زمانی – کولبری در خراسان جنوبی با تصویر سخت و تلخی که از کولبران مناطق کوهستانی غرب کشور می‌شناسیم تفاوت زیادی دارد. در این استان، کولبری نه به معنای حمل بار بر دوش، بلکه یک فرآیند کاملاً رسمی و قانونی برای واردات محدود کالاهای اساسی است که به مرزنشینان امکان می‌دهد بدون خطر، بدون قاچاق و بدون مسیرهای پرریسک، از مرز درآمد کسب کنند. این طرح طی یک ماه اخیر در چهار بازارچه مرزی ماهیرود، دوکوهانه، گلورده و یزدان فعال شده و جریان تازه‌ای در اقتصاد منطقه به وجود آورده است.در این شیوه، کولبران به‌صورت قانونی ثبت‌نام و احراز هویت می‌شوند و هر کدام سهم مشخصی در فرآیند واردات دارند. برخلاف تصور عمومی، هیچ‌کس در این طرح کالا را حمل نمی‌کند؛ همه چیز از مسیر گمرک، کامیون و سامانه‌های رسمی انجام می‌شود. نقش کولبر در این طرح، مشارکت در سهمیه واردات و دریافت کارمزد قانونی است. کارمزد هر کولبر نیز از طریق سامانه «کیف پول الکترونیکی کولبران» به حساب او واریز می‌شود و همین موضوع باعث شفافیت کامل مالی شده است.کالاهایی که از این مسیر وارد استان می‌شوند معمولاً اقلام اساسی مانند موز، برنج و خشکبار هستند؛ کالاهایی که هم نیاز بازار را تأمین می‌کنند و هم باعث تعادل قیمت‌ها می‌شوند. نتیجه این روند بسیار سریع خود را در بازار نشان داده است. مثلاً با ورود ۲۰ تن موز از طریق کولبری قانونی، قیمت موز از حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ هزار تومان به حدود ۸۰ هزار تومان رسیده و این کاهش قیمت نشان می‌دهد که حضور کولبران قانونی چقدر می‌تواند بازار را متعادل کند.این طرح تنها برای خریداران سودآور نیست؛ بلکه برای مرزنشینان نیز یک منبع درآمد پایدار ایجاد کرده است. خانواده‌هایی که سال‌ها زیر فشار بیکاری، خشکسالی و کمبود فرصت‌های شغلی بودند، حالا از سهم ارزش افزوده واردات کالا بهره‌مند می‌شوند و بخشی از این درآمد مستقیم به حسابشان واریز می‌شود. به گفته مسئولان، تاکنون ۱۱ کارگزار مرزنشین برای اجرای طرح معرفی و فعال شده‌اند و این به معنای ایجاد شبکه‌ای از شغل‌های پایدار در محدوده مرز است.بخش مهمی از موفقیت طرح به این دلیل است که خراسان جنوبی ۳۳۱ کیلومتر مرز مستقیم با افغانستان دارد و نزدیک به ۸۵ درصد کالاهای صادراتی‌اش از همین مرز عبور می‌کند. این یعنی مرزهای استان مدت‌ها ظرفیت بزرگی برای تجارت داشته‌اند اما به شکل کامل از آن استفاده نشده بود. حالا با اجرای کولبری رسمی، این ظرفیت انسانی و جغرافیایی فعال شده و مرز به جای نقطه آسیب‌پذیر، به نقطه قدرت تبدیل شده است.تأثیر کولبری قانونی فقط در کاهش قیمت‌ها یا اشتغال نیست؛ این طرح جلوی قاچاق، واسطه‌گری و تجارت زیرزمینی را می‌گیرد و روند مالی را شفاف می‌کند. وقتی کالا از مسیر رسمی وارد می‌شود، دولت نظارت دقیق‌تری دارد، مردم کالا را با قیمت مناسب‌تر می‌خرند و درآمد حاصله هم به جای قاچاقچیان، به جیب خانواده‌های مرزنشین می‌رود. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند که کولبری قانونی می‌تواند الگوی جدیدی برای تجارت خرد در مرزهای کشور باشد.با این حال، مردم و فعالان محلی می‌دانند که برای پایداری این طرح، باید زیرساخت‌های بازارچه‌ها تقویت شود، هماهنگی نهادهای دولتی بهتر باشد، آموزش‌های لازم به کولبران ارائه شود و سامانه‌های الکترونیکی توسعه یابد. بدون این پیش‌نیازها، ممکن است این طرح مثل بسیاری از طرح‌های دیگر، عمر کوتاهی داشته باشد و نتواند به یک مدل پایدار تبدیل شود.در روستاهای مرزی، این روزها حرف اصلی مردم درباره آینده این طرح است. بسیاری امیدوارند که کولبری قانونی بتواند مانع مهاجرت جوانان شود و اقتصاد خاموش مرزها را روشن کند. آنها می‌گویند اگر این روند ادامه پیدا کند، زندگی‌شان بعد از سال‌ها ثبات می‌گیرد و مرز دوباره به منبع رزق تبدیل می‌شود.هر بسته کالایی که از مرز وارد می‌شود، هر تراکنش الکترونیکی که ثبت می‌شود و هر درآمدی که به حساب یک خانواده مرزنشین واریز می‌شود، نشان‌دهنده شکل‌گیری داستانی جدید در شرق کشور است؛ داستانی که می‌گوید می‌توان با شفافیت، مدیریت درست و بهره‌گیری از ظرفیت مردم، مرزها را نه به عنوان دیوار جدایی، بلکه به عنوان پل توسعه دید. آینده کولبری قانونی هنوز روشن و قطعی نیست، اما مسیری که آغاز شده امیدی واقعی برای مردم مرزنشین خراسان جنوبی به همراه دارد.