کاری- صدای ورق خوردن کتاب‌های تست، زنگ کلاس‌های آنلاین، آزمون‌های آزمایشی و ساعت‌های طولانی مطالعه، سال‌هاست بخشی از زندگی دانش‌آموزان کنکوری است. اما امسال، بسیاری از داوطلبان کنکور در حالی روزهای سرنوشت‌ساز زندگی خود را پشت سر گذاشتند که علاوه بر نگرانی درباره رتبه و آینده تحصیلی، با استرس ناشی از جنگ، اخبار ضد و نقیض، ناامنی روانی و نگرانی‌های خانوادگی نیز دست و پنجه نرم می‌کردند.در هفته‌هایی که اخبار درگیری‌ها و تنش‌های منطقه‌ای به مهم‌ترین موضوع گفت‌وگوهای خانوادگی و رسانه‌ای تبدیل شده بود، هزاران دانش‌آموز کنکوری تلاش می‌کردند تمرکز خود را حفظ کنند. اما بسیاری از آنان می‌گویند در چنین شرایطی حتی ساده‌ترین مباحث درسی نیز به سختی در ذهنشان می‌ماند.خبرنگار آوا در گفت‌وگو با دانش‌آموزان، والدین و معلمان، تصویری از روزهای پراضطراب نسل کنکوری ارائه می‌دهد؛ نسلی که به گفته خودشان، ناچار شدند همزمان با دو نبرد بزرگ روبه‌رو شوند؛ نبرد برای آینده و نبرد با اضطراب.
هر بار گوشی را برمی‌داشتم، یک خبر جدید می‌دیدم
فاطمه، دانش‌آموز رشته تجربی که رویای پزشکی را در سر دارد، می‌گوید: امسال قرار بود مهم‌ترین سال زندگی‌ام باشد. از تابستان سال قبل درس خواندن را جدی شروع کردم.
روزی ۱۰ تا ۱۲ ساعت مطالعه داشتم اما وقتی اخبار جنگ منتشر شد، همه چیز تغییر کرد. هر بار که می‌خواستم درس بخوانم، ناخودآگاه گوشی را برمی‌داشتم تا ببینم چه خبر شده است. او با بغض ادامه می‌دهد:گاهی یک صفحه کتاب را سه بار می‌خواندم اما هیچ چیز یادم نمی‌ماند. مادرم می‌گفت درس بخوان، اما خود او هم نگران بود. استرس در تمام خانه جریان داشت.
از رتبه کنکور مهم‌تر نگرانی برای فردا بود
محمدرضا، داوطلب رشته ریاضی، معتقد است: شرایط روحی دانش‌آموزان کمتر مورد توجه قرار گرفته است.همه درباره زمان کنکور حرف می‌زدند اما کسی از حال دانش‌آموزان نمی‌پرسید. ما هر روز با حجم زیادی از اخبار نگران‌کننده روبه‌رو بودیم. بعضی شب‌ها تا صبح خوابم نمی‌برد. برای اولین بار در زندگی‌ام پیش آمد که به جای نگرانی برای رتبه کنکور، نگران آینده و شرایط کشور باشم.او می‌گوید: در آزمون‌های آزمایشی آخر، عملکرد بسیاری از دانش‌آموزان افت کرده بود:بچه‌هایی که همیشه جزو نفرات برتر بودند، افت کرده بودند. نه به خاطر تنبلی؛ به خاطر اضطراب.
اشک می‌ریختم و دوباره تست می‌زدم
نگار، دانش‌آموز رشته تجربی، از روزهای دشوار مطالعه می‌گوید: چند بار وسط درس خواندن گریه کردم. احساس می‌کردم هیچ چیز تحت کنترل نیست. از یک طرف باید برای کنکور آماده می‌شدم و از طرف دیگر اخبار هر روز نگران‌کننده‌تر می‌شد. بعد از چند دقیقه دوباره خودم را مجبور می‌کردم پشت میز بنشینم. می‌ترسیدم زحمات چند ساله‌ام هدر برود.زهرا، داوطلب علوم انسانی، معتقد است نسل کنونی شرایط متفاوتی را تجربه کرده است. کنکور به تنهایی یک بحران بزرگ است. حالا تصور کنید دانش‌آموزی که باید روزی ده ساعت درس بخواند، همزمان با نگرانی‌های ناشی از جنگ هم روبه‌رو باشد. واقعاً هیچ‌کس نمی‌تواند این فشار را درک کند مگر کسی که آن را تجربه کرده باشد.
والدین؛ قربانیان خاموش روزهای بحران
اما فشار روانی تنها متوجه دانش‌آموزان نبود. خانواده‌ها نیز روزهای سختی را سپری کردند. مادر یکی از دانش‌آموزان کنکوری می‌گوید: فرزندم یک سال تمام از تفریح و استراحتش گذشت تا برای کنکور آماده شود. اما در روزهای اخیر بارها دیدم که کتاب را می‌بندد و به نقطه‌ای خیره می‌شود. هر بار از او می‌پرسیدم چه شده، می‌گفت نمی‌توانم تمرکز کنم.او ادامه می‌دهد:ما والدین هم آرامش نداشتیم. وقتی خودمان مضطرب باشیم، چطور می‌توانیم به فرزندمان آرامش بدهیم؟ گاهی شب‌ها تا صبح بیدار می‌ماندم و به آینده او فکر می‌کردم. پدر یکی دیگر از داوطلبان می‌گوید:هزینه کلاس‌ها، کتاب‌ها و آزمون‌های آزمایشی کم نیست. خانواده‌ها برای موفقیت فرزندانشان سرمایه‌گذاری می‌کنند اما هیچ‌کس نمی‌تواند تأثیر بحران‌های اجتماعی و روانی را جبران کند. پسرم روزهایی بود که ساعت‌ها پشت میز می‌نشست اما عملاً چیزی نمی‌خواند.
معلمان چه می‌گویند؟
معلمان نیز معتقدند شرایط اخیر تأثیر محسوسی بر وضعیت آموزشی دانش‌آموزان
داشته است.یکی از دبیران زیست‌شناسی در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید:در هفته‌های اخیر مشخص بود که تمرکز دانش‌آموزان کاهش یافته است. در کلاس‌های جمع‌بندی، دانش‌آموزانی که همیشه فعال بودند، ساکت شده بودند. بسیاری از آن‌ها مدام درباره اخبار و شرایط کشور صحبت می‌کردند.وی ادامه می‌دهد:دانش‌آموز برای یادگیری به امنیت روانی نیاز دارد. وقتی ذهن درگیر نگرانی باشد، حتی بهترین آموزش‌ها هم اثربخشی لازم را ندارند.یک مشاور آموزشی نیز می‌گوید: برخی دانش‌آموزان علائم اضطراب شدید، بی‌خوابی، کاهش تمرکز و خستگی ذهنی را تجربه کردند. متأسفانه در نظام آموزشی ما هنوز سلامت روان دانش‌آموزان به اندازه کافی جدی گرفته نمی‌شود.نکته جالب این است که اغلب دانش‌آموزانی که با خبرنگار ما گفت‌وگو کردند، خواهان امتیاز ویژه یا تسهیلات خاص نبودند. آنان تنها یک درخواست مشترک داشتند؛ «درک شدن.»
فاطمه می‌گوید:ما نمی‌خواهیم کسی به جای ما درس بخواند یا موفقیت را به ما هدیه بدهد. فقط می‌خواهیم مسئولان بدانند که درس خواندن در شرایط بحران با روزهای عادی فرق دارد.محمدرضا نیز می‌گوید:شاید سال‌ها بعد رتبه کنکورمان را فراموش کنیم اما این روزها را هرگز فراموش نخواهیم کرد؛ روزهایی که میان تست‌های فیزیک و شیمی، اخبار جنگ را هم دنبال می‌کردیم.
نسلی که دو بار آزموده شد
کنکور برای هر نسلی آزمونی بزرگ است، اما برای بسیاری از دانش‌آموزان امسال، آزمون تنها در سالن‌های برگزاری کنکور برگزار نشد. آن‌ها پیش از ورود به جلسه امتحان، هفته‌ها با اضطراب، نگرانی، بی‌خوابی و فشارهای روحی دست و پنجه نرم کردند.شاید در آینده، وقتی درباره کنکور این سال‌ها سخن گفته شود، تنها رتبه‌ها و درصدها نباشند که به یاد آورده می‌شوند؛ بلکه از نسلی یاد خواهد شد که در میان صدای آژیرها، اخبار نگران‌کننده و نگرانی برای فردا، تلاش کرد رؤیای دانشگاه و آینده را زنده نگه دارد.نسلی که هم برای موفقیت جنگید و هم برای حفظ آرامش خود.
استرس کنکور در روزهای بحران؛ آرامش را از دست ندهید
راحله شهریاری، روانشناس بالینی و مشاور خانواده مرکز بهداشت شهرستان بیرجند در گفتگو با خبرنگار آوا با اشاره به تأثیر شرایط بحرانی بر وضعیت روحی دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور، گفت: کنکور به‌طور طبیعی یکی از مهم‌ترین و پراسترس‌ترین آزمون‌های زندگی جوانان است، اما وقوع بحران‌های اجتماعی، جنگ و ناامنی‌های روانی می‌تواند این فشار را چند برابر کند. وی افزود: شنیدن مداوم اخبار نگران‌کننده، تغییر در برنامه‌های روزمره و نگرانی نسبت به آینده، تمرکز و آرامش داوطلبان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، نخستین گام برای مقابله با استرس، پذیرش احساساتی مانند نگرانی و اضطراب است. دانش‌آموزان نباید از خود انتظار داشته باشند که در روزهای بحرانی همان میزان تمرکز و آرامش شرایط عادی را داشته باشند.شهریاری با تأکید بر مدیریت مصرف اخبار اظهار کرد: پیگیری بی‌وقفه اخبار و شایعات در فضای مجازی می‌تواند اضطراب را تشدید کرده و زمان مفید مطالعه را کاهش دهد. بهتر است داوطلبان تنها در زمان‌های مشخص و از منابع معتبر اخبار را دنبال کنند.این روانشناس بالینی ادامه داد: حفظ نظم در برنامه روزانه، خواب کافی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی سبک و اختصاص زمانی برای استراحت و تفریح از مهم‌ترین عوامل حفظ سلامت روان در روزهای پرتنش است. همچنین گفت‌وگو با اعضای خانواده، معلمان و مشاوران می‌تواند به کاهش فشارهای روانی کمک کند.وی تصریح کرد: در شرایط بحران، نباید هدف مطالعه را رسیدن به کمال دانست. حتی اگر ساعات درس خواندن کمتر از گذشته باشد، استمرار و تداوم مطالعه اهمیت بیشتری دارد. تمرکز بر اقداماتی که در اختیار فرد است، مانند مرور درس‌ها، حل تست و مدیریت زمان، احساس توانمندی و کنترل را افزایش می‌دهد.شهریاری خاطرنشان کرد: موفقیت تحصیلی تنها به شرایط محیطی وابسته نیست و دانش‌آموزانی که بتوانند آرامش نسبی خود را حفظ کرده، انعطاف‌پذیر باشند و تلاش خود را ادامه دهند، بهتر از دیگران از روزهای دشوار عبور خواهند کرد و به اهداف آموزشی خود نزدیک‌تر می‌شوند.
