جم – در حالی که سیستم بهداشت و درمان
کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند تخصص‌های حیاتی است، زنگ خطر جدی از سوی رئیس انجمن پزشکان عمومی به صدا درآمده است: انگیزه برای ورود به مسیر تخصصی در حال مرگ است. دکتر احمد ولی‌پور، هشدار می‌دهد که بیش از نیمی از ظرفیت رشته‌های کلیدی پزشکی مانند طب اورژانس، اطفال
و عفونی خالی مانده است. این آمار، نه یک
نوسان، بلکه نشان‌دهنده یک فرسایش سیستمی است که ریشه در «تعرفه‌های دستوری» و «معیشت نامتعارف» جامعه پزشکی دارد.
از سختی دستیاری
تا ورشکستگی مطب
داستان از جایی آغاز می‌شود که پزشک
عمومی، پس از سال‌ها تلاش، با محاسبه‌ای
تلخ روبرو می‌شود. دکتر ولی‌پور توضیح می‌دهد: «سختی دوره دستیاری و طرح پس از آن، در کنار درآمدی که کفاف هزینه‌های سرسام‌آور تأسیس مطب و
تجهیزات را نمی‌دهد، انگیزه‌ای باقی نمی‌گذارد.» در گذشته، آزمون دستیاری به قله‌های آرزوی فارغ‌التحصیلان پزشکی تبدیل شده بود؛ رقابتی نفس‌گیر برای ورود به رشته‌های مادر. اما امروز، وضعیت برعکس است. رشته‌های حیاتی که ستون فقرات نظام سلامت را تشکیل می‌دهند، از بیهوشی و داخلی گرفته تا اطفال، با کمبود داوطلب مواجه‌اند. تلاش‌های مقطعی وزارت بهداشت، از جمله طرح‌های تحصیل مستقیم یا ورود بدون آزمون، نه تنها شکست خورده، بلکه مهر تأییدی بر این واقعیت است که مشکل، ساختاری است، نه دسترسی.
«تعرفه‌های دستوری»
مهم‌ترین گلوگاه این بحران
ویزیت یک متخصص در رشته‌های مادر،
رقمی در حدود 300 هزار تومان است که
به گفته ولی‌پور، به هیچ عنوان پاسخگوی هزینه برق، اجاره، تجهیزات و حقوق پرسنل
یک مطب استاندارد نیست. این وضعیت، پزشک را به یک دوراهی می‌کشاند: یا با ضرر و زیان کار کند، یا جذب مشاغل جایگزین شود و یا به مهاجرت تن دهد. این مهاجرت، هم از نظر شغلی (تغییر مسیر شغلی در داخل) و هم جغرافیایی (فرار مغزها) در حال تشدید است.
مهاجرت پزشکان از خراسان جنوبی
و خطر محرومیت مضاعف استان
در این میان، وضعیت استان‌های کمتر برخوردار مانند خراسان جنوبی، به مراتب وخیم‌تر است. پزشکان متخصص معمولاً به دنبال تمرکز در مراکز استان‌های بزرگ
و پردرآمدتر هستند تا بتوانند هزینه‌های بالای زندگی و کار را جبران کنند.در این
میان وقتی سود اقتصادی فعالیت تخصصی در تهران و اصفهان زیر سؤال است، چگونه
می‌توان انتظار داشت که متخصصان جوان، مسیری طولانی و پرهزینه را برای خدمت
در شهرهایی با زیرساخت‌های محدودتر و درآمد انتظاری پایین‌تر انتخاب کنند؟
عدم جذابیت اقتصادیِ ماندن در شهرهای بزرگ، به طور خودکار، ماندگاری پزشکان در مناطق محرومی چون خراسان جنوبی را به یک رؤیای دست‌نیافتنی تبدیل می‌کند. این وضعیت، شکاف دسترسی به خدمات
تخصصی را در این استان عمیق‌تر ساخته و سلامت مردم را مستقیماً به خطر می‌اندازد.
افزایش ظرفیت پذیرش در دوره‌تخصص ، بدون توجه به واقعیت‌های معیشتی، صرفاً
تزریق متقاضیان ناکام به سیستمی است که نتوانسته است نیازهای اولیه متخصصان را تأمین کند.مشکل اصلی ضعف درآمد و عدم صرفه اقتصادی طبابت است. تا زمانی که تعرفه‌های خدمات پزشکی، به‌ویژه در بخش تخصصی، واقعی‌سازی نشده و هزینه‌های اداره مطب و مرکز درمانی را پوشش ندهد، هیچ طرحی نتواند جلوی فرار سرمایه‌های انسانی را بگیرد.برای مقابله
با مهاجرت پزشکان و تضمین حضور آن‌ها در استان‌های محروم مانند خراسان جنوبی، راهکار، ایجاد انگیزه‌های اقتصادی متمرکز است: توسعه زیرساخت‌های بیمارستانی خصوصی در این استان‌ها، در کنار اعطای تقویت گردشگری سلامت می‌تواند رغبت پزشکان را
برای ماندگاری در مناطقی که امروز از حضور متخصصان محروم‌اند، افزایش دهد. تنها زمانی که خدمات تخصصی در
مناطق محروم نیز “صرفه اقتصادی” پیدا کند، می‌توان به آینده سلامت این مناطق
امیدوار بود. در غیر این صورت، بحران خالی
ماندن صندلی‌های تخصص، به بحران ناتوانی در دسترسی تبدیل خواهد شد.
