میرکلانی – بحران آب در خراسان جنوبی دیگر فقط یک هشدار کارشناسی نیست؛ داده‌های رسمی نشان می‌دهد بخش زیادی از آبی که امروز در بیرجند مصرف می‌شود، از منابعی تأمین می‌شود که هزاران سال پیش شکل گرفته‌اند. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی در کارگروه سازگاری با کم‌آبی اعلام کرد مطالعات آزمایشگاهی نشان می‌دهد آب دشت‌های بیرجند ـ به‌جز دشت رکات ـ حدود ۱۷ هزار سال قدمت دارد؛ موضوعی که به گفته او نشان می‌دهد این منابع عملاً تجدیدپذیر نیستند.عباس سارانی همچنین توضیح داد حتی در دشت رکات نیز وضعیت چندان امیدوارکننده نیست و آزمایش‌ها نشان می‌دهد آب موجود در این سفره‌ها بیش از ۵۷ سال سن دارد. به گفته او این یعنی برداشت فعلی از منابعی انجام می‌شود که سرعت جایگزینی آن‌ها بسیار پایین‌تر از میزان مصرف است.
با وجود افزایش نسبی بارندگی‌ها در سال آبی جاری، مسئولان حوزه آب تأکید می‌کنند که این بارش‌ها هنوز نتوانسته بحران را برطرف کند. سارانی گفت اگرچه ورودی آب به مخازن نسبت به سال گذشته حدود ۹.۵ میلیون مترمکعب افزایش یافته اما این رقم با نیاز استان فاصله زیادی دارد و حتی در برخی سدها افزایش قابل توجهی ثبت نشده است.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های مطرح‌شده در این جلسه مربوط به مصرف آب در بخش کشاورزی است. بر اساس آمار ارائه‌شده، سقف مجاز برداشت آب در کشاورزی استان ۳۴۶ میلیون مترمکعب تعیین شده اما در عمل برداشت به ۵۵۳ میلیون مترمکعب رسیده است؛ اختلافی بیش از ۲۰۰ میلیون مترمکعب که فشار سنگینی بر سفره‌های زیرزمینی وارد می‌کند.
کارشناسان معتقدند ادامه این روند می‌تواند منابع آب زیرزمینی را در بسیاری از دشت‌های استان به مرحله بحرانی برساند. به همین دلیل در کارگروه کم‌آبی بار دیگر بر اصلاح الگوی کشت، کاهش مصرف آب در مزارع و استفاده از روش‌های نوین آبیاری تأکید شد.در همین حال مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای هشدار داد که پیامدهای برداشت بی‌رویه فقط به کمبود آب محدود نمی‌شود. به گفته او حدود ۷۰ درصد فرونشست زمین به دلیل برداشت بیش از حد از سفره‌های زیرزمینی رخ می‌دهد و اکنون در ۱۷ نقطه خراسان جنوبی نشانه‌های این پدیده دیده می‌شود.این فرونشست‌ها می‌تواند مستقیماً زیرساخت‌های استان را تهدید کند. سارانی گفت ادامه این روند ممکن است به خطوط راه‌آهن، جاده‌ها و حتی بافت شهری بیرجند آسیب بزند؛ مسئله‌ای که در برخی مناطق نشانه‌های آن مشاهده شده است.
پروژه‌های جدید زیر ذره‌بین
در کنار چالش منابع آب، موضوع اجرای پروژه‌های جدید نیز در این جلسه مورد توجه قرار گرفت. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اعلام کرد در شرایط فعلی هر طرح جدیدی که نیاز به آب داشته باشد باید با دقت بررسی شود و اولویت اصلی همچنان تأمین آب شرب است.
یکی از پروژه‌هایی که در این نشست مطرح شد، طرح احداث پارک آبی در بیرجند است.
به گفته سارانی، سازمان بازرسی و دادستانی استان خواستار بررسی دقیق تأمین آب این پروژه شده‌اند تا مشخص شود اجرای آن با وضعیت منابع آبی استان سازگار است یا خیر.او تأکید کرد در شرایط فعلی هیچ بارگذاری جدیدی بر منابع آبی انجام نمی‌شود مگر اینکه مصرف در بخش‌های دیگر کاهش یابد؛ موضوعی که به گفته کارشناسان به معنای سخت‌تر شدن صدور مجوز برای طرح‌های پرمصرف است.
در همین نشست، استاندار نیز وضعیت منابع آب استان را «هشدار جدی» توصیف کرد و گفت خشکسالی به مرحله‌ای رسیده که دیگر نمی‌توان با روش‌های سنتی مدیریت آب با آن مواجه شد.سیدمحمدرضا هاشمی تأکید کرد مدیریت بحران آب باید در سه بخش اصلی دنبال شود؛ کشاورزی، صنعت و مصرف خانگی. او توسعه روش‌های نوین آبیاری، تغییر الگوی کشت و استفاده از محصولات کم‌آب‌بر را از مهم‌ترین اقداماتی دانست که باید در استان گسترش یابد.
به گفته استاندار، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیز باید وارد میدان شوند و طرح‌های عملیاتی برای کاهش مصرف آب در کشاورزی و صنعت ارائه دهند؛ طرح‌هایی که بتواند در شرایط اقلیمی خشک استان قابل اجرا باشد.در کنار این اقدامات، مسئولان بر نقش آموزش عمومی نیز تأکید کردند. به گفته استاندار، اطلاع‌رسانی درباره بحران آب باید از مدارس تا فضاهای شهری گسترش پیدا کند تا مدیریت مصرف آب به یک رفتار روزمره در زندگی مردم تبدیل شود.در مجموع آنچه در کارگروه سازگاری با کم‌آبی مطرح شد نشان می‌دهد مسئله آب در خراسان جنوبی وارد مرحله‌ای حساس شده است؛ جایی که ادامه برداشت‌های فعلی می‌تواند منابع چند هزار ساله را به پایان برساند و تصمیم‌های امروز درباره مصرف آب، مستقیماً آینده استان را تعیین خواهد کرد.
