مهدی آبادی – پس از کش‌وقوس‌های فراوان، سرانجام قیمت بنزین آزادِ عرضه‌شده در جایگاه ها به ۵ هزار تومان در هر لیتر رسید. عددی که شاید برای بسیاری از شهروندان، به‌ویژه در شرایط اقتصادی امروز، خوشایند نباشد و طبیعی هم هست که نگاه‌ها و قضاوت‌های متفاوتی نسبت به آن وجود داشته باشد. اما آنچه برای نگارنده این سطور اهمیت داشت، نه اصل افزایش قیمت و نه تأیید یا رد ضرورت آن، بلکه چگونگی اجرای این تصمیم و مدیریت آن بدون ایجاد تنش و اعتراض گسترده اجتماعی بود؛ موضوعی که متأسفانه در حافظه جمعی ایرانیان خاطره‌ای تلخ از آن وجود دارد. واقعیت این است که هر تصمیم اقتصادیِ مرتبط با معیشت مردم، به‌ویژه در حوزه‌ای مانند سوخت، ذاتاً تصمیمی حساس و بالقوه بحران‌ساز است. بنزین فقط یک کالا نیست؛ شاخصی روانی و اجتماعی است که افزایش قیمت آن می‌تواند افکار عمومی، خیابان و حتی امنیت را تحت تأثیر قرار دهد. درست به همین دلیل، مدیریت چنین تصمیمی اهمیتی هم‌سنگِ خودِ تصمیم دارد؛ اگر نه، گاه حتی مهم‌تر از آن. نگاهی به تجربه‌های گذشته به‌روشنی این موضوع را تأیید می‌کند. در طرح هدفمندی یارانه‌ها در دولت آقای احمدی‌نژاد، با وجود تمام انتقادهایی که بعدها به نحوه اجرا و پیامدهای اقتصادی آن وارد شد، یک نکته قابل‌تامل وجود داشت: اقناع‌سازی افکار عمومی. ماه‌ها رئیس‌جمهور وقت و مسئولان دولت درباره ضرورت اصلاح قیمت‌ها، شیوه توزیع یارانه‌ها و اهداف طرح با مردم سخن گفتند. افکار عمومی کم‌کم با موضوع آشنا شد، زمینه ذهنی شکل گرفت و همین عامل باعث شد اجرای یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های اقتصادی کشور، دست‌کم در فاز نخست، با حداقل تنش و مشکل اجرایی همراه باشد. در مقابل، تجربه افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ نمونه‌ای روشن از غفلت از همین اصل بنیادین بود. تصمیمی مهم، ناگهانی و بدون آمادگی ذهنی جامعه اجرا شد؛ بدون گفت‌وگوی قبلی، بدون توضیح شفاف و بدون اقناع اجتماعی. نتیجه، رخدادی بود که «نباید اتفاق می‌افتاد» اما افتاد؛ اعتراضات گسترده، التهاب اجتماعی و در نهایت یک بحران امنیتی کم‌سابقه که هزینه‌های آن هنوز هم بر دوش کشور سنگینی می‌کند. بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند اگر در آن مقطع، یک گفت‌وگوی صادقانه و تدریجی با مردم شکل می‌گرفت، شاید مسیر تاریخ متفاوت می‌شد. در ماجرای اخیر افزایش قیمت بنزین آزاد جایگاه‌داران، اتفاق قابل‌توجه، تکرار نکردن همان خطا بود. . رئیس‌جمهور، ماه‌ها پیش از اجرای این تصمیم، بارها و در موقعیت‌های مختلف به این موضوع پرداخت که قیمت بنزین در کشور پایین است، سازوکار توزیع ایراد دارد و این وضعیت قابل تداوم نیست. او به‌جای پنهان‌کاری یا تصمیم‌های شبانه، مسیر تبیین را انتخاب کرد؛ همان مسیری که شاید کندتر به نظر برسد اما هزینه کمتری برای کشور دارد. این گفت‌وگوها، ولو آنکه همه را قانع نکرده باشد، دست‌کم جامعه را غافلگیر نکرد و فضای ذهنی لازم برای اجرای تصمیم را ایجاد کرد. در سطح استان نیز، همین نگاه مدیریتی دیده شد. حضور استاندار محترم خراسان جنوبی، جناب مهندس هاشمی، پیش از اجرای طرح در شرکت نفت استان و رصد میزان ذخایر و آمادگی مجموعه، نشان داد که موضوع فقط به اعلام یک قیمت جدید خلاصه نشده و ملاحظات اجرایی و پشتیبانی آن نیز جدی گرفته شده است. چنین اقداماتی، اگرچه شاید در نگاه اول خبری ساده به نظر برسند، اما در عمل نقش مهمی در آرامش اجتماعی و جلوگیری از شایعات، صف‌های غیرضروری و التهاب دارند. مجموعه این عوامل در کنار هم باعث شد اجرای این طرح، برخلاف برخی تجربه‌های تلخ گذشته، با کمترین تنش و اعتراض ممکن انجام شود. این اتفاق، بیش از آنکه نتیجه خوش‌شانسی باشد، محصول تدبیر، پیش‌بینی و احترام به افکار عمومی است و از همین منظر، شایسته قدردانی و خداقوت است. لازم است تأکید شود که این یادداشت نه در مقام دفاع از افزایش قیمت بنزین نوشته شده و نه در پی نفی آن. بدیهی است که اقشار مختلف جامعه می‌توانند و باید درباره ضرورت یا عدم ضرورت چنین تصمیمی دیدگاه‌های متفاوت داشته باشند. محل بحث این نوشتار، شیوه مدیریت است؛ مدیریتی که اجازه نداد کشور بار دیگر هزینه‌های سنگین امنیتی و اجتماعی ناشی از یک تصمیم اقتصادی را تجربه کند. شاید مهم‌ترین درس این تجربه این باشد که هیچ تصمیمی، هرچقدر هم صحیح، بدون اقناع مردم موفق نخواهد شد. گفت‌وگو با جامعه، صادقانه حرف زدن، آماده‌سازی افکار عمومی و توجه به ابعاد اجرایی، نه یک امتیاز اضافی، بلکه شرط لازم حکمرانی مطلوب است؛ شرطی که این بار، خوشبختانه، جدی گرفته شد. (لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)