یعقوبی – عقوبی – بر اساس گزارشهایی که به طور گسترده در رسانههای بین المللی منتشر شده، پیشنویس توافق پیشنهادی که توسط پاکستان ارائه شده، شامل مجموعهای از بندهاست که در صورت نهایی شدن، میتواند مسیر پایان جنگ و بازگشت به دیپلماسی را هموار کند. از نگاه تحلیلگران داخلی، این متن بخش قابلتوجهی از خواستههای ایران را پوشش میدهد؛ از جمله توقف درگیریها در تمامی جبههها، به رسمیت شناخته شدن غنیسازی و رفع تحریمها.در این گزارشها همچنین اشاره شده است که مکانیسمهایی برای پرداخت غرامت در نظر گرفته شده و خروج نیروهای آمریکایی از برخی مناطق نیز در بندهای اولیه گنجانده شده است. برخی تحلیلها این موارد را دال بر تلاش برای تثبیت یک چارچوب جدید امنیتی در منطقه میدانند.
روایتهای متقابل؛ برداشتهای متفاوت از توافق
در سوی دیگر، برخی رسانهها در آمریکا و اسرائیل این پیشنویس را از زاویهای متفاوت بررسی کردهاند. در این تحلیلها گفته میشود که دولت آمریکا با وجود نرسیدن به اهداف کامل نظامی، میتواند از طریق توافق، هزینههای ناشی از یک جنگ طولانیمدت را کنترل کرده و از تشدید تنش در بازار انرژی و اقتصاد جهانی جلوگیری کند. این رویکرد، توافق را ابزاری برای خروج از یک بحران پرهزینه معرفی میکند و از این جهت آمریکا را پیروز توافق می داند .این رسانهها معتقدند که کاستن از فشارهای جنگی و ورود به فاز دیپلماتیک میتواند مانع از بروز شوکهای اقتصادی گسترده شود و به دولت آمریکا امکان دهد فضای داخلی را مدیریت و از پیامدهای تورمی جلوگیری کند.
سناریوی جایگزین؛ پیامدهای ادامه جنگ
سناریوی دیگر که در تحلیلها مطرح شده، احتمال شکست مذاکرات و ادامه جنگ است. در این سناریو، تشدید حملات میتواند زیرساختهای ایران را تحت فشار قرار دهد و در مقابل، تهران نیز احتمالاً به هدف قرار دادن تأسیسات حیاتی انرژی در منطقه اقدام کند. تحلیلگران امنیتی معتقدند که چنین روندی میتواند تهدیدی برای کل تولید انرژی خاورمیانه باشد. بر اساس برآورد برخی کارشناسان انرژی، اختلال گسترده در تاسیسات منطقه ممکن است منجر به کاهش شدید تولید نفت و گاز شود. در برخی سناریوهای بدبینانه حتی احتمال توقف نسبی تولید مطرح شده که میتواند پیامدهایی بیسابقه در بازارهای جهانی ایجاد کند.
سناریوی نفت ۳۰۰ دلاری
در تحلیلهای اقتصادی، افزایش احتمالی قیمت نفت به محدوده ۳۰۰ دلار یکی از پیامدهای ادامه جنگ معرفی شده است.
چنین رشدی در قیمت میتواند اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار دهد، هزینه انرژی برای کشورهای واردکننده را بهشدت
افزایش دهد و موج جدیدی از تورم را ایجاد کند.ادامه فشار بر بازار انرژی همچنین میتواند چشمانداز رشد اقتصادی
در اروپا، آسیا و آمریکای شمالی را تضعیف کرده و بر شاخصهای اشتغال، تولید و سرمایهگذاری تأثیر بگذارد. نوسانات
شدید بازار نفت در گذشته نشان دادهاند که اختلال در عرضه، یکی از سریعترین مسیرها برای ایجاد رکود است.
ظرفیت بازسازی؛ تفاوت مسیر ایران و منطقه
در تحلیلهای برخی رسانههای ایرانی، توان داخلی ایران برای بازسازی زیرساختها یکی از نقاط مورد اشاره است. طبق این
دیدگاه، ایران حتی در شرایط محدودیت خارجی نیز توانسته در گذشته بخشهایی از آسیبها را با اتکا به ظرفیتهای بومی جبران کند و پس از دورهای چندماهه به سطحی از ثبات برسد. در مقابل، برخی کشورهای منطقه بهشدت وابسته به مهندسان و شرکتهای خارجی هستند. با ادامهدار شدن ناامنی، روند بازسازی این کشورها ممکن است با تأخیرهای طولانی روبهرو شود. برخی کارشناسان دوره بازسازی را برای آنها حدود پنج سال تخمین زدهاند؛ دورهای که هزینههای اقتصادی و اجتماعی قابلتوجهی در پی خواهد داشت.
درآمد نفتی؛ تأثیر افت تولید و جهش قیمتها
در بخشی از تحلیلها اشاره شده که حتی با فرض کاهش صادرات ایران به حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز، جهش قابل
توجه قیمت نفت میتواند بخشی از کاهش تیراژ فروش را جبران کند. چنین وضعیتی میتواند به ایران امکان دهد مسیر بازسازی
داخلی را آغاز کند، در حالیکه بازار جهانی انرژی همچنان با اختلال مواجه باشد.
افزایش قیمت انرژی همچنین میتواند فشار مضاعفی بر اقتصادهای غربی وارد کند؛ بهویژه کشورهایی که به واردات وابستهاند. افزایش هزینههای انرژی و حملونقل میتواند منجر به ایجاد تورم پایدار شود و سیاستگذاران اقتصادی را در موقعیت دشواری قرار دهد.
پیامدهای امنیتی و اقتصادی بلندمدت
ادامه جنگ و اختلال در انرژی میتواند ساختار امنیتی منطقه را نیز دگرگون کند. برهم خوردن ثبات در خاورمیانه، نهتنها اقتصاد جهانی بلکه زنجیرههای امنیتی بینالمللی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. این وضعیت میتواند فضای مناسبات آینده را پیچیدهتر کرده و نقش بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را دستخوش تغییر کند.از سوی دیگر، دستیابی به توافق میتواند زمینهساز بازتعریف ترتیبات امنیتی و اقتصادی جدیدی در منطقه باشد؛ ترتیباتی که شامل مدیریت تنگهها، جریان انرژی، حضور نظامی قدرتهای خارجی و همکاریهای منطقهای خواهد بود.

