مهدی آبادی – تابستان که از راه می‌رسد، بسیاری از نگاه‌ها به سمت شمال و مناطق خنک‌تر می‌رود؛ گویی گرما خودبه‌خود مقصدهای کویری را از فهرست انتخاب‌ها حذف می‌کند. اما حقیقت این است که کویر، فقط یک فصل ندارد و فقط به خنکی هوا وابسته نیست؛ کویر یک تجربه است. تجربه‌ای از سکوت، آسمان پرستاره، طلوع‌هایی که آرام از دل افق بالا می‌آیند و غروب‌هایی که شن‌ها را به رنگ طلا درمی‌آورند. خراسان جنوبی، با پهنه‌های گسترده کویری‌اش، یکی از مهم‌ترین ذخایر طبیعی کشور در این حوزه است؛ ظرفیتی که هنوز آن‌گونه که باید، شناخته و معرفی نشده است. از کویر لوت گرفته تا چشم‌اندازهای بکر اطراف همت‌آباد در شهرستان زیرکوه، هر گوشه این استان می‌تواند مقصدی برای طبیعت‌گردان و علاقه‌مندان به آرامش ناب کویر باشد. تجنود با سکوت عمیق و افق‌های بازش، فرصتی برای رهایی از هیاهوی زندگی شهری فراهم می‌کند. همت‌آباد و پهنه‌های کویری اطراف آن نیز با چشم‌اندازهای کم‌نظیر و بافت طبیعی دست‌نخورده،  همت‌آباد و پهنه‌های کویری اطراف آن نیز با چشم‌اندازهای کم‌نظیر و بافت طبیعی دست‌نخورده، قاب‌هایی زنده از زیبایی کویر را پیش چشم می‌گذارند. در غرب‌تر، کویر سه‌قلعه در سرایان قرار دارد؛ منطقه‌ای که سال‌هاست نامش در میان علاقه‌مندان نجوم و رصد آسمان شب شناخته شده است. آسمان صاف و بدون آلودگی نوری سه‌قلعه، آن را به یکی از بهترین نقاط کشور برای رصد ستارگان تبدیل کرده است. این مزیت، به‌تنهایی می‌تواند پایه‌گذار نوعی گردشگری تخصصی و علمی باشد؛ گردشگری‌ای که هم درآمدزا است و هم هویت‌ساز. از سوی دیگر، شهرستان نهبندان با پهنه‌های گسترده و کمتر شناخته‌شده کویری‌اش، ظرفیتی عظیم برای توسعه گردشگری طبیعت‌محور دارد. سکوت، بکر بودن و فاصله از مسیرهای پرتردد، ویژگی‌هایی است که امروز برای بسیاری از گردشگران جذابیت دارد. در دورانی که بسیاری از مقاصد گردشگری با ازدحام و شلوغی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، کویرهای نهبندان می‌توانند تجربه‌ای متفاوت و آرام را عرضه کنند. و در این میان، طبس همچنان گل سرسبد گردشگری کویری استان است. نام طبس سال‌هاست با کویر گره خورده؛ شهری که ترکیب نخلستان‌ها، بافت تاریخی و چشم‌اندازهای طبیعی خاص، آن را به مقصدی متمایز تبدیل کرده است. طبس نشان داده که اگر زیرساخت، معرفی مناسب و سرمایه‌گذاری نسبی وجود داشته باشد، کویر می‌تواند به پیشران توسعه محلی تبدیل شود. تجربه طبس می‌تواند الگویی برای سایر نقاط استان باشد. در سال‌های اخیر، شکل‌گیری اقامتگاه‌های بوم‌گردی در نقاط مختلف خراسان جنوبی، گامی مثبت در مسیر بهره‌برداری از این ظرفیت بوده است. خانه‌هایی با معماری سنتی، حیاط‌های کاهگلی، اتاق‌های ساده اما صمیمی و غذاهای محلی که بخشی از فرهنگ منطقه را به مهمانان معرفی می‌کند. بوم‌گردی‌ها تنها محل اقامت نیستند؛ روایتگر سبک زندگی‌اند. آن‌ها می‌توانند گردشگر را از یک مسافر عبوری به مهمانی آشنا با فرهنگ بومی تبدیل کنند. با این حال، توسعه بوم‌گردی و گردشگری کویری نیازمند نگاه برنامه‌محور و هماهنگ است. زیرساخت‌های جاده‌ای، دسترسی مناسب، معرفی حرفه‌ای در سطح ملی، آموزش جوامع محلی و حمایت هدفمند از سرمایه‌گذاران خرد، حلقه‌هایی هستند که اگر کامل نشوند، زنجیره توسعه گردشگری نیز ناقص خواهد ماند. بسیاری از فعالان این حوزه هنوز با چالش‌هایی مانند دریافت مجوزها، تأمین تسهیلات و بازاریابی مواجه‌اند. گردشگری کویر فقط به معنای قدم زدن روی شن‌ها نیست. می‌تواند شامل رصد آسمان، تورهای عکاسی، سافاری کنترل‌شده، معرفی صنایع‌دستی، موسیقی محلی و حتی روایت تاریخ و فرهنگ منطقه باشد. هر روستا می‌تواند داستانی برای گفتن داشته باشد و هر اقامتگاه می‌تواند به یک مرکز کوچک فرهنگی تبدیل شود. در شرایطی که استان با چالش‌هایی همچون بیکاری و مهاجرت جوانان روبه‌روست، گردشگری کویری می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد؛ راه‌حلی که نه به صنایع سنگین نیاز دارد و نه به منابع آبی گسترده. سرمایه اصلی در اینجا طبیعت و فرهنگ است؛ سرمایه‌ای که اگر درست مدیریت شود، هم پایدار است و هم کم‌هزینه‌تر از بسیاری طرح‌های بزرگ صنعتی. کویرهای خراسان جنوبی، از تجنود و همت‌آباد تا سه‌قلعه، از نهبندان تا طبس، تنها پهنه‌هایی از شن نیستند؛ آن‌ها فرصت‌اند. فرصتی برای رونق اقتصادی، برای ایجاد اشتغال محلی، برای معرفی هویت منطقه و برای آنکه بیرجند و دیگر شهرهای استان سهم شایسته‌تری از گردشگری کشور داشته باشند. شاید وقت آن رسیده باشد که به کویر نه به چشم حاشیه، بلکه به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه استان نگاه کنیم؛ جایی که در سکوت شن‌ها، ظرفیت یک تحول آرام اما ماندگار نهفته است.

(لطفاً نظرات و پیشنهادات خود درباره این سرمقاله را از طریق 09155665782 ارسال بفرمایید)