جم – بیرجند به عنوان قلب تپنده خراسان جنوبی، سال‌هاست که بار سنگین توسعه استان را بر دوش می‌کشد. از یک سو، محوریت سیاسی و اداری آن را به کانون تمرکز جمعیت و خدمات تبدیل کرده و از سوی دیگر، همین تمرکز، چالش‌هایی کم‌نظیر را پیش روی مدیریت شهری و شهرستانی قرار داده است. فرماندار بیرجند با اشاره به حوزه‌های اصلی فعالیت در شهرستان اظهار کرده است: مهم‌ترین اولویت‌ها شامل حوزه آب، راه، آموزش، زیرساخت‌های روستایی و توسعه فناوری است که برنامه‌ریزی برای هر یک از این بخش‌ها به صورت مستمر در حال انجام است. این گزاره، نقشه راهی است که نشان می‌دهد مسئولان شهرستان از عمق مشکلات آگاهند و برای رفع آنها برنامه دارند.
آب، چالش همیشگی کویر
فرماندار بیرجند با تأکید بر اینکه حوزه آب از مهم‌ترین دغدغه‌های شهرستان است، گفت: با توجه به خشکسالی‌های اخیر و کاهش آبدهی قنوات، پروژه‌های آبرسانی به روستاها و رفع تنش آبی با جدیت دنبال می‌شود. این واقعیت تلخ در حالی مطرح می‌شود که بیرجند با کمبود سرانه فضای سبز شهری نیز مواجه است و مطالعات نشان می‌دهد زیرساخت‌های سبز شهری در بیرجند از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست و نیازمند برنامه‌ریزی یکپارچه است.
ناصری با بیان اینکه تعدادی از روستاها در سال‌های اخیر به شبکه آبرسانی متصل شده‌اند و برخی دیگر در قالب پروژه‌های تعریف‌شده در حال اجرا هستند، گفت: همچنین مصوبات سفرهای استاندار به روستاها به صورت ویژه و فوری در حال پیگیری است. خوشبختانه در حوزه زیرساخت‌های شهری طرح نهضت ملی مسکن، زیرساخت‌های اصلی شامل آب، برق و گاز تقریباً تکمیل شده و تنها برخی مسائل جزئی مانند معابر و زیرساخت‌های مخابراتی در حال اجراست.
راه‌های روستایی؛ گرهی که با اعتبار کم باز نمی‌شود
یکی از چالش‌های جدی فراروی بیرجند، گستردگی جغرافیایی و پراکندگی روستاهاست. فرماندار بیرجند با اشاره به وجود بیش از ۴۰۰ روستای دارای سکنه در شهرستان، نیاز به توسعه راه‌ها را بسیار گسترده توصیف کرده است. هزینه احداث هر کیلومتر راه روستایی در سال گذشته بین ۱۰ تا ۱۲ میلیارد تومان بوده است، رقمی که تأمین آن برای تکمیل تمام پروژه‌های نیمه‌تمام، نیازمند عزم ملی و اعتبارات ویژه است.
در حوزه زیرساخت‌های ارتباطی نیز تلاش‌هایی صورت گرفته است. ناصری از توسعه زیرساخت‌های ارتباطی خبر داد و گفت: در سال گذشته چندین روستا به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت پرسرعت متصل شدند و این روند همچنان ادامه دارد. همچنین پروژه شهرک فناوری اطلاعات بیرجند با هدف ایجاد هاب فناوری و توسعه اشتغال دانش‌بنیان در حال اجراست که با توجه به ظرفیت دانشگاه‌ها و نیروی انسانی متخصص استان اهمیت ویژه‌ای دارد.
نهضت مدرسه‌سازی؛ کلاس‌های درس در انتظار دانش‌آموزان
آموزش و پرورش همواره یکی از دغدغه‌های اصلی مرکز استان بوده است. ناصری با اشاره به وضعیت آموزش در شهرستان گفت: بیرجند در حوزه سرانه فضای آموزشی با کمبود مواجه است و به همین دلیل نهضت مدرسه‌سازی در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، ساخت ۱۲۰ کلاس درس در شهرستان هدف‌گذاری شد که تاکنون حدود ۵۶ تا ۶۰ کلاس به بهره‌برداری رسیده و باقی پروژه‌ها در حال اجراست.
با این حال، ارقام رسمی نشان می‌دهد که فاصله تا نقطه مطلوب بسیار است. مطالعات تطبیقی توسعه آموزشی در شهرستان‌های خراسان جنوبی نشان می‌دهد که حتی شهر بیرجند نیز از ضریب توسعه آموزشی مطلوب (کمتر از ۰.۵۰) برخوردار نیست و عمده شهرستان‌های استان در سطوح محروم و بسیار محروم قرار دارند. این در حالی است که بیرجند به عنوان مرکز استان، از امکانات و خدمات بیشتری نسبت به سایر شهرستان‌ها برخوردار است و این تمرکز به نوعی شکاف منطقه‌ای را بازتولید می‌کند. فرماندار بیرجند امیدوار است که با مشارکت خیرین، این کمبودها جبران شود.
چالش‌های زیربنایی و مطالبات مردمی
فرماندار بیرجند در گفت‌وگو با خبرنگار مهر به برخی مطالبات مردمی نیز پاسخ داده است. درباره زیرگذر محور گیوک، شمس‌آباد و دهنو گفت: به دلیل وجود خطوط انتقال گاز و آب، اجرای زیرگذر در این محدوده با محدودیت‌های فنی مواجه است، اما پیشنهاد ایجاد تقاطع غیرهمسطح از سوی شرکت شهرک‌های صنعتی مطرح شده که در صورت اجرا، بخشی از مشکلات ترافیکی منطقه برطرف خواهد شد. استاندار خراسان جنوبی نیز در جلسه‌ای جداگانه بر تسریع در روند اجرای طرح‌های ترافیکی دو تقاطع مهم شهر بیرجند شامل مهرشهر و آیت‌الله غفاری تأکید کرده و شهرداری را موظف به پیگیری فوری این موضوعات نموده است.ناصری همچنین از تهیه طرح اصلاحی محور رکات خبر داد و گفت: این طرح پس از تصویب در کمیته تصادفات استان اجرایی خواهد شد. درباره راه روستای شیرمنج نیز تأکید کرد که پروژه در حال اجراست و بخش‌هایی از آن شامل پل‌گذاری انجام شده است، اما به دلیل محدودیت اعتبارات، تکمیل حدود سه کیلومتر باقی‌مانده با کندی مواجه شده است. وی تأکید کرد: با وجود محدودیت‌ها، پروژه‌های راه‌سازی در شهرستان با جدیت پیگیری می‌شود و هدف نهایی، ارتقای شاخص برخورداری روستاها و پاسخ به مطالبات به حق مردم است.
افق روشن در انتظار بیرجند
بیرجند امروز با چالش‌های متعددی روبه‌رو است، از کمبود سرانه آموزشی و فضای سبز گرفته تا معابر روستایی نیمه‌تمام و تنش‌های آبی. اما آنچه امیدوارکننده است، عزم جدی مدیران شهرستانی و استانی برای رفع این موانع است. فرماندار بیرجند از اولویت‌ها، برنامه‌ها و حتی موانع پیش‌رو سخن گفته و این گام بزرگی در مسیر اعتمادسازی عمومی است. تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام راه‌های روستایی، اجرای نهضت مدرسه‌سازی با مشارکت خیرین، توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و پیگیری ویژه طرح‌های ترافیکی و آبرسانی، همه و همه نویدبخش آینده‌ای روشن‌تر برای مرکز استان است. با تداوم این مسیر و همراهی مردم و نهادهای مختلف، می‌توان به روزی امید بست که بیرجند نه فقط به لحاظ سیاسی، که در تمام شاخص‌های توسعه، الگویی برای سایر شهرستان‌ها باشد.
