نصرآبادی – امروز کیفیت زندگی در شهرهای ما در میان سه ضلع یک مثلث فرساینده محصور شده است: ترافیک قفل‌شده، آلودگی هوای مرگبار و مصرف افسارگسیخته سوخت. واقعیت این است که سهم‌خواهی بی‌حدومرز خودروهای شخصی از معابر محدود شهری و اتلاف کلان منابع ملی برای واردات بنزین، رمقی برای اقتصاد شهر و سلامت شهروندان باقی نگذاشته است. از سوی دیگر، آلودگی هوا به یک بحران جدی در حوزه سلامت عمومی بدل شده که هزینه‌های درمانی سنگینی را به سبد خانواده‌ها و بودجه دولت تحمیل می‌کند. در کنار این چالش‌های محیط‌زیستی و ساختاری، فشار اقتصادی بر اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر شهری نیز روزبه‌روز در حال افزایش است. این زنجیره از مشکلات نشان می‌دهد که سیستم حمل‌ونقل شهری ما نیاز به یک جراحی ساختاری و هوشمندانه دارد؛ چراکه رویکردهای سنتی دیگر پاسخگوی این حجم از ناترازی و چالش نیستند.در پاسخ به این بحران‌های چندوجهی، پیشنهاد «رایگان‌سازی اتوبوس‌های درون‌شهری برای  گروه‌های هدف» نه یک هزینه دولتی یا  شهرداری، بلکه یک سرمایه‌گذاری استراتژیک برای آینده شهر است. مدیریت شهری در شهرهای پیشرو جهان ثابت کرده است که با در دسترس و ارزان کردن حمل‌ونقل عمومی، می‌توان هم ترافیک را مهار کرد و هم عدالت اجتماعی را عمق بخشید. شهرداری و شورای شهر بیرجند می‌توانند با تصمیمی جسورانه، پیش‌گام این تغییر بزرگ باشند و استفاده از  ناوگان اتوبوس‌رانی را برای دهک‌های اول تا سوم (به‌ویژه مددجویان کمیته امداد و بهزیستی)، خانواده‌های پرجمعیت (دارای بیش از ۴ فرزند)، دانش‌آموزان، دانشجویان، سربازان، کارگران و  کارمندان رایگان اعلام کنند.اجرای این راهکار، زنجیره‌ای اجرای این راهکار، زنجیره‌ای از پیامدهای مثبت اقتصادی و اجتماعی را به همراه خواهد داشت. با خروج هزاران خودروی شخصی و تک‌سرنشین از معابر، آمار تصادفات درون‌شهری و خسارت‌های جانی و مالی ناشی از آن به شدت کاهش می‌یابد؛ امری که باعث می‌شود شرکت‌های بیمه بتوانند با صرفه‌جویی در پرداخت خسارت‌ها، بخشی از کاهش درآمدهای شهرداری را جبران کنند. در سطح ملی نیز، جایگزینی اتوبوس با خودروی شخصی، ناترازی سوخت را مهار کرده و هزینه کلان واردات بنزین را کاهش می‌دهد تا وزارت نفت بتواند منابع ارزی حاصل از این صرفه‌جویی را برای حمایت از ناوگان شهری تخصیص دهد. همچنین پاکیزگی هوا، بار سنگین هزینه‌های درمانی را از دوش وزارت بهداشت و بیمه‌های سلامت برمی‌دارد و منابع جدیدی را برای کمک به توسعه شهری آزاد می‌کند. در نهایت، این طرح با تقویت قدرت خرید اقشار آسیب‌پذیر، نشان می‌دهد که رفاه عمومی و عدالت اجتماعی برای مدیریت شهری بر درآمدهای ناچیز حاصل از بلیت اتوبوس ارجحیت دارد. هزینه‌های اجرای این طرح در برابر خسارت‌های میلیاردی ترافیک، آلودگی و سوخت بسیار ناچیز است و زمان آن رسیده تا شورای و شهرداری بیرجند با نگاهی کلان، این گام راهبردی را بردارند.