یعقوبی -شش کریدور از هشت کریدور ریلی غرب آسیا از خاک ایران می‌گذرد حسن حسنخانی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگویی با اشاره به جایگاه بی‌نظیر ژئوپلیتیکی ایران تصریح کرده است: «در منطقه غرب آسیا هشت کریدور ریلی مهم وجود دارد که شش کریدور آن از خاک ایران عبور می‌کند. این ظرفیت می‌تواند ایران را به یک هاب اقتصادی، تجاری و ترانزیتی در منطقه تبدیل کند و کشور را به گلوگاه مبادلات اقتصادی میان شرق و غرب جهان بدل سازد.» در این میان، کریدور ریلی شرق (زاهدان – بیرجند – مشهد) به عنوان یکی از شاهرگ‌های حیاتی این شبکه، نقشی فراتر از یک پروژه استانی ایفا می‌کند. این مسیر که استان‌های شرقی کشور را به کریدورهای شمال – جنوب و شرق – غرب متصل می‌کند، می‌تواند نقطه اتصال استراتژیک میان شبه‌قاره هند، افغانستان، کشورهای آسیای میانه و اروپا باشد. بر اساس آمار، ارزش مبادلات تجاری میان چین و اروپا در سال ۲۰۲۱ حدود ۷۸۰ میلیارد دلار بود و این رقم در سال پس از جنگ اوکراین به حدود ۸۲۰ میلیارد دلار افزایش یافت؛ رقمی که نشان می‌دهد حتی در شرایط بحران، تقاضا برای مسیرهای جایگزین ترانزیتی افزایش یافته است.
از زاهدان تا مشهد؛ حلقه گمشده اتصال شرق به غرب
راه‌آهن زاهدان – بیرجند – مشهد، تنها یک خط ریلی برای جا به جایی مسافر نیست. این پروژه، حلقه اتصال کریدور شمال – جنوب (INSTC) به کریدور شرق – غرب (راه ابریشم ریلی) محسوب می‌شود. کارشناس ارشد شرکت راه‌آهن ایران در گفت‌گو با ایرنا با اشاره به مزیت‌های این کریدور می‌گوید: «با تکمیل این مسیر، چین و هند از طریق خاک ایران به اروپا متصل می‌شوند و فاصله ترانزیتی تا ۵۰ درصد کاهش می‌یابد.» ایران با تکمیل پروژه‌های ریلی کلیدی نظیر راه‌آهن چابهار-زاهدان (با پیشرفت ۷۲ درصد) و اتصال آن به شبکه سراسری، در آستانه تحولی عظیم در حمل‌ونقل ریلی قرار دارد . بر اساس اعلام مقامات وزارت راه، ایران در نظر دارد سالانه ۲۰ میلیون تن ترانزیت کالا را از مسیر ریلی شرق کشور عبور دهد که سهم قابل توجهی از هدف ۳۵ میلیون تنی ترانزیت از کریدور شمال-جنوب را شامل می‌شود .
خبر استاندار از جهش ۲ برابری اعتبارات راه آهن
خبر خوب برای مردم خراسان جنوبی این است که پروژه راه‌آهن شرق از خواب زمستانی خارج شده است. سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، در جدیدترین اظهارات خود با اعلام خبرهای خوش از وضعیت اجرایی این پروژه گفت: «از محل مصوبات سفر ریاست‌جمهوری، اعتبارات راه‌آهن استان جهش دو برابری داشته و تخصیص‌ها به صورت کامل در حال انجام است.» وی با اشاره به عزم جدی دولت چهاردهم برای تکمیل کریدورهای شرقی افزود: «این پروژه نه تنها مزیت رقابتی برای استان، بلکه تضمین‌کننده امنیت ملی و اقتصادی کشور است. با اتصال خراسان جنوبی به ریل سراسری، شاهد تحول در صادرات، اشتغال و سرمایه‌گذاری خواهیم بود.» استاندار همچنین تأکید کرد که تکمیل این مسیر ارتباطی، چهره استان را از یک بن‌بست جغرافیایی به دروازه طلایی تجارت شرق کشور متحول خواهد کرد.
فراتر از یک راه‌آهن؛ کریدوری برای صلح و توسعه منطقه‌ای
اهمیت راه‌آهن شرق تنها به مرزهای ایران محدود نمی‌شود. این مسیر می‌تواند نیاز کشورهای محصور در خشکی مانند افغانستان، تاجیکستان و قرقیزستان را به آب‌های آزاد بین‌المللی برطرف کند. در نشست اخیر سازمان همکاری شانگهای، مدیرعامل راه‌آهن ایران پیشنهاد تشکیل کریدور اسلام‌آباد – تهران – استانبول را مطرح کرد که از دل همین پروژه می‌گذرد . این مسیرها به دنبال جنگ اوکراین، که مسیرهای سنتی مانند روسیه-لهستان را مختل کرد، به شدت مورد توجه اتحادیه اروپا و چین قرار گرفته‌اند. حسنخانی با اشاره به این تحولات می‌گوید: «ایران می‌تواند با عقد قراردادهای سرمایه‌گذاری (BOT) با کشورهایی مثل چین که سالانه ۷۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی انجام می‌دهد، بخش بزرگی از مشکلات زیرساختی خود را حل کند.» اجرایی شدن خط ریلی رشت – آستارا با سرمایه‌گذاری ۱.۶ میلیارد یورویی روسیه، نشان می‌دهد که کشورها به جایگاه محوری ایران در ترانزیت جهانی اعتماد کرده‌اند .
جهش تولید و اشتغال؛ هدیه کریدور طلایی به مردم کویر
برای مردم خراسان جنوبی، آثار این تحولات به زودی در سفره‌های آن‌ها دیده خواهد شد. ایجاد این کریدور به معنای رونق شهرک‌های صنعتی و معدنی است. کارشناسان اقتصادی معتقدند با کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، مواد معدنی ارزشمند استان نظیر سنگ آهن، زغال‌سنگ و خاک‌های صنعتی به راحتی به بازارهای جهانی راه پیدا می‌کند. مدیرعامل شرکت راه‌آهن ایران با اعلام ساخت ۲۸۰۰ کیلومتر خط آهن جدید در کشور، استان‌های شرقی را اولویت اصلی توسعه می‌داند . پیش‌بینی می‌شود با بهره‌برداری کامل از این مسیر، ظرفیت جابجایی بار در استان تا ۱۰ میلیون تن افزایش یابد و هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در بخش‌های حمل‌ونقل، خدمات بندری و صنایع تبدیلی ایجاد شود.
آینده‌ای روشن در انتظار شرق کشور
اگر تحقق برنامه‌های دولت در تکمیل کریدورها نهایی شود، ایران در آستانه یک انقلاب ترانزیتی قرار خواهد گرفت. حسنخانی تأکید می‌کند: «مهم‌ترین مسئله در این زمینه تامین مالی پروژه‌های زیرساختی است که در ماده ۳ برنامه هفتم توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته و مسئولیت آن بر عهده وزارت اقتصاد قرار داده شده است.» برای خراسان جنوبی، این به معنای پایان انزوای جغرافیایی و آغاز عصری جدید از توسعه و آبادانی است. استاندار هاشمی در سخنان پایانی خود به مردم استان اطمینان خاطر داد: «ما از هیچ تلاشی برای جذب سرمایه‌گذار و تسریع در تکمیل این پروژه فروگذار نخواهیم کرد. چراغ سبز کریدور شرق روشن شده است و قطار توسعه به زودی به ایستگاه خراسان جنوبی می‌رسد.» تردیدی نیست که راه‌آهن شرق، قلب تپنده اقتصاد مقاومتی در شرق کشور خواهد بود و نقش ایران را در معادلات اقتصادی جهان، از یک کشور ترانزیتی به یک هاب لجستیک بین‌المللی ارتقا می‌دهد.
