اصغری-  این روزها اگر سری به کوچه پس کوچه های بیرجند، قائن، فردوس یا نهبندان بزنید، کمتر خانوادهای را میبینید که دغدغه «جهیزیه فرزند» نداشته باشد. اما سوال اینجاست: یک زوج جوان خراسان جنوبی که میخواهد زندگی مشترک را با حداقل تجملات و حداکثر عقلانیت شروع کند، واقعاً به چه وسایلی نیاز دارد و مهمتر از آن، چند کیسه پول باید کنار بگذارد؟ این گزارش با عینک «واقعیت اقتصادی استان» و بر اساس لیست موسوم به «جهیزیه مختصر و مفید» (۲۴ قلم اصلی) و قیمتهای به روز شده، تلاشی است برای پاسخ به این سوال تلخ و شیرین.

از قابلمه تا قوری؛ حداقل یک زندگی از کجا شروع میشود؟

بر اساس فهرست پیشنهادی کارشناسان زندگی ساده، یک شروع معقولانه به وسایلی مثل دو عدد قابلمه (متوسط و بزرگ)، یک تابه نچسب، قوری، کتری، چهار دست بشقاب و لیوان، آبکش، تخته گوشت و یک سطل زباله کوچک در آشپزخانه نیاز دارد. در اتاق خواب، یک جفت تشک و بالش مرغوب، دو ست ملحفه، یک پتو یا لحاف و یک تخته فرش کوچک کافی است. در بخش پذیرایی هم فرش، مبل (ترجیحاً ساده و دونفره یا سه نفره) و یک تلویزیون ۴۰ تا ۵۰ اینچی و در حمام و نظافت، دو جفت حوله، جارو، تی و سبد لباس کثیف. از لوازم برقی بزرگ هم که هیچ خانوادهای بی نیاز نیست: یخچال، اجاق گاز، ماشین لباسشویی و اتو. ظاهراً لیست کوتاهی است، اما وقتی قیمتها را پای این اقلام مینویسیم، دستمان میلرزد.

 وقتی یک تشک دو نفره، نصف یک خودروی کارکرده قیمت دارد

طبق جدول قیمتهای تقریبی سال ۱۴۰۵ (که خودش یک برآورد حداقلی است)، فقط قلم «یخچال» بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان آب میخورد. ماشین لباسشویی ۴۰ تا ۷۰ میلیون، اجاق گاز ۱۵ تا ۳۰ میلیون و اتویی ساده ۵ تا ۱۲ میلیون تومان. اما نرخ های نجومی به همین جا ختم نمی شود. یک تشک دو نفره معمولی (نه آنتی نه طبی بیمارستانی) ۳۰ تا ۶۰ میلیون تومان است. یک جفت بالش ۲ تا ۵ میلیون، فرش سایز متوسط بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون، مبل دونفره ساده ۱۵ تا ۴۰ میلیون و تلویزیون ۴۰ تا ۵۰ اینچی ۳۰ تا ۶۰ میلیون تومان. جمع ببندید؛ فقط این چند قلم اصلی، بدون احتساب قاشق و لیوان و آبکش، به راحتی از ۲۵۰ میلیون تومان عبور میکند.

 در خراسان جنوبی کسی مبل کارخانه را نمی بیند

واقعیت تلخ برای یک زوج جوان بیرجندی یا قائنی این است که این ارقام، «قیمت کارخانه» نیست؛ قیمت مغازه دار و واسطه است. در استانی که فاصله تا مراکز تولید انبوه (مثل تهران، کاشان یا یزد) خود یک سرمایه است، هزینه حمل بار هم به قیمتها اضافه میشود. از طرف دیگر، در خراسان جنوبی خبری از آن «راهحل جادویی» یعنی خرید مستقیم از کارخانه فرش کاشان یا کارخانه مبل تهران نیست، مگر با هزینه سفر یا کرایه بار گزاف. بسیاری از خانواده های استان ناچارند یا از کیفیت بگذارند یا از بودجه ماه های بعد قرض کنند. تازه به اینها اضافه کنید سنتهایی را که هنوز در برخی نقاط استان، جهیزیه «چندین تخته فرش دستباف» و «ظروف کریستال ردیفی» را یک ضرورت میداند، در حالی که کارشناسان زندگی ساده میگویند: «این وسایل برای رستوران است نه خانه دو نفره».

 قانون یک ماه صبر در برابر عجله برای پر کردن خانه

نکته جالب در سبک زندگی جدید، پیشنهاد« قانون یک ماه صبر» است؛ یعنی هر وسیلهای که ضرورت فوری ندارد (از ساندویچ ساز گرفته تا سرویس قابلمه هفتاد تیکه)، حداقل یک ماه صبر کنید ببینید واقعاً به آن نیاز دارید یا نه. اما آیا در فرهنگ اقتصادی خراسان جنوبی که متأسفانه با «ترس از قضاوت دیگران» و «چشم و همچشمی» گره خورده، چنین صبری ممکن است؟ پاسخ میدانی ما نشان میدهد: خیر. بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند قسط سنگین وام را سالها بدهند، اما خانه عروس را یک شبه پر کنند. غافل از اینکه همانطور که راهنماهای جهیزیه میگویند: «هر چیزی را که شک دارید شاید به درد بخورد، نخرید. زندگی را ساده شروع کنید، بعداً خودتان متوجه نیاز واقعیتان میشوید.»

جهیزیه مختصر در خراسان جنوبی ۳۵۰ میلیون تومان؟

اگر برآورد حداقلی و «بسیار ساده انگارانه» داشته باشیم: یخچال ۱۲۰، لباسشویی ۵۰، اجاق گاز ۲۰، اتو ۸، تشک ۴۰، فرش ۳۵، مبل ۲۵، تلویزیون ۴۰، خرده ریزهای آشپزخانه و حمام حدود ۱۵ میلیون  جمعی حدود ۳۵۳ میلیون تومان فقط برای اقلام اصلی. این در حالی است که میانگین حقوق یک کارمند دولت در استان از 25 میلیون تومان عبور نمی کند. یعنی بیش از یک سال و اندی حقوق خالص، فقط برای خرید وسایل ضروری ماه اول! این یعنی یک زوج جوان در خراسان جنوبی یا باید سالها در خانه پدری بمانند، یا غرق در اقساط بانکی شوند، یا از «جهیزیه مختصر» چشم بپوشند و با حداقل تر از حداقل شروع کنند.

کارشناسان اقتصادی استان معتقدند وقت آن رسیده که هم نهادهای حمایتی و هم رسانه ها، «فرهنگ جهیزیه حداقلی» را ترویج کنند. همانطور که در راهنماهای جهیزیه مختصر تأکید شده: «به جای وسایل اضافه، پول را خرج سفر یا طلا کنید. طلا ارزشش حفظ میشود و خاطره سفر ماندگاراست.» پیشنهاد مشخص: متولیان فرهنگی استان، کمپینی برای ترویج «قانون یک ماه صبر» راه بیندازند. همچنین دستگاههایی مثل کمیته امداد و بنیاد برکت، به جای کمک های نقدی پراکنده، «بسته جهیزیه عقلانی» تعریف کنند؛ شامل یک یخچال انرژی الف، یک اجاق گاز ساده، یک ماشین لباسشویی اقتصادی، یک جفت تشک استاندارد و بقیه را پول نقد برای خرید تدریجی. اگر نتوانیم جلوی تورم را بگیریم، لااقل جلوی خرید وسایل بی استفاده و بدهی چندساله زوجهای جوان را بگیریم. به قول معروف: «زندگی مشترک با هشت قابلمه همرنگ بهتر نمیشود، اما با یک برنامه درست و یک سفری که تا آخر عمر یادتان بماند، حتماً میشود.»