در عصر جنگ ترکیبی و تلاطم‌های اقتصادی، بازخوانی تجربه مدیریت در بحران آزادگان دوران دفاع مقدس، یک ضرورت راهبردی است. نوابغی که در شرایط تحریم و شکنجه، با بصیرت و وحدت، بن‌بست‌های اردوگاه را به شاهراه امید بدل ساختند تا امروز روایت‌هایشان، کلیدِ گره‌گشایی از چالش‌های کشور باشد.
به گزارش ایرنا، تاریخ هر ملتی، فراز و فرودهایی دارد که تنها با تکیه بر «حافظه تاریخی» و «تجربه زیسته» مردان و زنان پولادینش، از گزند تحریف و فراموشی مصون می‌ماند. امروز در شرایطی که بدخواهان ایران اسلامی با بهره‌گیری از پیچیده‌ترین ابزارهای جنگ نرم، «ناامیدی» را به عنوان سمی مهلک در بدنه جامعه تزریق می‌کنند و با ایجاد شکاف‌های کاذب، وحدت ملی و بصیرت عمومی را نشانه رفته‌اند، بازگشت به ریشه‌ها و بازخوانی فصل‌های نانوشته مقاومت، نه یک انتخاب، که یک ضرورت راهبردی است.
در این میان، آزادگان سرافراز دوران دفاع مقدس، راویان صادق و متخصصان بی‌بدیلِ عرصه‌ی «شناخت دشمن» و «مدیریت در شرایط سخت» هستند. مردانی که نه در تئوری و کتاب، بلکه در سلول‌های سرد و زیر تازیانه‌های رژیم بعث عراق، معنای حقیقی «وحدت» را مشق کردند و در اوج تحریم و تنگنای اسارت، با ساماندهی اقتصادی و معیشتی شگفت‌انگیز، تهدیدها را به فرصتی برای خودسازی بدل ساختند. آنان که در برابر نفوذ منافقین و گروه‌های خرابکار، سینه سپر کردند و با بصیرتی علوی، دستِ پنهان دشمن را در پسِ لبخندهای فریبنده و شکنجه‌های وحشیانه بازخواندند.
امروز، تجربه آن روزهای پرمشقت، دقیقاً همان کلیدواژه‌ای است که برای عبور از پیچ‌های تاریخی و تبیین شرایط موجود به آن نیازمندیم. آزادگانی که از دلِ آتش و خون، پیام‌آور «امید» برای مردم و کشورشان بودند، اکنون دوباره در صف اول جهاد تبیین ایستاده‌اند تا به ما یادآور شوند که چطور می‌توان با تکیه بر ایمان و انسجام، از سدِ سخت‌ترین تنگناهای اقتصادی و سیاسی عبور کرد.در همین خصوص، پای صحبت یکی از این قهرمانان و ستاره‌های درخشان آسمان ایثار نشسته‌ایم؛ رادمردی که سالهای جوانی‌اش را در بندِ تن سپری کرد تا روحِ ملت آزاد بماند. او برای ما از رمز و راز وحدت در اردوگاه، شیوه‌های شناسایی فتنه منافقین و استراتژی‌های امیدآفرینی در بن‌بست‌های ظاهری خواهد گفت؛ درس‌هایی که بیش از هر زمان دیگری، چراغ راه امروز و فردای ماست.
غلامرضا رخشانی آزاده دوران دفاع مقدس
غلامرضا رخشانی، یکی از همان هزاران جوانی است که در سال ۱۳۶۲، در حالی که تنها ۱۹ بهار از عمرش گذشته بود، آرمان‌هایش را در کوله‌پشتی‌اش گذاشت و راهی جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شد. او در همان نخستین مواجهه با دشمن به اسارت درآمد تا آزمونی سخت و هفت‌ساله را در اردوگاه‌های رژیم بعث آغاز کند؛ آزمونی که تا سال ۱۳۶۹ به طول انجامید. او اکنون در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار ایرنا، فضای اسارت را به جامعه‌ای کوچک تشبیه می‌کند که تمام رویش‌ها و ریزش‌های امروز ما را در خود جای داده بود.
اسارت؛ عرصه‌ی انتخاب‌های آزادانه
این آزاده دوران دفاع مقدس گفت‌وگو را با یک تشبیه عمیق آغاز می‌کند: دنیای اسارت، مینیاتوری از ایران اسلامی بود. در آنجا از همه قشرها حضور داشتند؛ از نظامی و غیرنظامی گرفته تا معتقد و بی‌اعتقاد، رزمنده و مردمی که از لب مرز اسیر شده بودند. نکته عجیب اینجا بود که در آن محیط، هیچ اجبار و آقابالاسری برای حفظ ظاهر وجود نداشت. هر کسی در انجام اعمالش مستقل و مختار بود، اما در آن فضای بسته، تنها عاملی که باعث شد بچه‌های آزاده با وجود همه سختی‌ها، مسیر را با موفقیت و عاقبت‌بخیری به پایان برسانند، چشم‌داشت به نظر خداوند متعال و تکیه بر ایمان درونی بود.
مدیریت معیشت در قحطیِ مطلق؛ درس‌هایی برای امروز
وی با بیان محدودیت‌های شدید مادی در اردوگاه می‌گوید: وضعیت زیستی ما به پایین‌ترین سطح ممکن خلاصه شده بود. نه غذای درستی داشتیم و نه امکانات بهداشتی. سهمیه غذایی ما در این سالهای اسارت، صبحانه‌ای به اندازه نصف لیوان آش و ناهاری به اندازه یک کف دست برنج بود. شام هم به اسم آبگوشت بود اما در واقع ترکیبی از آبِ گوجه، بادمجان یا هر گیاهی بود که به دستشان می‌رسید. نان‌هایی که می‌دادند خمیر بود و ما برای زنده ماندن، حتی از خمیر آن هم نمی‌گذشتیم و آن‌ها را الک کرده و مصرف می‌کردیم.
رخشانی در ادامه به نکته‌ای راهبردی برای امروزِ جامعه اشاره کرد و می‌افزاید: روی سخن من با کسانی است که می‌پرسند چگونه می‌توان از دل تهدید و محدودیت، فرصت ساخت. ما اگر می‌خواستیم طبق برنامه‌ای که عراقی‌ها یا صلیب سرخ دیکته کرده بودند زندگی کنیم، عمر اکثر ما به سه یا چهار سال هم نمی‌رسید. اما تدبیر بچه‌ها معجزه کرد. در محیطی که نه آب سرد داشتیم و نه وسیله گرمایشی، چنان با خلاقیت شرایط را مدیریت کردیم که اگر دوربینی آن لحظات را ثبت می‌کرد، همگان متوجه می‌شدند انسان در اوج کمبودها هم می‌تواند معجزه‌گر باشد.
فرهنگ و هنر زیر چکمه‌های بعث
رخشانی از روزهایی می‌گوید که اسارت مانع از بروز استعدادها و شعائر مذهبی نشد: ما در اسارت شیرینی درست می‌کردیم، دعای ندبه را با توزیع شیر (که با سختی فراهم می‌شد) برگزار می‌کردیم و حتی در آشپزخانه‌ای که دست خودمان بود، هر چند ماه یک‌بار غذای متنوعی طبخ می‌کردیم.این آزاده سرافراز دیار خاوران یادآور می‌شود که جشن‌های دهه فجر و عزاداری‌های محرم و صفر را با شکوه تمام برگزار می‌کردیم و گروه سرود و نمایش داشتیم و در حالی که مدام زیر تفتیش و بازرسی عراقی‌ها بودیم، پرچم ایران را نقاشی می‌کردیم و تصویر حضرت امام (ره) را به ترسیم می‌کشیدیم. وی به نهضت علمی در اسارت نیز اشاره می‌کند: در آن دوران سخت، بحث تدریس و تلمذ هرگز قطع نشد و هر کسی که چیزی بلد بود، معلمِ نفر بغل‌دستی‌اش می‌شد و زکات علم را با نشر آن پرداخت می‌کردیم و سرودهایی به سه یا چهار زبان زنده دنیا می‌ساختیم.
ریزش‌ها و رویش‌ها؛
آزمونی که ادامه دارد
این رزمنده دوران دفاع مقدس به موضوع حساس «ریزش‌ها» می‌پردازد و می‌گوید: ناگفته نماند که در اسارت، فرصت برای لغزش هم فراهم بود. زیر آن فشار شکنجه و گرسنگی، عده‌ای بودند که تاب نیاوردند و به سمت بعثی‌ها رفتند؛ درست مثل امروز که برخی با وجود نعمات فراوان، به خاطر برخی نقص‌ها، از مسیر اصلی خارج می‌شوند. در اردوگاه، هم افرادی را داشتیم که با تمام وجود مقید به قرآن و نهج‌البلاغه بودند و هم کسانی بودند که اصلاً سراغ این مسائل نمی‌رفتند. اسارت، آینه‌ای بود که جوهره وجودی هر کس را در برابر دشمن نشان می‌داد.رخشانی با اشاره به آیه شریفه «إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِرًا وَإِمَّا کَفُورًا» به تبیین فضای انتخاب در اسارت می‌پردازد و می‌گوید: در آن سال‌ها هر دو راه پیش روی ما بود. عده‌ای بودند که برای راحتیِ چندروزه، به جای سفره اهل‌بیت(ع)، نشستن پای غنا و موسیقی و استفاده از امکانات رفاهی دشمن را انتخاب کردند. آن‌ها شاید کتک نمی‌خوردند یا به جای یک نان، دو نان می‌خوردند، اما امروز که سرنوشت پناهندگان و جاسوسان را مرور می‌کنیم، می‌بینیم که تنها تمسک به آستان الهی و هم‌نشینی با قرآن و عترت باعث عاقبت‌بخیری شد و ما آموختیم که راه حسین(ع) تنها سفینهالنجاه(کشتی نجات) واقعی است.
تحمل شکنجه برای حفظ حرمت ولایت
این جانباز و آزاده سرافراز دوران دفاع مقدس
از وفاداری وصف‌ناپذیر اسرا به امام خمینی (ره) روایت می‌کند: در اسارت، فرصت برای نق زدن، گلایه و حتی جسارت به نظام جمهوری اسلامی فراهم بود. حتی مراجع و علما در داخل کشور پیام داده بودند که اگر برای حفظ جانتان مجبور به تقیه شدید، مانعی ندارد؛ اما بچه‌ها حاضر بودند آتش سیگار را روی پوست خود تحمل کنند ولی به رهبرشان توهین نشود. عراقی‌ها این موضوع را درک کرده بودند و سعی می‌کردند با وعده تفریحات و امکانات، ما را به مصاحبه علیه کشور ترغیب کنند، اما هرگز موفق نشدند.وی با یادآوری حماسه‌های ماندگار نوجوانان اسیر اصفهانی، بیان می‌کند: ما در اسارت الگوهای بزرگی داشتیم؛ نوجوان ۱۶ سالهای چون مهدی طحانیان که در برابر خبرنگار زن هندی ایستاد و گفت تا حجاب نپوشی با تو مصاحبه نمی‌کنم. او در غربت و در حالی که می‌دانست تاوان این حرف شکنجه‌های سخت بعثی‌هاست، با اقتدار گفت: «من رهبری دارم به نام امام؛ هر چه او بگوید همان است.» یا آزاده گرانقدر علیرضا رحیمی که با پای قطع شده، در بحث حجاب آن شعر معروف را خواند: «ای زن به تو از فاطمه اینگونه خطاب است/ ارزنده‌ترین زینت زن حفظ حجاب است.»
از «اسارت» تا «آزادگی»؛
ما جز زیبایی چیزی ندیدیم
رخشانی دوران اسارت را دانشگاه خودسازی توصیف کرد و می‌گوید: اگرچه ما برای ابتدایی‌ترین نیازهایمان در مضیقه بودیم، اما هیچ‌گاه این کمبودها را به عنوان ضعف در بوق و کرنا نکردیم.وی با تاکید بر اینکه یاد رفقای شهیدمان که آینده ما را بیمه کرده بودند، به ما اجازه نمی‌داد از صراط مستقیم خارج شویم، ادامه می‌دهد: در آن سال‌ها به تاسی از حضرت زینب(س)، «ما رأیتُ الّا جمیلاً» را با تمام وجود حس کردیم و اسارت برای ما نه بند و زنجیر، که مسیر توسل به باب‌الحوائج حضرت موسی بن جعفر(ع) بود. همین تمسک به قرآن و اهل‌بیت(ع) بود که باعث شد با افتخار به میهن بازگردیم و نام ما از «اسیر» به «آزاده» تغییر یابد؛ چرا که ما در اوج اسارت تن، روحمان را آزاد نگه داشته بودیم.هندسه مقاومت ثابت کرد که حتی در اوج محدودیت‌ها و فشارها نیز می‌توان با نبوغ، ایمان و تکیه بر ظرفیت‌های درونی، از سخت‌ترین بن‌بست‌ها عبور کرد. امروز میراث ارزشمند آزادگان سرافراز تنها برگی از تاریخ نیست، بلکه نقشه راهی زنده برای عبور از تلاطم‌های جنگ اقتصادی و تحقق آرمان‌های نظام است؛ تجربه‌ای گران‌بها که بازخوانی و به‌کارگیری آن، معتبرترین تضمین برای گره‌گشایی از چالش‌های پیش‌رو و حرکت در مسیر پیشرفت و اقتدار میهن اسلامی خواهد بود.
خراسان جنوبی با ۲۴۴ آزاده جانباز، بخشی از ماندگارترین یادگاران دوران اسارت و مقاومت کشور را در دل خود جای داده است. میانگین سنی آزادگان استان بین ۵۵ تا ۶۰ سال است و تاکنون ۲ نفر از آنان به شهادت رسیده و ۲۶ نفر نیز به رحمت ایزدی رفته‌اند.مدت اسارت آزادگان استان بین ۲ تا ۱۰ سال بوده و بیشترین اسارت مربوط به عملیات خیبر است.
