راهآهن خراسان جنوبی سالها میان وعدههای اعتباری و کندی عملیات گرفتار بود، اما حالا با تزریق بیش از ۷ هزار میلیارد تومان اعتبار و فعال شدن کارگاههای مسیر، به حدود ۳۸ درصد پیشرفت رسیده است؛ پروژهای که از خطر توقف فاصله گرفته، اما برای رسیدن به ایستگاه بهرهبرداری هنوز به اعتبار و ارادهای جدیتر نیاز دارد.راهآهن برای خراسان جنوبی فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ سالهاست این طرح بهعنوان یکی از زیرساختهای اصلی خروج استان از بنبست حملونقلی و اتصال آن به شبکه ریلی کشور مطرح میشود.
با این حال، کمبود منابع مالی و کندی عملیات در مقاطعی، راهآهن استان را تا مرز توقف پیش برد؛ وضعیتی که باعث شد ادامه پروژه به یکی از مطالبات جدی مردم و نمایندگان استان تبدیل شود. حالا اما شرایط تغییر کرده است. کارگاههای پروژه در قطعات مختلف فعال هستند و تزریق اعتبارات در دو سال اخیر موجب شده عملیات اجرایی شتاب بیشتری بگیرد.
استاندار خراسان جنوبی پیشرفت فعلی پروژه را حدود ۳۸ درصد اعلام کرده و گفته است از ابتدای اجرای طرح تاکنون بیش از ۷ هزار میلیارد تومان برای آن هزینه شده است. این یعنی راهآهن از نقطهای که نگرانی درباره توقف آن وجود داشت، عبور کرده و اکنون بخش قابل توجهی از مسیر اجرا را پشت سر گذاشته است؛ اما هنوز تا رسیدن قطار به ایستگاه نهایی فاصله دارد.
۳۸ درصد پیشرفت؛ قطعاتی که سرعت یکسان ندارند
راهآهن در محدوده خراسان جنوبی حدود ۴۲۰ کیلومتر طول دارد و عملیات اجرایی آن در ۱۴ قطعه دنبال میشود.پیشرفت قطعات یکسان نیست؛ در حالی که میانگین پیشرفت پروژه حدود ۳۸ درصد اعلام شده، برخی قطعات به پیشرفت ۷۰ تا ۸۰ درصدی رسیدهاند و عملیات در سایر بخشها نیز ادامه دارد.خاکبرداری، خاکریزی، اجرای ابنیه فنی و تونلها از جمله عملیات در حال انجام در قطعات مختلف است و برخی بخشهای مسیر نیز برای ورود به مرحله ریلگذاری آماده میشوند.بنابراین عدد ۳۸ درصد را نباید به معنای پیشرفت یکسان تمام مسیر دانست؛ چراکه بهرهبرداری از راهآهن نیازمند تکمیل زنجیرهای از عملیات در قطعات مختلف و هماهنگ شدن آنها با یکدیگر است.
۷ هزار میلیارد تومان برای عبور از ایستگاه توقف
نقطه مهم در تغییر وضعیت پروژه، افزایش منابع مالی در دو سال اخیر بوده است.بر اساس اعلام مسئولان استان، بیش از ۵.۵ هزار میلیارد تومان از اعتبارات راهآهن طی دو سال اخیر تزریق شده و بخش قابل توجهی از هزینهکرد پروژه نیز مربوط به همین دوره است.مصوبات سفر رئیسجمهور شهید آیتالله رئیسی به خراسان جنوبی نیز در این میان نقش مهمی داشت. برای راهآهن استان در این سفر ۳ هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شد که با پیگیریهای انجامشده، میزان آن به حدود ۳.۸ هزار میلیارد تومان افزایش یافت.
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی نیز از تأمین ۵.۳ هزار میلیارد تومان اعتبار برای پروژه در دولت چهاردهم خبر داده و تأکید کرده است که برای تأمین منابع قطعات باقیمانده، مذاکرات با وزارت راه و شهرسازی ادامه دارد.این ارقام اگرچه نشاندهنده افزایش جدی منابع مالی پروژه است، اما یک نکته را هم روشن میکند؛ راهآهن برای رسیدن به پایان مسیر همچنان به جریان مستمر اعتبار نیاز دارد.
ریلگذاری در راه؛ ایستگاه بیرجند هم در مسیر ساخت
یکی از مراحل مهم پیشروی پروژه، عبور از عملیات زیرسازی به ریلگذاری است.برنامهریزی برای آغاز ریلگذاری در بخشهایی از مسیر انجام شده و عملیات اجرایی از محورهای یونسی و سیستان و بلوچستان به سمت خراسان جنوبی دنبال میشود.همزمان، جانمایی دو ایستگاه نیز انجام شده است. قطعه ۱۵ با طول حدود ۳۵ کیلومتر و اعتبار هزار میلیارد تومان، یکی از قطعات مهم پروژه است و محل احداث ایستگاه بیرجند نیز در این محدوده قرار دارد.این قطعه تاکنون حدود ۲۰ درصد پیشرفت داشته و عملیات اجرایی آن ادامه دارد.در واقع، رسیدن ریل به استان تنها بخشی از ماجراست و برای بهرهبرداری باید ایستگاهها و زیرساختهای مورد نیاز نیز همزمان تکمیل شوند.
راهآهن در انتظار ارادهای فراتر از اعتبار
با وجود این پیشرفتها، رئیس مجمع نمایندگان خراسان جنوبی معتقد است سرعت اجرای پروژه همچنان با آنچه مورد انتظار استان است فاصله دارد.نخعی، نماینده مردم نهبندان و سربیشه، با انتقاد از روند اجرای راهآهن گفته است برخی در دولت آنطور که باید پای کار این پروژه نیستند و توجه و اراده بیشتری برای شتاببخشی به آن لازم است.وی با اشاره به پیگیریهای انجامشده برای جلوگیری از توقف پروژه، تأکید دارد اعتبارات اختصاصیافته اگرچه قابل توجه بوده، اما برای تکمیل راهآهن کافی نیست و باید سهم استان از منابع ملی با جدیت بیشتری دنبال شود.این اظهارات در حالی مطرح میشود که مسئولان اجرایی استان از فعال بودن کارگاهها و افزایش چشمگیر اعتبارات در دو سال اخیر سخن میگویند؛ اختلافی که نشان میدهد چالش راهآهن فقط فعال بودن کارگاهها نیست، بلکه سرعت اجرای پروژه و تضمین منابع برای ادامه مسیر نیز اهمیت دارد.
۳۰ همت؛ فاصلهای که باید برای پایان پروژه پر شود
نخعی نیاز مالی راهآهن خراسان جنوبی برای تکمیل پروژه را حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است؛ رقمی که اگرچه برآورد نماینده استان است و باید در کنار برآوردهای رسمی دستگاه اجرایی قرار گیرد، اما ابعاد منابع مورد نیاز برای پایان پروژه را نشان میدهد.اکنون راهآهن در میانه مسیر قرار دارد؛ از یک سو حدود ۳۸ درصد پیشرفت ثبت شده و میلیاردها تومان اعتبار هزینه شده و از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از عملیات و زیرساختهای پروژه هنوز باقی مانده است.بنابراین حفظ روند فعلی تأمین اعتبار، به همان اندازه آغاز عملیات اهمیت دارد. هر وقفه در تأمین منابع میتواند موجب کند شدن کارگاهها، افزایش هزینهها و طولانیتر شدن زمان بهرهبرداری شود.
اهمیت این پروژه برای خراسان جنوبی تنها به جابهجایی مسافر محدود نمیشود.استان با برخورداری از ظرفیتهای معدنی، کشاورزی و مرزی و قرار گرفتن در شرق کشور، به زیرساخت حملونقل قدرتمند نیاز دارد. اتصال ریلی میتواند هزینه جابهجایی کالا را کاهش دهد و زمینه حضور پررنگتر استان در شبکه ترانزیتی و تجارت شرق کشور را فراهم کند.مرز ماهیرود نیز یکی از ظرفیتهایی است که در صورت توسعه زیرساختهای حملونقل میتواند نقش بیشتری در صادرات و ترانزیت ایفا کند.از همین رو، مسئولان استان راهآهن را پروژهای فراتر از یک طرح عمرانی میدانند؛ پروژهای که میتواند بر اقتصاد، اشتغال، حملونقل و جایگاه خراسان جنوبی در مناسبات اقتصادی شرق کشور اثر بگذارد.
قطار توسعه استان به مقصد میرسد؟
راهآهن خراسان جنوبی امروز دیگر یک پروژه متوقفشده نیست. کارگاهها فعالاند، قطعات مختلف در حال اجرا هستند، بخشی از مسیر به پیشرفتهای بالاتر رسیده و بیش از ۷ هزار میلیارد تومان برای پروژه هزینه شده است.اما بازگشت پروژه از توقف، به معنای رسیدن آن به پایان نیست.اکنون مسئله اصلی، حفظ شتاب ایجادشده و تأمین منابع لازم برای تکمیل قطعات باقیمانده است؛ مسیری که بر اساس برآورد رئیس مجمع نمایندگان، به حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.مسئولان استان امیدوارند با استمرار تأمین مالی و ادامه فعالیت کارگاهها، وعده شنیدن سوت قطار در خراسان جنوبی محقق شود.راهآهن استان حالا از ایستگاه توقف عبور کرده و روی ریل اجرا قرار گرفته است؛ اما برای رسیدن به ایستگاه بهرهبرداری، هنوز یک مسیر مهم پیش رو دارد و مقصد این قطار، بیش از هر چیز به استمرار اعتبار و اراده برای پایان پروژه وابسته است.
