بهروزی فر – چراغ برات، آیینی ریشه‌دار در فرهنگ مردم خراسان است که با نیت خیر، به یاد اموات و در پیوند با گذشتگان برگزار می‌شود. چراغ‌ برات، سنتی است که در ذات خود بر پایه احترام به پیشینیان شکل گرفته و بخشی از هویت فرهنگی این دیار محسوب می‌شود. آنچه از خاطرات پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها به جا مانده نان و کماچ و گندم شیرین و نیمروهایی است که به مصداق مَثَلِ معروفِ” در خانه هر چه هست” و در کمال سادگی، به نیت رسیدن به روح اموات بر سر مزارشان، گردآوری می‌شد تا برای پذیرایی از مهمانان، استفاده شود، این سنت اما در ادامه راه از مسیر اصلی منحرف شده و با فلسفه اولیه این آیین، فاصله‌ای معنادار پیدا کرد و چراغ برات را به پدیده‌ای پرهزینه و اغلب نمایشی تبدیل نمود، تا آنجا که امروز چراغ برات برای بسیاری از خانواده‌ها نه یک انتخاب، بلکه یک اجبار اجتماعی است. رقابت‌های نانوشته و چشم و همچشمی‌های مفرط در نوع و میزان خیرات، اسراف در تهیه غذا، شیرینی و میوه، و … که به واسطه ترس از قضاوت اجتماعی و رقابت‌های نانوشته و چشم و همچشمی‌های مفرط در نوع و میزان خیرات، اسراف در تهیه غذا، شیرینی و میوه، و … که به واسطه ترس از قضاوت اجتماعی و نگاه دیگران، تحمیل هزینه‌های سنگین به خانواده‌ها به‌ ویژه اقشار کم‌درآمد را به همراه دارد،چهره‌ای متفاوت از این آیین به نمایش گذاشته، چهره‌ای که با روح ساده‌ زیستی، عقلانیت دینی و توصیه‌های اخلاقی فاصله بسیار زیادی دارد.از منظر اقتصادی، خرید کیک، کلوچه، میوه، حلوا و …. برای روز برات به‌ویژه در شرایط معیشتی کنونی، مصداق روشنی از اسراف پنهان است، میلیون‌ها تومان هزینه متحمل بر خرید این اقلام اجباری که بر گرده هر خانواده فشار مضاعفی وارد می‌کند، می‌تواند گرهی از زندگی یک نیازمند باز کند، حال آنکه بخشی از این خوراکی‌های توزیعی‌، اسراف می‌شود، بی‌اثر باقی می‌ماند و حتی در برخی موارد به دلیل عدم رعایت نکات بهداشتی، سلامت افراد را تهدید می‌کند. از پیامدهای اجتماعی و شهری این آیین همچون پدیده تکدی‌گری، بی‌نظمی ترافیکی در آرامستان‌ها، افزایش زباله، آسیب‌های وارده به فضای سبز و زیرساخت‌ها و … که بگذریم، این نکته قابل اغماض نیست که فاصله گرفتن از سنت‌های اصیل دیرینه بدون هیچ فلسفه و منطق درستی، زایش رفتارهایی مکانیکی را به همراه دارد که نه تربیت می‌کنند و نه ایجاد کننده پیوند با باورهای دینی هستند.نقد چراغ برات، نفی این آیین و بی‌احترامی به سنت بازمانده از پیشینیان نیست، بلکه تلاشی است برای نجات آن از افراط و زیاده روی و صدالبته بازگشت به سادگی‌ها و سلامت رفتار پدرها و مادرهایی که با نیت خیرخواهانه، یک روز مانده به نیمه شعبان المعظم را بر سر مزار اموات گرد هم می‌آمدند تا نام‌شان را به نیکی یاد کنند.برات اگر قرار است چراغ باشد و روشن‌کننده راه اموات، باید نور عقلانیت، مسئولیت اجتماعی و معنویت اصیل را در دل خود روشن نگه دارد، وگرنه، در ازدحام عادت‌ها و هزینه‌ها، خاموش خواهد شد.در واقع سنت‌ها زمانی زنده و ماندگار می‌مانند که توان تطبیق با شرایط زمانه را داشته باشند، پس باید برای برگزاری ساده‌تر، هدفمندتر و انسانی‌تر این آیین دیرینه برنامه داشت، اولویت دادن به کمک‌های هدفمند، پرهیز از اقدامات نمایشی و رقابتی، تأکید بر دعا و عمل خیر واقعی، می‌تواند این آیین را دوباره به مسیر درست بازگرداند.ما باید به این باور برسیم که رضایت اموات در سنگینی سفره‌های ظاهری نیست، بلکه با اهدای کمک‌ها به مؤسسات خیریه و انجام کارهای عام‌المنفعه با هدف سبک‌‌تر کردن بار زندگی دیگران، بیشتر می‌توان روح درگذشتگان را شاد کرد.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق ۰۹۱۵۷۲۴۸۲۸۹ ارسال بفرمایید)