معدنی یک پیام روشن دارد؛ موضوع ایمنی باید از یک برنامه مقطعی پس از حادثه، به یک فرآیند دائمی و جدی تبدیل شود.در کنار موضوع ایمنی، مسئله دیگری نیز از سوی برخی کارگران در معادن مختلف مطرح میشود؛ مسئله شرایط معیشتی و میزان دستمزدها. کارگران معتقدند سختی و خطر این شغل باید در میزان حقوق، مزایا و حمایتهای قانونی آنان بیشتر دیده شود.این موضوع نیازمند بررسی دقیق و منصفانه است و باید دیدگاه همه طرفها، از جمله مدیریت معدن، مسئولان حوزه کار و نمایندگان کارگران شنیده شود؛ اما نمیتوان از یک واقعیت چشم پوشید: فردی که در محیطی سخت و پرخطر کار میکند، تنها به یک حقوق ماهانه نیاز ندارد؛ او نیازمند احساس امنیت، حمایت و اطمینان از این است که جانش در محل کار ارزشمند است.گاهی در محاسبات اقتصادی، میزان تولید، درآمد و استخراج به عنوان شاخص موفقیت یک مجموعه مطرح میشود؛ اما شاید زمان آن رسیده است که یک شاخص مهم دیگر نیز جدیتر دیده شود: تعداد کارگرانی که سالم به خانه بازمیگردند.هیچ میزان تولید معدنی، هیچ رقم اقتصادی و هیچ ارزش صادراتی نمیتواند جای خالی یک پدر، یک همسر یا یک فرزند را برای خانوادهای که عزیزش را از دست داده است، پر کند.اکنون انتظار مردم این است که حادثه اخیر معدن مس قلعهزری تنها به یک خبر کوتاه تبدیل نشود. لازم است نتیجه بررسیهای کارشناسی به صورت شفاف اعلام شود؛ مشخص شود چه عواملی در وقوع حادثه نقش داشته و چه اقداماتی برای جلوگیری از تکرار آن انجام خواهد شد.همچنین شاید این حادثه فرصتی باشد برای یک بررسی گستردهتر؛ بررسی وضعیت ایمنی معادن منطقه، شرایط کاری کارگران، آموزشها، تجهیزات و حتی وضعیت معیشتی کسانی که در خط مقدم تولید فعالیت میکنند.معدن باید برای منطقه فرصت توسعه، اشتغال و پیشرفت باشد؛ نه اینکه خانوادههایی را داغدار کند که عزیزانشان برای چرخیدن چرخ اقتصاد، جان خود را در سختترین شرایط کاری گذاشتهاند.مهدی زردست امروز تنها یک نام در خبرهای حادثه نیست؛ او نماینده هزاران کارگری است که هر روز وارد محیطهای سخت میشوند و خانوادههایشان چشمانتظار بازگشت سالم آنها هستند.سؤال اصلی همچنان باقی است:آیا در کنار ارزش سنگهایی که از دل معدن بیرون میآید، ارزش جان انسانهایی که این ثروت را استخراج میکنند نیز به همان اندازه دیده میشود؟
رمضانی – رئیس قرارگاه مرکزی بهداشت و درمان کاظمین، از ارائه ۵۴ هزار خدمت پزشکی
