بهروزی فر – در سرزمینی که سال‌ها با خشکسالی، کاهش منابع آبی و محدودیت‌های اقلیمی دست و پنجه نرم کرده، یافتن مزیت‌های اقتصادی سازگار با شرایط محیطی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر است. خراسان جنوبی از معدود استان‌هایی است که خداوند در دل کویرهایش گنجی زنده به نام شتر قرار داده، حیوانی که قرن‌هاست با زندگی مردم این منطقه عجین بوده و امروز می‌تواند به یکی از پیشران‌های اقتصاد استان تبدیل شود.شتر تنها یک دام نیست، بلکه مجموعه‌ای از فرصت‌های اقتصادی را در گوشت، شیر، پوست، کرک، گردشگری، صنایع تبدیلی و حتی صادرات خود جای داده است. در شرایطی که بسیاری از فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری با محدودیت شدید منابع آب مواجهند، شتر همچنان به عنوان سازگارترین گونه دامی با اقلیم خراسان جنوبی شناخته می‌شود، به همین دلیل سال‌هاست کارشناسان از این استان به عنوان یکی از مهمترین ظرفیت‌های کشور برای توسعه صنعت شترداری یاد می‌کنند.اما واقعیت این است اما واقعیت این است که فاصله زیادی میان ظرفیت‌های موجود و آنچه تاکنون محقق شده وجود دارد.چند سال پیش با تبلیغات گسترده از طرح تبدیل شدن خراسان جنوبی به «هاب منطقه‌ای شتر» رونمایی شد. تفاهم‌نامه‌های متعددی در این زمینه به امضا رسید، وعده ایجاد هزاران شغل در همین راستا مطرح شد و حتی تسهیلات و اعتبارات قابل توجهی نیز برای اجرای این طرح اختصاص یافت. مسئولان وقت از ایجاد زنجیره کامل پرورش، اصلاح نژاد، فرآوری و صادرات محصولات شتر سخن‌ها گفتند و این طرح به عنوان یکی از بزرگترین برنامه‌های اشتغال‌زایی استان معرفی شد.با این حال امروز پرسش افکار عمومی این است که نتیجه آن همه وعده و هزینه چه شد؟!بخش‌هایی از طرح در شهرستان‌های نهبندان، بیرجند و … اجرا گشت، تعدادی شتر خریداری شد و برخی زیرساخت‌ها هم شکل گرفتند، متولیان طرح از سرمایه گذاری‌های گسترده در مراکز اصلاح نژاد، پرورش و فرآوری خبر دادند، همان سرمایه‌گذاری‌هایی که انتظار می‌رفت امروز آثار ملموس‌تری در اقتصاد استان داشته باشد، اما متأسفانه آن جهشی که قرار بود خراسان جنوبی را به قطب بی‌رقیب صنعت شتر کشور تبدیل کند، هرگز محقق نشد، و بسیاری از حلقه‌های زنجیره ارزش این صنعت خدادادی نیمه‌تمام ماند و آنچه قرار بود به یک الگوی موفق ملی تبدیل شود، در میانه راه متوقف ماند! البته هدف از یادآوری این موضوع، بازگشت به گذشته و مقصرجویی نیست، بلکه مسئله اصلی آن است که خراسان جنوبی با بیش از دو دهه عمر، دیگر فرصت آزمون و خطاهای پرهزینه را ندارد. اگر قرار است اقتصاد این استان بر پایه مزیت‌های واقعی بنا شود، شتر باید در صدر اولویت‌ها قرار گیرد. تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری شیر و گوشت شتر، برندسازی محصولات، حمایت از شترداران، ایجاد بازارهای صادراتی و جذب سرمایه‌گذاران بخش خصوصی اقداماتی است که می‌تواند این ظرفیت مغفول را به یک موتور محرک توسعه تبدیل کند.خراسان جنوبی در بسیاری از حوزه‌ها با محدودیت‌ها و کاستی‌های زیادی روبه‌روست، اما در صنعت شتر مزیتی دارد که کمتر استانی از آن برخوردار می‌باشد. هنر مدیریت آن است که ظرفیت‌های بومی را به ثروت پایدار تبدیل کند. شتر سال‌هاست در کویرهای استان صبورانه ایستاده، این بار نوبت تصمیم‌گیران است که نشان دهند برای این سرمایه ارزشمند چه برنامه‌ای دارند؟!نگاهی به تجربه کشورهای منطقه نشان می‌دهد؛ شتر دیگر صرفاً یک دام سنتی نیست، بلکه به یک صنعت سودآور و دانش‌بنیان تبدیل شده، کشورهای حاشیه خلیج فارس سال‌هاست سرمایه‌گذاری های گسترده‌ای در حوزه پرورش، اصلاح نژاد، تولید شیر و فرآورده‌های لبنی شتر انجام داده‌اند. در امارات متحده عربی، شیر شتر به یک برند صادراتی تبدیل شده و کارخانه‌های مدرن فرآوری آن، محصولات خود را به بازارهای اروپا و آسیا صادر می‌کنند. عربستان سعودی علاوه بر توسعه واحدهای صنعتی پرورش شتر، مسابقات و جشنواره‌های بزرگ شتر را به ابزاری برای رونق گردشگری و جذب سرمایه تبدیل کرده و قطر با سرمایه‌گذاری در حوزه پژوهش و اصلاح نژاد، ارزش افزوده قابل توجهی از این صنعت به دست آورده است.این در حالی است که خراسان جنوبی به عنوان یکی از مهمترین زیستگاه‌های شتر در ایران، همچنان درگیر مسائل ابتدایی زنجیره تولید است. در حالی که دیگران از شیر شتر محصولات دارویی و صادراتی تولید می‌کنند، بسیاری از شترداران استان هنوز دغدغه بازار فروش و نبود صنایع فرآوری را دارند. در حالی که کشورهای منطقه شتر را به یک برند اقتصادی و گردشگری تبدیل کرده‌اند، ما هنوز درباره تکمیل پروژه‌هایی سخن می‌گوییم که سال‌ها پیش با هزینه‌های قابل توجه آغاز گشته اما نیمه‌تمام رها شده‌اند. حال پرسش اینجاست؛ اگر امارات و عربستان توانسته‌اند از شتر صنعتی چند میلیارد دلاری بسازند، چرا خراسان جنوبی با این حجم از ظرفیت طبیعی، سابقه تاریخی و نیروی انسانی نتوانسته سهم شایسته‌ای از این بازار را به دست آورد؟ شاید پاسخ را باید در همان طرح‌ها و پروژه‌های نیمه‌تمامی جست که قرار بود خراسان جنوبی را به قطب شترداری کشور تبدیل کنند اما در میانه راه به فراموشی سپرده شدند.شاید زمان آن رسیده باشد که مسئولان بار دیگر پرونده هاب شتر را از بایگانی خارج کنند، نه برای برگزاری مراسم و امضای تفاهم‌نامه‌های جدید، بلکه برای پاسخ به این پرسش که چرا پروژه‌ای با این حجم از ظرفیت و سرمایه‌گذاری به سرانجام نرسید و چگونه می‌توان آن را احیا کرد؟!
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق ۰۹۱۵۷۲۴۸۲۸۹ ارسال بفرمایید)
