جم – تنها سه هفته از امضای تفاهم‌نامه آتش‌بس میان ایران و آمریکا می‌گذشت که با تبادل حملات تازه، دونالد ترامپ آن را «به پایان رسیده» اعلام کرد . تشدید تنش‌های روزهای اخیر که با حملات ایران به کشتی‌های تجاری در نزدیکی تنگه هرمز آغاز و با حملات هوایی آمریکا به تأسیسات نظامی ایران پاسخ داده شد، امیدها برای تبدیل این تفاهم موقت به صلحی پایدار را نقش بر آب کرد. حملات ایران به تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین و کویت نیز حلقه‌ای دیگر بر این زنجیره افزود . اکنون، پرسش اساسی این است: ایران و آمریکا با چه گزینه‌هایی روبه‌رو هستند و آینده این منازعه به کدام سو خواهد رفت؟ آنچه در ادامه می خوانید روایت و تحلیل چند رسانه خارجی است و در این مطلب صرفا روایت می گردد و مورد تایید نیست
گزینه‌های محدود ترامپ
تحلیلگران معتقدند ترامپ خود را در تنگنایی راهبردی قرار داده است که آن را به «پله‌های پنروز» تشبیه می‌کنند؛ توهمی دیداری که در آن هر قدمی که برداشته شود، در نهایت به نقطه آغاز بازمی‌گردد . گزینه‌های پیش‌روی رئیس‌جمهور آمریکا همگی پرهزینه و نامطلوب هستند. تشدید نظامی، هرچند ممکن است دستاوردهای تاکتیکی داشته باشد، با خطرات بزرگی همراه است: حمله به تأسیسات غیرنظامی یا اشغال بخش‌هایی از سواحل تنگه هرمز می‌تواند به تلفات سنگین آمریکایی، واکنش شدید ایران، تشدید بحران انرژی و فشارهای سیاسی داخلی به دلیل افزایش قیمت بنزین در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای منجر شود .در سوی دیگر، عقب‌نشینی یا بازگشت به پای میز مذاکره بدون کسب امتیاز، می‌تواند این پیام را به تهران مخابره کند که فشار نظامی نتیجه‌بخش نبوده و ایران قادر است بر مهم‌ترین گذرگاه انتقال نفت جهان اعمال نفوذ کند . حتی دورنمای تداوم وضع موجود و پذیرش یک «بی‌ثباتی مدیریت‌شده» نیز به معنای هزینه‌های مستمر نظامی، اقتصادی و سیاسی برای ایالات متحده و خطر عادی‌سازی اختلال در کشتیرانی خلیج فارس خواهد بود .
سناریوی اول: بازگشت جنگ محدود
طبق تحلیل نیوزویک، بدیهی‌ترین سناریو، بازگشت درگیری در سطحی محدودتر است . در این الگو، نیروهای آمریکا و ایران پیرامون خطوط کشتیرانی، پایگاه‌های نظامی و تأسیسات ساحلی به تبادل حملات هدفمند می‌پردازند، بی‌آنکه دامنه آن به سرزمین‌های یکدیگر کشیده شود. هدف هر دو طرف، ایجاد بازدارندگی بدون ورود به جنگی تمام‌عیار است؛ رویکردی که ایران آن را «ضربه به زور با زور» و آمریکا آن را «بازگرداندن بازدارندگی» می‌نامد .
با این حال، محدود بودن جنگ به معنای ثبات آن نیست. هر حمله‌ای می‌تواند به واکنشی بزرگ‌تر منجر شود. حملات اخیر آمریکا به سامانه‌های پدافندی، تأسیسات بندری و پایگاه‌های موشکی در اطراف هرمز نشان داد که «محدودیت»، مرز باریکی دارد و می‌تواند در هر لحظه شکسته شود . پیامدهای اقتصادی این وضعیت نیز فوری و ملموس است؛ قیمت نفت برنت بلافاصله پس از حملات به حدود ۷۸ دلار در هر بشکه افزایش یافت و نشان داد که نوسان شدید به بازارهای انرژی بازگشته است .
سناریوی دوم: تشدید به جنگ گسترده منطقه‌ای
بدترین سناریو، آغاز یک جنگ تمام‌عیار مهارنشدنیست. تحلیلگران هشدار می‌دهند
که این وضعیت نه از یک تصمیم بزرگ، که از زنجیره‌ای از واکنش‌های کنترل‌نشده ناشی می‌شود: یک حمله با تلفات بالا، یک اشتباه محاسباتی، یا دخالت مستقیم اسرائیل یا کشورهای عربی خلیج فارس می‌تواند آتش یک درگیری منطقه‌ای را شعله‌ور کند .در این سناریو، ایران از تمام ظرفیت محور مقاومت خود استفاده خواهد کرد. حزب‌الله لبنان می‌تواند موشک دقیق‌شونده خود را به سمت مراکز جمعیتی اسرائیل شلیک کند، حوثی‌های یمن حملات خود به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ را تشدید می‌کنند و شبه‌نظامیان عراقی و سوری، پایگاه‌های آمریکا را هدف قرار می‌دهند . کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، به اهدافی برای حملات تلافی‌جویانه ایران تبدیل می‌شوند، حتی اگر خود را بی‌طرف بدانند . مسئله فرماندهی و کنترل نیز در اینجا حیاتی است. ایران می‌تواند بر متحدان خود نفوذ کند، اما این نفوذ به معنای توانایی مهار کامل آنها نیست . نتیجه چنین درگیری، ناامنی کامل در تنگه هرمز و فروپاشی اقتصادی منطقه‌ای و حتی جهانی خواهد بود.
سناریوی سوم: بازار نفت و دیپلماسی اجباری
فشارهای اقتصادی، چه از سوی بازارهای جهانی و چه از درون هر دو کشور، می‌تواند طرفین را به سمت کاهش تنش سوق دهد. هر گونه اختلال در تنگه هرمز به سرعت قیمت نفت را بالا می‌برد و اقتصاد کشورهای مصرف‌کننده را تحت تأثیر قرار می‌دهد . این فشار، به‌ویژه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، برای ترامپ بسیار سنگین است. از سوی دیگر، بسته شدن عملاً تنگه هرمز به معنای کاهش صادرات نفت ایران و تحلیل رفتن منابع مالی آن است . این موضوع می‌تواند پرداخت حقوق کارکنان دولت و تأمین یارانه‌ها را برای تهران دشوار کند .این فشارها ممکن است به یک «توقفِ غیررسمی و ناپایدار» منجر شود؛ وضعیتی که در آن حملات کاهش یافته، میانجی‌ها فعال‌تر می‌شوند و تلاش‌های پشت‌پرده برای بازگرداندن امنیت کشتیرانی ادامه می‌یابد . نیوزویک این سناریو را «محتمل‌ترین» توصیف کرده است؛ چراکه در آن هر دو طرف بدون پذیرش شکست، توانسته‌اند از حداکثر تنش فاصله بگیرند . با این حال، چنین وضعیتی به صلح پایدار منجر نمی‌شود، بلکه به تداوم یک جنگ فرسایشی اقتصادی و نظامی با وقفه‌های موقت می‌انجامد.
سناریوی چهارم: آزمون متحدان
ترامپ ممکن است از فروپاشی آتش‌بس به عنوان فرصتی برای آزمایش وفاداری متحدان سنتی آمریکا استفاده کند؛ از ناتو و اروپا تا کشورهای عربی خلیج فارس. در این سناریو، مسئله نظامی به یک مسئله سیاسی بدل می‌شود: چه کسی در کنار واشنگتن می‌ایستد و چه کسی فاصله می‌گیرد . کشورهای اروپایی ممکن است از امنیت دریایی حمایت کنند اما با تشدید نامحدود تنش مخالفت ورزند. کشورهای خلیج فارس نیز که به شدت به ثبات نیاز دارند، ممکن است حمایت مشروطی از آمریکا داشته باشند، بی‌آنکه خود به خط مقدم درگیری تبدیل شوند .
به گزارش نیوزویک، این سناریو ممکن است به بزرگ‌ترین جنگ منجر نشود، اما می‌تواند عمیق‌ترین شکاف‌های دیپلماتیک را در ائتلاف‌های بین‌المللی آمریکا ایجاد کند. این مسئله می‌تواند واشنگتن را در موقعیتی قرار دهد که در آن حمایت‌های پیشین خود را نیز از دست بدهد و به نوعی تنها بماند .
نقش تنگه هرمز و فشار انتخابات
در قلب این منازعه، تنگه هرمز قرار دارد؛ گذرگاهی که حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند . ایران در طول جنگ نشان داد که توانایی ایجاد اختلال در آن را دارد و اینک به دنبال کسب درآمد از آن از طریق دریافت عوارض یا ایجاد حق عبور است. آمریکا و متحدان عرب آن بر بازگشت کامل آزادی کشتیرانی تأکید دارند. این اختلاف، نه تنها یکی از محوراصلی درگیری، بلکه یکی از دشوارترین بخش‌های هر مذاکره احتمالی آینده است .
هم‌زمان، انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر، عاملی تعیین‌کننده در محاسبات ترامپ است. جنگ، افزایش قیمت بنزین و هزینه زندگی مستقیماً به ضرر جمهوری خواهان تمام می‌شود. لورا بلومنفلد، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، معتقد است ترامپ به خوبی می‌داند که موفقیت سیاسی او به وضعیت اقتصاد گره خورده است و ادامه جنگ ممکن است او را با سرنوشتی مشابه هربرت هوور در آغاز رکود بزرگ مواجه کند . این تهدید، یکی از مهم‌ترین عوامل بازدارنده در تصمیم‌گیری‌های آتی کاخ سفید خواهد بود.
نقطه‌ای سرنوشت‌ساز
این سناریوها الزاماً یکدیگر را نفی نمی‌کنند. ممکن است درگیری با حملات محدود آغاز شود، به تلاشی تازه برای دیپلماسی بینجامد، بازارهای جهانی انرژی را متلاطم کند و اتحادهای غربی را به چالش بکشد؛ پیش از آنکه هر یک از طرفین درباره تشدید بیشتر جنگ تصمیم بگیرد. آتش‌بس‌ها معمولاً یکباره از بین نمی‌روند. آنها ابتدا اقتدار خود را از دست می‌دهند، سپس اعتبارشان تضعیف می‌شود و در نهایت کارایی‌شان را از دست می‌دهند . اکنون که ترامپ اعلام کرده این آتش‌بس پایان یافته است، روزهای آینده مشخص خواهد کرد که این پایان، آغاز مرحله‌ای باثبات‌تر است یا مقدمه‌ای بر دور تازه‌ای از بی‌ثباتی و خشونت. آنچه مسلم است، این است که فروپاشی آتش‌بس را باید نه یک پایان از پیش تعیین‌شده، بلکه نقطه‌ای سرنوشت‌ساز در مسیر بحران دانست؛ نقطه‌ای که تصمیم‌های دشوار، نتیجه نهایی را رقم خواهند زد .
