زمانی- گرانی را کسی در خراسان جنوبی نمی‌تواند انکار کند. این جمله شاید واقعی‌ترین توصیف این روزهای بازار استان باشد؛ بازاری که مردم در آن هر روز با قیمت‌های تازه روبه‌رو می‌شوند و فشار معیشتی را بیش از گذشته احساس می‌کنند. از برنج و روغن گرفته تا گوشت، لبنیات و هزینه خدمات، تقریباً همه چیز گران‌تر شده و این موضوع، صدای مردم را در شهرها و روستاهای استان بلند کرده است.اما پرسش اصلی اینجاست؛ آیا تمام آنچه امروز بر سفره مردم خراسان جنوبی می‌گذرد، ناشی از ضعف مدیریت در داخل استان است؟ یا اینکه بخشی از این فشار، ریشه در اقتصاد کلان کشور و حتی تحولات بیرونی دارد؟
واقعیت این است که اقتصاد استان نمی‌تواند جدا از اقتصاد ملی حرکت کند. وقتی نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند، نقدینگی رشد می‌کند، هزینه حمل‌ونقل بالا می‌رود و بازارهای جهانی نهاده‌های دامی دچار نوسان می‌شوند، اثر آن مستقیم به بازار خراسان جنوبی نیز می‌رسد.در ماه‌های اخیر، حتی مسئولان ملی حوزه کشاورزی نیز اعلام کرده‌اند که هزینه تأمین نهاده‌های دام و طیور به شکل محسوسی افزایش یافته است. افزایش قیمت ارز تأمین نهاده‌ها و رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، فشار زیادی به تولیدکنندگان وارد کرده و همین مسئله روی قیمت نهایی کالاها اثر گذاشته است.
به همین دلیل، بخشی از گرانی امروز، نه محصول تصمیمات استانی، بلکه نتیجه شرایطی است که در سطح کشور و حتی خارج از مرزها شکل گرفته است؛ از تحریم‌ها گرفته تا بحران‌های منطقه‌ای و ساختار تورم‌زای اقتصاد ایران. با این حال، در دل همین شرایط سخت، خراسان جنوبی توانسته یک تفاوت مهم ایجاد کند؛ تفاوتی که در آمارهای رسمی کشور نیز قابل مشاهده است.
بر اساس گزارش‌های رسمی مرکز آمار ایران، خراسان جنوبی در ماه‌های متوالی پایین‌ترین نرخ تورم کشور را ثبت کرده و در برخی مقاطع، کم‌تورم‌ترین استان ایران بوده است. در حالی که میانگین تورم کشور از مرز ۵۰ درصد عبور کرده، نرخ تورم استان چند درصد پایین‌تر ثبت شده است.شاید در نگاه اول این اختلاف چند درصدی کوچک به نظر برسد، اما در علم اقتصاد همین فاصله به معنای کنترل بهتر بازار و کاهش شدت فشار اقتصادی نسبت به بسیاری از استان‌های دیگر است. البته مردم معمولاً تورم را با مقایسه آماری احساس نمی‌کنند. وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، حتی اگر سرعت افزایش کمتر از سایر نقاط کشور باشد، باز هم فشار آن بر معیشت خانوار محسوس خواهد بود.
تورمی که از بیرون استان می‌آید
بخش بزرگی از تورم امروز، منشأ استانی ندارد. خراسان جنوبی واردکننده بسیاری از کالاها و مواد اولیه است و طبیعی است که هر شوک اقتصادی در کشور، خود را در بازار استان نشان دهد.کارشناسان اقتصادی معتقدند استان‌ها در برابر تورم ملی، تنها می‌توانند نقش «کاهش‌دهنده شدت بحران» را داشته باشند، نه حذف کامل آن. به عبارت دیگر، مدیریت استانی قادر است سرعت رشد قیمت‌ها را کمتر کند، اما نمی‌تواند به تنهایی جلوی موج تورم ملی را بگیرد.در همین شرایط، یکی از مهم‌ترین اقدامات استان، جلوگیری از کمبود کالا بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هر جا کمبود ایجاد شود، قیمت‌ها با سرعت بیشتری جهش می‌کنند.در خراسان جنوبی اما تلاش شد انبارهای کالایی پر بماند و بازار از نظر عرضه در وضعیت پایدار قرار گیرد. همین مسئله باعث شد استان در مقاطع حساس، کمتر دچار التهاب ناشی از کمبود شود.در ایام نوروز، ماه رمضان و مناسبت‌های پرمصرف، بازار استان نسبت به بسیاری از مناطق کشور آرام‌تر بود و صف‌های طولانی یا بحران کمبود کالا کمتر مشاهده شد.
مرغ و تخم‌مرغ؛ نقطه قوت بازار استان
اگر قرار باشد یک نمونه موفق از مدیریت بازار در خراسان جنوبی معرفی شود، بدون تردید باید به حوزه مرغ و تخم‌مرغ اشاره کرد.طبق داده‌های رسمی جهاد کشاورزی، میزان تولید مرغ و تخم‌مرغ در استان چند برابر نیاز داخلی است. تولید گسترده باعث شده خراسان جنوبی نه‌تنها نیاز خود را تأمین کند، بلکه بخشی از تولیدات را به استان‌های دیگر نیز ارسال کند.آمارها نشان می‌دهد جوجه‌ریزی در استان رشد قابل توجهی داشته و میزان تولید مرغ به حدود ۲۰ هزار تن رسیده است؛ رقمی که بسیار بیشتر از مصرف داخلی استان برآورد می‌شود.
در حوزه تخم‌مرغ نیز وضعیت مشابهی وجود دارد و خراسان جنوبی به عنوان استان معین، بخشی از نیاز استان‌های همجوار را تأمین می‌کند.اما مهم‌تر از تولید، سیاست کنترل قیمت‌ها بود. هرچند این سیاست فشار سنگینی را بر دوش تولیدکنندگان گذاشت، اما نتیجه آن حفظ قیمت مرغ و تخم‌مرغ پایین‌تر از میانگین کشوری شد.
استاندار خراسان جنوبی نیز صراحتاً اعلام کرده که بخشی از این موفقیت، حاصل همراهی تولیدکنندگانی است که برای حمایت از مردم، از بخشی از سود خود گذشته‌اند.در شرایطی که در برخی استان‌ها قیمت مرغ و تخم‌مرغ جهش قابل توجهی داشت، بازار خراسان جنوبی ثبات بیشتری را تجربه کرد و این موضوع را می‌توان یکی از نقاط قوت اقتصادی استان دانست.
انبارهای پر؛ نسخه مهار التهاب بازار
یکی دیگر از عوامل مؤثر در کنترل نسبی بازار استان، تقویت ذخایر کالایی بود. مسئولان اقتصادی استان در ماه‌های اخیر تلاش کردند کالاهای اساسی با حجم مناسب وارد چرخه توزیع شود.توزیع هزاران تن نهاده دامی، برنج، کالاهای اساسی و محصولات کشاورزی باعث شد بازار از شوک کمبود فاصله بگیرد.در حوزه برنج نیز سیاست واردات و تأمین مستقیم، بخشی از فشار تورم کشوری را کاهش داد. این اقدام نشان داد استفاده از ظرفیت‌های استانی و تدبیری که استاندار به خرج داد می‌تواند در برخی کالاها اثر ملموسی بر قیمت‌ها داشته باشد.فعالان بازار معتقدند اگر این سیاست‌ها اجرا نمی‌شد، خراسان جنوبی نیز مانند برخی استان‌های دیگر با جهش شدیدتر قیمت‌ها روبه‌رو می‌شد.البته هیچ‌کدام از این اقدامات به معنای ارزان بودن بازار نیست. مردم همچنان گرانی را احساس می‌کنند، اما تفاوت در اینجاست که بازار استان از التهاب‌های شدیدتر دور مانده است.
وقتی نظارت از پشت میز خارج شد
یکی از تفاوت‌های مهم مدیریت بازار در خراسان جنوبی، افزایش نظارت میدانی است. در گذشته، بخش زیادی از نظارت‌ها در قالب گزارش و آمار خلاصه می‌شد، اما اکنون مدل نظارت‌ها تغییر کرده است.بر اساس تقسیم‌کار جدید، بخشی از نظارت‌ها به صورت منطقه‌ای و بخشی بر اساس حوزه‌های تخصصی انجام می‌شود تا پوشش بازار دقیق‌تر باشد.بازدیدهای میدانی استاندار و مدیران اقتصادی استان نیز به بخش ثابتی از مدیریت بازار تبدیل شده است. طبق گزارش‌ها، این بازدیدها هفته‌ای چند بار انجام می‌شود و هدف آن، تطبیق آمارها با واقعیت کف بازار است. همین حضور میدانی باعث شده بسیاری از مشکلات سریع‌تر شناسایی و پیگیری شود.
فعالان اقتصادی نیز معتقدند وقتی مدیران
در بازار حضور مستقیم دارند، تصمیم‌گیری‌ها واقعی‌تر می‌شود.با این حال، مسئولان استان خودشان نیز تأکید دارند که تخلفات همچنان وجود دارد و نباید نادیده گرفته شود.گزارش‌هایی از گران‌فروشی، درج نکردن قیمت، احتکار و تخلفات صنفی همچنان در بخش‌هایی از بازار دیده می‌شود و برخورد با این تخلفات باید جدی‌تر دنبال شود.
بدون مردم، نظارت کامل نمی‌شود
وسعت جغرافیایی خراسان جنوبی و پراکندگی بازارها باعث شده نظارت صرفاً دولتی کافی نباشد. به همین دلیل، مسئولان استان بارها بر نقش مردم در کنترل بازار تأکید کرده‌اند.
گزارش تخلفات از سوی شهروندان، می‌تواند بازوی کمکی دستگاه‌های نظارتی باشد و سرعت برخورد با تخلفات را افزایش دهد.
کارشناسان معتقدند آینده موفق تنظیم بازار، بدون مشارکت عمومی ممکن نیست. هرچه مردم در فرآیند نظارت فعال‌تر شوند، فضا برای سوءاستفاده محدودتر خواهد شد. در کنار نظارت، توسعه تولید داخلی نیز به عنوان راهکار بلندمدت مطرح است. تجربه موفق مرغ و تخم‌مرغ نشان داد هرجا استان به ظرفیت‌های بومی تکیه کرده، نتیجه بهتری گرفته است.اکنون بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند این الگو باید به سایر کالاهای اساسی نیز تعمیم پیدا کند تا وابستگی استان به بازارهای بیرونی کاهش یابد.خراسان جنوبی امروز در شرایطی قرار دارد که همزمان با فشار سنگین تورم ملی، توانسته بخشی از آثار این بحران را مدیریت کند. این موفقیت به معنای بی‌مشکل بودن بازار نیست، اما نشان می‌دهد ترکیب تولید، تنظیم بازار، نظارت میدانی و مدیریت فعال می‌تواند شدت بحران را کاهش دهد.
در نهایت باید یک واقعیت را همزمان پذیرفت؛ مردم حق دارند از گرانی گلایه کنند، چون فشار اقتصادی واقعی است. اما در کنار این دغدغه‌ها، داده‌های رسمی نیز نشان می‌دهد خراسان جنوبی در مقایسه با بسیاری از استان‌های کشور، عملکرد موفق‌تری در کنترل بازار و مهار تورم داشته است.
شاید مهم‌ترین دستاورد استان همین باشد؛ اینکه در سخت‌ترین شرایط اقتصادی کشور، اجازه نداد بازار از کنترل خارج شود و توانست تا حدی از سفره مردم دفاع کند. این مسیر البته هنوز ادامه دارد و موفقیت نهایی، نیازمند تداوم نظارت، تقویت تولید داخلی و همراهی مردم خواهد بود.
