جم – صبح معمولی بسیاری از شهروندان با پیام‌های تبلیغاتی آغاز می‌شود که با جمله‌ای وسوسه‌انگیز آنها را به خرید طلا دعوت می‌کند: «آخر برج پولت زیاد اومد؟ طلا بخر.» این عبارت ساده که در فضای حقیقی و مجازی تکرار می‌شود، بیش از یک تبلیغ فروش، نشانه‌ای از یک باور عمیق جمعی است: ترس از آب شدن پول در تورم مزمن و نوسان ارز. تصمیم یک کارمند، بازنشسته یا جوان برای تبدیل پس‌انداز خود به طلا، در نگاه فردی کاملاً منطقی به نظر می‌رسد؛ اما وقتی این رفتار به موجی جمعی تبدیل می‌شود، اثر آن در سطح اقتصاد، تولید و اشتغال، کاملاً متفاوت خواهد بود. مسئله اصلی، سرکوب تبلیغات نیست؛ ساختن رقیبی معتبر برای طلاست.
وقتی میلیون‌ها نفر همزمان به سمت طلا و ارز حرکت می‌کنند، پول از مسیرهای تولید فاصله می‌گیرد، تأمین مالی بنگاه‌ها دشوار می‌شود و انتظارات تورمی بالا می‌رود. این چرخه خودتقویت‌کننده به سادگی قابل درک است: مردم از تورم می‌ترسند و طلا می‌خرند. افزایش تقاضا، قیمت طلا را بالا می‌برد. افزایش قیمت طلا، ترس از تورم را تشدید می‌کند و فشار بر بازار ارز بیشتر می‌شود. نتیجه چنین روندی، نوعی دلاریزه شدن اقتصاد است؛ وضعیتی که در آن مردم با پول ملی معامله می‌کنند، اما در ذهن خود قیمت‌ها را با دلار و طلا می‌سنجند. خرید طلا برای یک فرد ممکن است تصمیمی منطقی باشد، اما وقتی میلیون‌ها نفر همزمان چنین تصمیمی بگیرند، سرمایه‌گذاری مولد جای خود را به انباشت دارایی می‌دهد و ظرفیت تولیدی کشور افزایش نمی‌یابد.
در سال‌های اخیر بسیاری از تحلیل‌ها مشکلات اقتصادی را به مسئله اعتماد عمومی نسبت می‌دهند، اما اعتماد اقتصادی یک محاسبه عملی است: مردم به این نتیجه می‌رسند که بازده یک ابزار رسمی ضمن تعریف مکانیسم‌های حقوقی و پس از در نظر گرفتن ریسک، از خرید طلا یا دلار کمتر نیست. به زبان ساده، اگر «بازده موردانتظار منهای ریسک» از بازده طلا یا دلار بیشتر باشد، بخشی از نقدینگی جامعه می‌تواند از بازارهای غیرمولد خارج شود. اگر برقرار نباشد، حتی قوی‌ترین توصیه‌ها هم رفتار اقتصادی مردم را تغییر نمی‌دهد. نمی‌توان به مردم گفت طلا نخرید و پول خود را وارد تولید کنید، بدون آنکه ابزار قابل اعتماد در اختیارشان قرار گیرد. تصمیم اقتصادی در نهایت یک محاسبه ساده است: مقایسه بازده و ریسک. اگر مردم ببینند سپرده بانکی از تورم عقب می‌ماند یا قوانین سرمایه‌گذاری دائماً تغییر می‌کند، طبیعی است که طلا را انتخاب کنند. از این رو، تغییر رفتار اقتصادی جامعه فقط با یک شرط ممکن است: ایجاد اعتماد اقتصادی از طریق ابزارهای مالی شفاف و قابل اعتماد.
پاسخ به وضعیت کنونی را باید در رقبایی از طلا جست که همزمان دو ویژگی داشته باشند: هم ارزش دارایی را حفظ کنند و هم به اقتصاد واقعی وصل باشند. نخست، سپرده ارزی واقعی که در آن فرد دلار یا یورو سپرده‌گذاری می‌کند و در سررسید همان ارز را به همراه سود دریافت می‌کند، نه معادل ریالی با نرخ اداری. چنین حساب‌هایی اگر به پروژه‌های صادراتی یا تسهیلات ارزی متصل شوند، می‌توانند بخشی از ارزهای خانگی را به اقتصاد رسمی بازگردانند. دوم، اوراق ارزی یا طلا با پشتوانه پروژه‌های عمرانی که یک گام جلوتر از سپرده ارزی است: تبدیل پس‌انداز مردم به مشارکت مستقیم در پروژه‌های تولیدی. برای مثال، اوراقی برای تکمیل یک بندر مهم کریدوری منتشر و بازپرداخت آن از محل درآمدهای ترانزیتی، خدمات بندری و لجستیکی همان پروژه انجام شود. در ایران، صنعت پتروپالایش با دسترسی به منابع انرژی و بازار منطقه‌ای فرآورده‌های نفتی، ظرفیت بزرگی برای پشتوانه چنین اوراقی ایجاد کرده است.
یکی از نمونه‌های مشهور مشارکت اقتصادی مردم در جهان، تجربه کره جنوبی در بحران مالی آسیا در سال‌های ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ است.
در آن زمان، مردم کره جنوبی با کمبود شدید ذخایر ارزی و فشار بدهی خارجی روبه‌رو شدند. در پاسخ، پویشی ملی برای جمع‌آوری طلا شکل گرفت و حدود ۳.۵ میلیون نفر در آن شرکت کردند. نزدیک به ۲۲۷ تن طلا به ارزشی حدود ۲.۱ میلیارد دلار جمع‌آوری شد. اما این اقدام صرفاً از سر احساسات ملی نبود. مردم می دانستند طلایی که تحویل می‌دهند چگونه استفاده خواهد شد: تبدیل به ارز خارجی، تقویت ذخایر کشور و حمایت از ثبات مالی.
یک زنجیره اقتصادی روشن وجود داشت که شفافیت آن باعث شد مردم حاضر شوند دارایی امن خود را وارد یک برنامه ملی کنند. کره جنوبی در نهایت با ترکیبی از اصلاحات اقتصادی، وام خارجی و بسیج منابع داخلی توانست طی چند سال از بحران عبور کند و ذخایر ارزی خود را بازسازی نماید. کمپین طلا به نمادی از مشارکت اقتصادی جامعه در عبور از یک شوک بزرگ تبدیل شد و نشان داد که اگر مردم بدانند دارایی‌شان چگونه استفاده می‌شود، می‌توانند در مسیر درست حرکت کنند.
مسئله اصلی الزاماً مقابله با تبلیغات خرید طلا نیست؛ مسئله اصلی ساختن رقیب معتبر برای طلاست. طلا در زمان نااطمینانی یک پناهگاه است، اما هیچ اقتصادی با پناه بردن دائمی سرمایه‌ها به طلا و دلار رشد نکرده است. اقتصاد زمانی بزرگ می‌شود که پس‌انداز مردم به سرمایه‌گذاری تبدیل شود و این تنها زمانی رخ می‌دهد که ابزارهای مالی شفاف، قابل اعتماد و سودآور وجود داشته باشد. اگر چنین ابزارهایی شکل بگیرد، شاید روزی جمله‌ای تازه جای شعارهای امروز را بگیرد: «پولت زیاد اومد؟ آینده بخر؛ نه فقط طلا.»
