دادرس مقدم – استان خراسان جنوبی با وجود برخورداری از ظرفیت‌های بی‌نظیر انسانی، علمی و طبیعی، همچنان در مسیر توسعه پایدار با چالش‌های متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کند. در حالی که تأکید مسئولان ارشد استان بر لزوم گذر از همکاری‌های مقطعی و حرکت به سوی حل مسئله‌محور مسائل اقتصادی است، به نظر می‌رسد هنوز فاصله معناداری میان توان علمی مراکز دانشگاهی و نیازهای عینی صنعت و جامعه وجود دارد. این یادداشت در صدد است تا با نگاهی چالشی، به نقش کمرنگ پژوهش در توسعه استان پرداخته و بر ضرورت تحول در رویکردها تأکید کند.معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری به‌درستی بر این نکته تأکید دارد که همکاری دانشگاه و صنعت نباید به نشست‌های مقطعی و تفاهم‌نامه‌های بدون خروجی محدود شود . با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده که بسیاری از طرح‌های پژوهشی فاقد پیوند با نیازهای واقعی بخش تولید بوده و یا نتایج آن‌ها در قفسه کتابخانه‌ها خاک می‌خورد. چالش اساسی امروز، نبود یک نقشه راه مشترک چالش اساسی امروز، نبود یک نقشه راه مشترک و عملیاتی است که بر اساس آن، اولویت‌های توسعه‌ای استان نظیر مدیریت منابع آب، صنایع معدنی و کشاورزی مشخص و ظرفیت‌های علمی به صورت دقیق برای حل آن‌ها پای کار آورده شود. ضروری است که دستگاه‌های اجرایی از ارائه مسئله به دانشگاه صرفاً به عنوان یک تشریفات اداری پرهیز کرده و به دنبال قراردادهای پژوهشی هدفمند و نتیجه‌گرا باشند.بخش صنعت و کشاورزی استان با چالش‌های بنیادینی نظیر کمبود شدید آب، فرسودگی زیرساخت‌ها و کاهش بهره‌وری روبروست. به عنوان مثال، میزان تخصیص آب به شهرک‌های صنعتی تنها ۱۸۷ لیتر بر ثانیه در برابر نیاز ۸۰۰ لیتری است و کیفیت پایین منابع موجود، هزینه‌های تمام‌شده تولید را افزایش داده است . در حوزه کشاورزی نیز، عناب، زرشک و زعفران به عنوان محصولات راهبردی، نیازمند تحقیقات علمی برای افزایش بهره‌وری و توسعه بازارهای هدف هستند. اگرچه جهاد دانشگاهی استان با تولید حدود ۲۰ فرآورده غذایی و دارویی و اجرای طرح «اطلس گیاهان دارویی» گام‌هایی برداشته است، اما این اقدامات در مقیاس کلان مشکلات استان پاسخگو نیست . مراکز علمی باید با ورود به عرصه حل مسئله، راهکارهای فناورانه برای کاهش مصرف آب، افزایش ارزش افزوده و اصلاح الگوی کشت ارائه دهند، نه صرفاً انتشار مقالات آکادمیک.توسعه پایدار خراسان جنوبی در گرو تبدیل «دانش» به «قابلیت» و «نوآوری» است. همان‌طور که معاون استاندار اشاره کرده، آینده اقتصاد و علم به تولید مقاله نیست، بلکه به حل مسائل واقعی جامعه گره خورده است . در این میان، نقش بنیاد نخبگان، شرکت‌های دانش‌بنیان و پارک‌های علم و فناوری به عنوان حلقه‌های واسط حیاتی است. فعال‌سازی این ظرفیت‌ها نیازمند عزم جدی برای حمایت از ایده‌های نوآورانه و تجاری‌سازی آن‌هاست. جهاد دانشگاهی با ایجاد مرکز فضای کار اشتراکی با تمرکز بر هوش مصنوعی و گیاهان دارویی، گامی مثبت در این مسیر برداشته، اما این حرکت‌ها باید به یک مطالبه همگانی تبدیل شود . ایجاد زیست‌بوم نوآوری تنها با حمایت مالی ممکن نیست، بلکه نیازمند تغییر نگرش مدیران اجرایی و اعتماد به توان داخلی است.برای تحقق این مهم، نقش رسانه‌ها و مطالبه‌گری عمومی بی‌بدیل است. مدیرکل امور اقتصادی استان به‌درستی بر نقش رسانه‌های تخصصی در پیگیری شاخص‌های توسعه تأکید کرده است . رسانه‌ها باید به‌عنوان چشم‌بیدار جامعه، عملکرد دستگاه‌های اجرایی و مراکز علمی را در تحقق اهداف توسعه‌ای رصد کرده و با نقد منصفانه، زمینه‌ساز پاسخ‌گویی شوند. امروز نیاز است تا از کلی‌گویی‌ها درباره اهمیت پژوهش عبور کرده و به صورت عینی بررسی شود که چرا با وجود منابع انسانی متخصص، هنوز بسیاری از معادن استان خام‌فروشی می‌شوند و یا چرا بحران آب با رویکردهای علمی مدیریت نمی‌گردد. افکار عمومی باید بداند که توسعه استان در گروی به کارگیری دقیق پژوهش در تصمیم‌گیری‌هاست.نکته کلیدی این است که تحول در خراسان جنوبی نیازمند نسخه‌های بومی و مبتنی بر پژوهش است. اگرچه سخن از لزوم عبور از تعاملات مقطعی به گوش می‌رسد، اما برای پررنگ‌تر شدن نقش مراکز علمی در توسعه، باید شاخص‌های ارزیابی مدیران به عملکرد آن‌ها در جذب و به‌کارگیری نتایج پژوهش گره بخورد. همچنین، اختصاص اعتبارات پژوهشی هدفمند و تسهیل مسیر تجاری‌سازی محصولات دانش‌بنیان، ضرورتی انکارناپذیر است. جهاد دانشگاهی با وجود ظرفیت‌های خوب خود، در تخصیص اعتبارات اشتغال با چالش مواجه است که خود نشان‌دهنده ناهماهنگی در سیاست‌گذاری‌هاست به نظر می رسدباید از تمامی نهادهای ذی‌ربط، به ویژه استانداری، دانشگاه‌ها و نمایندگان مجلس، خواسته شود تا با تدوین یک نقشه راه عملیاتی، زمینه‌ساز تحولی جدی در عرصه پژوهش و فناوری استان شوند و آینده‌ای روشن‌تر برای خراسان جنوبی مبتنی بر دانش و نوآوری رقم زنند.
(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)
