میرکلانی – در حالی که جمعیت شهر
بیرجند از مرز ۲۰۰ هزار نفر گذشته و روزانه
چندین مراسم تشییع برگزار می‌شود،
شهروندان از روند فعلی مدیریت تغسیل،
تشییع و خاکسپاری اموات در مراکز زیر
نظر شهرداری رضایتی ندارند. محدودیت
ساعات تغسیل، برگزاری مراسم تشییع
تنها در سالن قبرستان و آن هم در گرم‌ترین
ساعات روز طی فصول گرم سال ، مردم را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده و فشار
روحی و جسمی خانواده‌های داغدار را افزایش داده است. بسیاری از بانوان نیز حضور در فضای شلوغ و مردانه قبرستان را سخت و آزاردهنده توصیف می‌کنند.
«مگر احترام به متوفی فقط در سالن قبرستان معنا دارد؟» این جمله‌ای است که یکی از شهروندان حاضر در مراسم خاکسپاری مطرح کرد و افزود: «در این سرمای شدید، حضور اجباری خانم‌ها در قبرستان واقعاً غیرانسانی است. اگر بناست مراسم با آرامش و معنویت برگزار شود، چرا مردم را مجبور به تحمل این شرایط می‌کنند؟» فعالان اجتماعی نیز می‌گویند محدودیت‌هایی که پس از دوران کرونا همچنان پابرجاست، نه تنها توجیه منطقی ندارد بلکه بار اضافی بر دوش مردم گذاشته است.مردم مرکز استان معتقدند که هیچ‌یک از
این سخت‌گیری‌ها با اصول اسلامی که بر
آسان‌سازی امور میت تأکید دارد، هم‌خوانی ندارد. یکی از معتمدان محلی می‌گوید: «اسلام می‌گوید کار خانواده داغدار را آسان کنید، اما در عمل شاهدیم که دقیقاً برعکس رفتار می‌شود؛ هم هزینه‌ها زیاد شده، هم سختی‌ها.»
چرا کرونا تمام شد
اما محدودیت‌ها باقی ماند؟
با وجود رفع محدودیت‌های کرونایی در سطح کشور، شهرداری همچنان بر اجرای روش‌های محدودکننده سابق پافشاری
می‌کند. شهروندان می‌گویند که برگزاری
مراسم تشییع در مسجد یا حسینیه محله،
علاوه بر رعایت پروتکل‌های شرعی و بهداشتی، به لحاظ روحی و عرفی نیز پذیرفتنی‌تر است. «آیا واقعاً نمی‌شود تغسیل در غسالخانه انجام شود و بعد با آمبولانس و طبق سنت، جنازه به مسجد انتقال یابد؟»، این پرسشی است که بسیاری از خانواده‌های داغدار مطرح می‌کنند.
مشکل دیگر، محدودیت شدید ساعات تغسیل است. مردم گلایه دارند که این محدودیت‌ها آنها را مجبور می‌کند برای تطبیق زمان تغسیل، برنامه‌های عاطفی و خانوادگی خود را دستخوش تغییر کنند. یکی از خانواده‌های عزادار می‌گوید: «در همان ساعات محدود هم سالن قبرستان بیش از حد شلوغ است و کیفیت خدمات پایین می‌آید. مگر مردم چه می‌خواهند؟ فقط کمی تسهیل کار و احترام.»
فعالان اجتماعی بیرجند می‌گویند حضور
اجباری بانوان در قبرستان، چه در گرمای
طاقت‌فرسا و چه در سرمای زمستان، علاوه
بر دشواری‌های روحی، از نظر فرهنگی نیز درست مدیریت نشده و فضای بی‌نظمی و ناهماهنگی در مراسم ایجاد می‌کند. آنها تأکید دارند که زنان باید بتوانند پس از
مراسم بدرقه در مسجد یا حسینیه، از
حضور در قبرستان معاف شوند و این موضوع هیچ منع شرعی ندارد.
آیا سخت‌گیری‌های شهرداری
توجیه منطقی دارد؟
شهرداری در پاسخ‌های غیررسمی، دلایلی
همچون کمبود نیرو و مسائل بهداشتی را مطرح می‌کند، اما فعالان اجتماعی این دلایل را ناکافی می‌دانند. به گفته یکی از کارشناسان امور اجتماعی: «وقتی شهر
بزرگ شده و امکانات بیشتر شده، چرا باید خدمات به عقب برگردد؟ امکانات
سردخانه، آمبولانس و نیروی انسانی وجود
دارد؛ فقط مدیریت صحیح لازم است.»
شهروندان خواستار کاهش هزینه‌های رفت‌وآمد و حذف اجبارهای بی‌مورد هستند؛ هزینه‌هایی که به گفته آنها «نه در
شأن مردم است و نه در توان برخی خانواده‌ها». بسیاری از مخاطبان این گزارش
تأکید دارند که شهرداری باید خود را «تسهیل‌گر» بداند، نه «محدودکننده». یکی از معتمدان مردمی می‌گوید: «شهرداری
از جیب همین مردم درآمد دارد. احترام به مردم، احترام به سرمایه شهر است.»
خانواده‌های داغدار بیرجندی که تجربه حضور در سالن قبرستان را داشته‌اند، آن را
«خسته‌کننده، نامناسب و بی‌روح» توصیف
می‌کنند. آنها تأکید می‌کنند که مراسم تشییع در مسجد، معنویت و آرامش بیشتری دارد و از تجمع‌های نامنظم و گاه نابه‌هنجار در کنار قبر جلوگیری می‌کند.
مطالبات مردم روشن است؛ شهرداری چه می‌کند؟
مطالبات مردم و فعالان اجتماعی مشخص
و قابل اجراست: بازنگری در ساعات تغسیل،
امکان تشییع در مساجد و هیئت‌ها، استفاده
از آمبولانس برای انتقال میت، کاهش فشار
بر بانوان و کاهش هزینه‌های اضافی. این
خواسته‌ها نه پیچیده‌اند نه خارج از چارچوب
قوانین؛ تنها نیاز به اراده و مدیریت دارند.
شهروندان از شورای شهر انتظار دارند به
عنوان نمایندگان واقعی مردم، از کنار این موضوع عبور نکنند. «ما شورا را انتخاب
نکردیم که فقط به بودجه و پروژه‌های عمرانی رسیدگی کند. حقوق مردم در لحظات سخت زندگی هم باید دیده شود.»
این سخن یکی از فعالان مدنی بیرجند است
که خواستار ورود جدی شورا به مسئله شده است.از سوی دیگر، مردم خواستار شفاف‌سازی هستند. آنها می‌گویند اگر
دلایل قانونی و بهداشتی برای این محدودیت‌ها وجود دارد، باید به‌طور رسمی اعلام شود تا افکار عمومی قانع شود. «مردم حق دارند بدانند چرا باید در سخت‌ترین روزهای زندگی‌شان، با سخت‌گیری‌های اضافی مواجه شوند.»
در پایان باید تأکید کرد که مبانی شرعی و اخلاقی اسلام بر آسان‌گیری، احترام به میت و حفظ کرامت بازماندگان بنا شده است. پیامبر اکرم(ص) مردم را به آسان‌کردن کار دیگران، به‌خصوص در شرایط حساس و عاطفی، توصیه کرده‌اند. بر همین اساس، انتظار می‌رود مسئولان شهرداری و شورای شهر بیرجند هرچه سریع‌تر با درک شرایط مردم، اصلاح روندهای فعلی را در دستور کار قرار دهند تا خدمات شایسته و متناسب با شأن مردم این شهر فراهم شود. مردم بیرجند نه خواسته‌های خارج از عرف دارند و نه مطالبات غیرقانونی؛ تنها می‌خواهند در سخت‌ترین لحظه‌های زندگی، احترام و آرامش از آنها دریغ نشود.
