کاری – به بهانه ولادت حضرت فاطمه (س) و روز مادر، پای درد دل چند مادر خراسان جنوبی نشستیم تا روزمرگی‌ها، چالش‌ها و دغدغه‌هایشان را از نزدیک ببینیم. مادران به‌ویژه در بیرجند روزانه با فشارهای متعدد اقتصادی، آموزشی و اجتماعی روبه‌رو هستند؛ از سنگینی هزینه‌های زندگی و آموزش گرفته تا نبود امکانات مراقبت از کودکان، کمبود حمایت‌های اجتماعی و فشارهای شغلی که سلامت روانی و جسمی خانواده‌ها را تهدید می‌کند. تجربه پنج مادر نشان می‌دهد که بدون سیاست‌های حمایتی و همراهی جامعه، تعادل میان عشق به فرزندان و مسئولیت‌های روزمره تقریباً غیرممکن است. این گزارش به بررسی چالش‌ها، دغدغه‌ها و پیشنهادات عملی برای حمایت از مادران و تقویت نقش آنها در جامعه می‌پردازد.
تعادل دشوار میان کار،
خانواده و فشارهای روزمره
سپیده قلندری، مادر شاغل در بیرجند، تصویر روشنی از چالش‌های روزمره مادران شاغل ارائه می‌دهد: هر روز باید بین کیفیت کارم در محیط اداره و نیازهای عاطفی، آموزشی و سلامتی فرزندانم تعادل برقرار کنم. اما وقتی ساعات کاری طولانی است، محل کار امکانات حمایتی ندارد و انعطاف زمانی وجود ندارد، این تعادل عملاً غیرممکن می‌شود. وی با بیان اینکه همیشه با احساس کمبود زمان و اضطراب همراه هستم و نگرانم نتوانم به اندازه کافی نیازهای فرزندانم را تأمین کنم.، ادامه می دهد: گاهی در طول روز مجبور می‌شوم چند بار گوشی‌ام را چک کنم تا مطمئن شوم فرزندانم مشکلی ندارند؛ این فشار ذهنی هم تمرکز کاری‌ام را کاهش می‌دهد و هم آرامش خانه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
سپیده با بیان اینکه یکی از اصلی‌ترین نیازهای مادران شاغل، هماهنگی محیط‌های کاری با شرایط واقعی خانواده‌هاست. ادامه می دهد: امیدوارم مسئولان با ایجاد امکاناتی مثل مهدکودک‌های ایمن، در دسترس و مقرون‌به‌صرفه، و همچنین استانداردهای آموزشی مناسب، بتوانند دغدغه مادران را
کاهش دهند. وقتی مادران بدانند فرزندانشان
در شرایط استاندارد و مطمئن هستند، می‌توانند با آرامش بیشتری در جامعه و محیط کار فعالیت کنند.وی همچنین بر نقش خانواده و تقسیم مسئولیت‌ها تأکید دارد: «حمایت همسر و خانواده، تقسیم عادلانه وظایف خانه و پرورش فرزند، و مشارکت نهادهای اجتماعی در فراهم کردن فرصت‌های آموزش و فعالیت برای کودکان، بهترین راه کاهش فشار مادران است. بدون این حمایت‌ها، حتی کوچک‌ترین مسائل روزمره هم می‌تواند بار سنگینی بر دوش ما ایجاد کند و سلامت روانی خانواده‌ها را تهدید کند. این مادر با بیان اینکه نگاه جامعه و مسئولان به مادران باید فراتر از شعار باشد، خاطر نشان می کند: ما مادران با عشق و انگیزه ادامه می‌دهیم، اما برای پرورش نسلی سالم، آگاه و امیدوار، نیازمند همراهی واقعی هستیم. وقتی جامعه و مسئولان به نیازهای خانواده‌ها پاسخ دهند، می‌توانیم هم در کار و هم در خانه، به بهترین شکل ایفای نقش کنیم.
چالش‌های مادران خانه‌دار در بیرجند
مژده شریفی، یک مادر در بیرجند، تجربه زندگی روزمره مادران خانه‌دار را این‌گونه عنوان می کند: نبود پرستار مجرب و مهدکودک تخصصی برای کودکان زیر چهار سال، فشار کاری و عدم درک مدیران محیط کار همسران، کمبود دارو و تجهیزات پزشکی در زمان اپیدمی آنفولانزا و حتی کمبود شیر خشک و پوشک، همه این مسائل بار سنگینی بر دوش مادران ایجاد می‌کند. وی خاطر نشان می کند: بسیاری از ما مجبوریم همزمان مدیریت خانه و خانواده را بر عهده بگیریم و نگران سلامت جسمی و روانی فرزندانمان نیز باشیم مژده با بیان اینکه این فشارها نه تنها جسم و روان مادران را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه کیفیت زندگی خانوادگی و تربیت کودک را نیز به شدت محدود می‌کند:، ادامه می دهد: وقتی مادران دائم نگران هستند و اضطراب دارند، نمی‌توانند با آرامش و تمرکز کافی فرزندانشان را پرورش دهند و این مسأله به مرور بر رشد و اعتمادبه‌نفس کودکان تأثیر منفی می‌گذارد.وی بر نقش همراهی پدر و خانواده و حمایت اجتماعی تأکید می‌کند: توزیع عادلانه مسئولیت‌ها میان والدین، آموزش مهارت‌های تربیتی و ایجاد فرصت‌های نشاط و ورزش برای مادران، می‌تواند فشارهای روزمره را کاهش دهد. مژده با بیان اینکه وقتی مادران احساس حمایت و همراهی کنند، هم سلامت روانی و جسمی خودشان حفظ می‌شود و هم فضای سالم‌تری برای رشد کودکان ایجاد می‌گردد، یادآور می شود: نگاه جامعه و مسئولان به مادران خانه‌دار باید عملی و ساختارمند باشد: «عشق مادرانه نیروی اصلی ماست، اما بدون حمایت واقعی از سوی خانواده، جامعه و مسئولان، بسیاری از چالش‌ها همچنان باقی خواهد ماند و سلامت خانواده‌ها را تهدید می‌کند.»
فشار اقتصادی و آموزشی؛
دغدغه اصلی خانواده‌ها
نفیسه نخعی، مادر و فعال اجتماعی، درباره فشارهای اقتصادی و آموزشی مادران بیرجندی عنوان می کند: هزینه‌های زندگی روزافزون و هزینه‌های آموزشی سنگین، مادران را به انتخاب‌های دشوار واداشته است. وقتی سیستم آموزشی تنها بر مسائل سیاسی و دینی تمرکز دارد و آموزش مهارت‌های زندگی و تربیت کودک نادیده گرفته می‌شود، مسئولیت اصلی تربیت و حمایت از کودک تقریباً به‌طور کامل بر دوش والدین می‌افتد.وی معتقد است که نابرابری در تقسیم مسئولیت‌ها، نگاه سنتی به
نقش زنان و نبود حمایت‌های واقعی، فشار مضاعفی بر مادران ایجاد کرده است و سلامت
روانی و جسمی خانواده‌ها را تهدید می‌کند.
نرگس احمدی، مادر شاغل، نیز با بیان اینکه بعد از پایان مرخصی زایمان مجبور شدم فرزندم را به یکی از اعضای خانواده بسپارم، خاطر نشان می کند: چون محل کار نه مهدکودک داشت و نه امکان انعطاف در ساعات کاری. هر لحظه نگرانی درباره وضعیت فرزندم تمرکزم را کاهش می‌داد و آرامش خانه را تحت تأثیر قرار می‌داد. فاطمه حسینی، مادر دو فرزند، اضافه می‌کند: «با افزایش هزینه‌های تحصیل و نیازهای آموزشی، مجبورم بین چند اولویت یکی را انتخاب کنم و همیشه اضطراب دارم که این کمبود امکانات روی اعتمادبه‌نفس و پیشرفت فرزندانم تأثیر منفی بگذارد.
وقتی سیاست‌ها پشت سر زندگی واقعی خانواده‌ها می‌مانند
تجربه مادران بیرجندی نشان می‌دهد که
عشق و انگیزه برای پرورش فرزندان تنها
بخش کوچکی از مسئولیت مادران است. فشارهای اقتصادی، آموزشی و اجتماعی، نبود امکانات حمایتی و کمبود سیاست‌های خانواده‌محور، مادران را در ترازوی سختی‌های
روزمره و عشق به فرزندان قرار داده است. بدون تغییر نگرش جامعه و مسئولان و ایجاد حمایت‌های واقعی از مهدکودک‌های استاندارد گرفته تا تقسیم عادلانه مسئولیت‌ها تعادل میان کار، خانواده و رشد فرزندان برای مادران تقریباً غیرممکن خواهد بود. این وضعیت هشداردهنده نه تنها سلامت روانی و جسمی خانواده‌ها را تهدید می‌کند، بلکه آینده نسل جدید خراسان جنوبی را نیز در معرض خطر قرار می‌دهد.
