دادرس مقدم – خبر اجرای طرح نصب رایگان تجهیزات کاهنده مصرف آب برای مشترکان خانگی، در نگاه اول خبر امیدوارکننده‌ای است؛ آن هم در روزهایی که بحران آب دیگر یک هشدار تکراری نیست، بلکه به واقعیتی سخت و نفس‌گیر تبدیل شده است. آب، این روزها نه فقط یک نعمت، بلکه خط مقدم بقاست و صرفه‌جویی در مصرف آن دیگر توصیه‌ای اخلاقی یا شعاری تبلیغاتی نیست؛ یک ضرورت قطعی است. هرچه تابستان داغ‌تر می‌شود، سایه کم‌آبی هم سنگین‌تر بر سر شهرها و روستاها می‌افتد.اتفاقاً آمارهای رسمی نیز نشان می‌دهد که مسئله، بسیار جدی‌تر از آن است که با چند پیامک و توصیه رسانه‌ای از کنارش عبور کنیم. سخنگوی شرکت آب و فاضلاب کشور گفته است در دماهای بالای ۴۰ درجه، افزایش هر یک درجه دما می‌تواند تا حدود ۵ درصد مصرف آب را بالا ببرد. این یعنی در اقلیم‌های گرم و خشکی مانند خراسان جنوبی، هر موج گرما فقط یک تغییر آب‌وهوایی نیست؛ زنگ خطری برای شبکه آب، برای منابع محدود و برای آینده‌ای است که اگر این یعنی در اقلیم‌های گرم و خشکی مانند خراسان جنوبی، هر موج گرما فقط یک تغییر آب‌وهوایی نیست؛ زنگ خطری برای شبکه آب، برای منابع محدود و برای آینده‌ای است که اگر جدی گرفته نشود، با تنش‌های شدیدتری همراه خواهد بود.پس اصل ماجرا روشن است: مردم باید بپذیرند که صرفه‌جویی در مصرف آب یک ضرورت است، نه یک انتخاب سلیقه‌ای. اما این تنها نیمی از حقیقت است. نیم دیگر آن به مسئولانی برمی‌گردد که اگر در برابر هدررفت، مصرف‌های غیرمنطقی و ضعف در مدیریت، اقدام اساسی نکنند، دعوت مکرر مردم به صرفه‌جویی در نظر افکار عمومی بیشتر به یک شوخی تلخ شبیه می‌شود. نمی‌توان از مردم خواست آب را قطره‌چکانی مصرف کنند، اما در برابر هدررفت‌های آشکار فقط تماشاگر بود.واقعیت این است که مردم هر روز مصادیق واضح و فاحش استفاده غیر اصولی از آب را می‌بینند؛ از ویلاها و باغ‌منزل‌های روستایی گرفته تا مصارف تجملی و آبیاری‌های بی‌حسابی که در برابر چشم همه اتفاق می‌افتد، اما ردپای روشنی از برخورد، کنترل یا بازدارندگی درباره آن دیده نمی‌شود. همین جاست که حس بی‌عدالتی شکل می‌گیرد: به مصرف‌کننده‌ای که با وسواس قبض آبش را کنترل می‌کند، مدام پیام صرفه‌جویی می‌رسد، اما آن‌جا که مصرف‌های سنگین و آشکار وجود دارد، سکوت حاکم است.این دوگانگی، سرمایه اجتماعی مدیریت آب را فرسوده می‌کند. مردم وقتی احساس کنند بار بحران فقط بر دوش آنان گذاشته شده و متولیان امر یا با پرمصرف‌ها تعارف دارند یا در برابر هدررفت بی‌انگیزه‌اند، طبیعتاً انگیزه همراهی‌شان کاهش پیدا می‌کند. افکار عمومی از خود می‌پرسد اگر موضوع تا این اندازه مهم است، چرا اقدام‌های جدی، فراگیر و بدون ملاحظه دیده نمی‌شود؟ چرا آن‌جا که باید اراده اجرایی دیده شود، بیشتر با توصیه و نصیحت روبه‌رو هستیم؟در این میان، طرح نصب رایگان تجهیزات کاهنده مصرف آب می‌تواند یکی از همان اقدام‌های عملی و اعتمادساز باشد؛ طرحی که بر اساس اعلام مسئولان، با ثبت درخواست از طریق سامانه ۱۲۲ و هماهنگی شرکت‌های آب و فاضلاب، برای مشترکان خانگی قابل اجراست. آن‌طور که مسئولان گفته‌اند، اگر این تجهیزات درست و کامل نصب شوند، می‌توانند تا ۳۰ درصد در کاهش مصرف آب خانوار مؤثر باشند. این عدد، عدد کوچکی نیست؛ به‌ویژه در استانی خشک که هر درصد صرفه‌جویی می‌تواند به معنای تاب‌آوری بیشتر شبکه و عبور کم‌هزینه‌تر از فصل گرما باشد.اما پرسش مهم اینجاست: سهم خراسان جنوبی از این طرح کجاست؟ چند بار، چند جا و با چه جدیتی به مردم این استان اطلاع داده شده که چنین امکانی وجود دارد؟ چند خانواده در بیرجند، قاین، فردوس، طبس، نهبندان یا سربیشه می‌دانند که می‌توانند برای دریافت و نصب این تجهیزات اقدام کنند؟ واقعیت این است که دست‌کم در سطح عمومی، اطلاع‌رسانی مؤثر و فراگیری دیده نشده و این احساس شکل گرفته که انگار طرح‌های ملی برای همه کشور هست، اما نوبت که به خراسان جنوبی می‌رسد، یا خبرش کمرنگ است یا اجرا و اطلاع‌رسانی‌اش به چشم نمی‌آید.این در حالی است که خراسان جنوبی اساساً نباید در حاشیه چنین برنامه‌هایی باشد. استانی که سال‌هاست با خشکسالی، محدودیت منابع آبی و وابستگی شدید به مدیریت دقیق مصرف دست‌وپنجه نرم می‌کند، باید در خط مقدم اجرای طرح‌های کاهنده مصرف قرار گیرد، نه در انتهای صف. اگر قرار است وسایل کاهنده رایگان نصب شود، اگر قرار است تخفیف‌های تشویقی برای کاهش مصرف اعمال شود، اگر قرار است مشارکت مردم جلب شود، اتفاقاً اولویت باید با استان‌هایی باشد که بحران آب در آن‌ها از یک هشدار موسمی فراتر رفته و به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است.از سوی دیگر، صرفه‌جویی وقتی اثرگذار می‌شود که با عدالت در مطالبه همراه باشد. نمی‌شود همزمان از مردم خواست کمتر استحمام کنند، کمتر شست‌وشو کنند و بیشتر مراقب باشند، اما درباره مصرف‌های بی‌ضابطه، آبیاری‌های غیراصولی، هدررفت‌های آشکار و استفاده‌های نامتعارف از آب، اراده‌ای قاطع نشان نداد. مردم عدالت را می‌بینند و با همان معیار قضاوت می‌کنند. هر جا برخورد با پرمصرف‌ها و متخلفان دیده شود، همراهی مردم هم بیشتر می‌شود؛ هر جا این برخورد نباشد، توصیه‌ها اثر خود را از دست می‌دهد.البته این همه به معنای نفی مسئولیت مردم نیست. برعکس، باید صریح گفت حتی اگر از عملکرد برخی دستگاه‌ها گلایه داریم، اصل صرفه‌جویی همچنان غیرقابل انکار است. وقتی طبق آمار رسمی، در دماهای بالای ۴۰ درجه هر یک درجه افزایش دما می‌تواند حدود ۵ درصد مصرف را بالا ببرد، یعنی در روزهای بسیار گرم، کوچک‌ترین بی‌احتیاطی می‌تواند بار مضاعفی بر شبکه تأمین آب تحمیل کند. در چنین شرایطی، مدیریت مصرف در خانه‌ها، اصلاح عادت‌های روزمره و استفاده از ابزارهای کاهنده، دیگر کارهای کوچک نیستند؛ بخشی از یک مسئولیت جمعی‌اند.با این همه، برای آنکه این مسئولیت جمعی به یک همراهی واقعی تبدیل شود، نیاز به گام‌های اعتمادساز وجود دارد. مردم باید ببینند که اطلاع‌رسانی درباره تجهیزات کاهنده در خراسان جنوبی جدی و در دسترس است؛ باید بدانند که سامانه ۱۲۲ واقعاً پاسخ می‌دهد و این طرح فقط یک خبر ملی روی کاغذ نیست. باید حس کنند که مسئولان نیز به اندازه مردم دغدغه دارند؛ هم در توزیع امکانات، هم در نظارت بر مصرف‌های غیرمتعارف، هم در برخورد با هدررفت، و هم در شفاف‌سازی درباره برنامه‌های عملی کاهش مصرف آب.جمع‌بندی روشن است: مردم امروز بیش از هر زمان دیگری کار واقعی و عملی در کاهش مصرف آب می‌خواهند، نه فقط شعار. فاصله میان حرف و عمل بارها دیده شده و همین فاصله، همراهی عمومی را فرسوده است. اگر قرار است این همراهی تقویت شود، باید از مسیر اقدام عبور کرد: اطلاع‌رسانی گسترده، اجرای واقعی طرح نصب تجهیزات کاهنده، برخورد با مصارف نامتعارف، و نشان دادن اراده جدی در مهار هدررفت. آب، مسئله‌ای نیست که با تعارف حل شود. مردم صرفه‌جویی خواهند کرد، اما وقتی مطمئن شوند مسئولان نیز به همان اندازه که از آنان مطالبه دارند، خود در میدان عمل ایستاده‌اند.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)
