سرقت دو طلا فروشی به فاصله کوتاه باعث شده که بازار بیرجند این روزها از زاویه‌ای متفاوت زیر ذره‌بین برود؛ جایی که سارقان با رصد نقاط کم‌دفاع، خلوتی معابر و شیوه فعالیت کسبه، مسیرهای خود را برای سرقت شناسایی می‌کنند و همین موضوع، ضرورت هوشیاری بیشتر اصناف و تقویت تدابیر امنیتی را پررنگ‌تر کرده است.
به گزارش ایرنا ظهر است؛ بازار بیرجند زنده و بیدار، رفت‌وآمد در راسته بازار جریان دارد، برخی از مغازه‌ها هنوز مشغول کسب و کار هستند و شهر در میانه روز مشغول زندگی روزمره است؛ اما درست در همین ساعاتی که تصور می‌شود شلوغی و حضور مردم می‌تواند سدی در برابر سرقت باشد، اتفاقی رخ می‌دهد که حالا به یک معمای امنیتی تبدیل شده است چرا هر دو طلافروشی در روشنایی روز هدف سارقان قرار گرفتند؟سؤال وقتی جدی‌تر می‌شود که بدانیم این سارقان برای ورود، سراغ در اصلی مغازه نرفته‌اند؛ از جایی وارد شده‌اند که کمتر دیده می‌شود؛ از مسیر سقف و دیوار، از نقاطی که شاید در نگاه نخست بخشی از یک ساختمان قدیمی به نظر برسد، اما از نگاه یک سارق می‌تواند راهی به سوی میلیون‌ها و میلیاردها تومان سرمایه باشد.
اگر سارق توانسته است در روشنایی روز و در بازاری فعال، از سقف یا دیوار وارد یک طلافروشی شود، مشکل فقط سارق بوده یا بخشی از مشکل را باید در بازار جست‌وجو کرد؟این همان نقطه‌ای است که دو سرقت اخیر بیرجند را از یک پرونده انتظامی به یک هشدار امنیتی برای اصناف تبدیل می‌کند؛ هشداری درباره استحکام بناهای قدیمی، نقاط دسترسی به پشت‌بام‌ها، اماکن متروکه، نقاط کور تصویری و ضرورت تجهیز کامل واحدهای صنفی تا راه‌های سرقت برای همیشه بسته شود.در این میان، عملکرد پلیس نشان می‌دهد که دوربین و کار تخصصی می‌تواند چشم بازار را حتی پس از خروج سارق باز نگه دارد؛ اما پیشگیری از تکرار چنین حوادثی نیازمند چیزی فراتر از دوربین است.البته بی توجهی به ایمنی یک واقعیت دیگر را نیز خودنمایی می‌کند؛ اینکه پشت عبارت ساده «سارق دستگیر شد»، ساعت‌ها کار تخصصی و عملیاتی قرار دارد. بنا بر اعلام پلیس، در یکی از پرونده‌های سرقت طلافروشی بیش از یک‌هزار و ۲۴۰ نفرساعت کار کارشناسی و عملیاتی انجام شده و در پرونده‌ای دیگر، سارق یک طلافروشی در کمتر از ۱۰ ساعت شناسایی و دستگیر شده است.
معمای سرقت پیش چشم دوربین‌ها
با این حال، پرسش اصلی بازار همچنان پابرجاست؛ اگر دوربین‌ها توانستند سارق را پس از خروج تا شهری در صدها کیلومتر دورتر دنبال کنند، چرا نقاطی از همان بازار در برابر ورود او تا این اندازه آسیب‌پذیر بود؟۲ سرقت اخیر، در نهایت با اقدام پلیس و دستگاه قضایی به دستگیری سارق و کشف بخشی از اموال مسروقه انجامید، اما برای بازار بیرجند یک پیام روشن‌تر دارد که پیشگیری از سرقت بعدی، آغاز مسئولیت‌ها است.پاسخ مجموعه قضایی، انتظامی و صنفی به این پرسش، ضرورت نگاه جامع به امنیت است؛ نگاهی که در آن برخورد با سارق، پیشگیری از وقوع جرم، ایمن‌سازی واحد صنفی و مشارکت اصناف همزمان دنبال شود.رئیس‌کل دادگستری خراسان جنوبی هم اعلام کرد که در بررسی این سرقت‌ها، مسیر حرکت سارق از محل وقوع جرم به‌صورت مرحله‌به‌مرحله رصد شد و تصاویر دوربین‌های مداربسته بازار بیرجند، محدوده سه‌راه اسدی و مسیرهای منتهی به محل خروج سارق، نقش مهمی در شناسایی وی داشت.
محمدجعفر عبداللهی گفت: با اقدامات اطلاعاتی و فنی مشخص شد متهم از استان دیگری وارد خراسان جنوبی شده و پس از انجام سرقت، استان را ترک کرده است.به گفته وی، هویت متهم شناسایی و مشخص شد وی اهل اردبیل است و در یک مورد دیگر نیز سابقه سرقت مشابه داشته است.
متهم در حالی که تلاش کرده بود تلفن‌های همراه خود را از دسترس خارج کند، با اقدامات تخصصی پلیس شناسایی که در یکی از خیابان‌های اردبیل دستگیر و بخشی از اموال مسروقه نیز کشف شد.
سرقت چگونه امکان وقوع پیدا می‌کند؟
در کنار عملکرد پلیس برای کشف جرم، یک سؤال مهم‌تر برای پیشگیری وجود دارد: چه نقاط ضعفی امکان وقوع سرقت را فراهم کرده است؟رئیس اتاق اصناف خراسان جنوبی با اشاره به ۲ سرقت اخیر بازار بیرجند گفت: هر ۲ سرقت با تخریب دیوار یا سقف انجام شده است.علی جعفرپور مقدم تأکید کرد: همین موضوع نشان می‌دهد در کنار پایش تصویری و تجهیزات امنیتی، استحکام بنا و ایمنی فیزیکی واحدهای صنفی باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
به اعتقاد وی بازار بیرجند قدیمی و تاریخی است لذا برخی بناهای آن به لحاظ سازه‌ای و زیرساختی با مشکلاتی مواجه هستند، اما وقتی همین نقاط ضعف می‌تواند به مسیر نفوذ سارق تبدیل شود، موضوع از یک مشکل ساختمانی به یک مسئله امنیتی تبدیل می‌شود.
دوربین؛ ابزار کشف، نه جایگزین ایمنی
در سال‌های اخیر، نصب دوربین‌های مداربسته در واحدهای صنفی و محیط بازار یکی از محورهای مهم برنامه‌های امنیتی بوده است.بخش قابل توجهی از واحدهای طلافروشی نیز با همکاری اداره نظارت بر اماکن عمومی و سایر دستگاه‌های مسئول، به تجهیزات امنیتی مجهز شده‌اند و آموزش‌های لازم در زمینه رعایت اصول حفاظتی ارائه شده است.از سوی دیگر، طرح پایش تصویری بازار نیز با مشارکت بازاریان دنبال شده و بخشی از هزینه‌های آن توسط اصناف تأمین شده است.اما تجربه سرقت‌های اخیر نشان داد که دوربین اگرچه در کشف جرم بسیار مهم است، جایگزین استحکام فیزیکی ساختمان نیست.در واقع دوربین می‌تواند مسیر حرکت سارق را ثبت کند، اما اگر دیوار یا سقف واحد صنفی به‌راحتی قابل تخریب باشد، دیگر صرف داشتن دوربین نمی‌تواند مانع ورود شود.
بازار قدیمی، نیازمند نسخه جدید امنیتی
یکی از چالش‌های جدی بازار بیرجند، همزمانی ارزش تاریخی با نیازهای امنیتی امروز است.برخی واحدهای تجاری در ساختمان‌های قدیمی قرار دارند و ممکن است دیوارها، سقف‌ها یا بخش‌های مجاور آنها از استحکام کافی برخوردار نباشد.
جعفرپور مقدم با اشاره به اینکه چند سال قبل موضوع ایمن‌سازی املاک بازار همزمان با طرح پایش تصویری مطرح شده بود، گفت این موضوع آن‌گونه که باید دنبال نشد.
به گفته وی، سرقت‌های اخیر نشان داد که استحکام بنا باید در کنار نصب دوربین و سایر تجهیزات امنیتی دنبال شود.رئیس اتاق اصناف خراسان جنوبی تاکید کرد: این مسئله به‌ویژه در واحدهای طلافروشی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ارزش بالای اموال موجود در این واحدها، آنها را به هدفی جذاب برای سارقان تبدیل می‌کند و کوچک‌ترین نقطه ضعف می‌تواند مورد سوءاستفاده قرار گیرد.
پشت‌بام‌ها و اماکن متروکه؛ حلقه‌های فراموش‌شده امنیت
وی با تاکید بر اینکه امنیت یک مغازه را نمی‌توان فقط در چهار دیوار آن خلاصه کرد گفت:در اطراف بازار بیرجند، وجود برخی اماکن متروکه و مخروبه و فضاهایی که امکان دسترسی به پشت‌بام واحدهای صنفی را فراهم می‌کنند، یکی دیگر از نگرانی‌های مطرح شده از سوی نمایندگان اصناف و مسئولان است.
جعفرپور مقدم معتقد است محیط‌های پیرامونی بازار نیز باید در برنامه امنیتی دیده شوند؛ زیرا ممکن است سارق از نقطه‌ای خارج از واحد صنفی وارد شود و از طریق پشت‌بام یا مسیرهای فرعی خود را به مغازه برساند.
دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان نیز پس از بازدید میدانی از بازار، بر بررسی مسیرهای دسترسی به پشت واحدها، اماکن متروکه و خالی و سایر نقاط آسیب‌پذیر تأکید کرده است.این یعنی در برنامه ایمنی بازار، کوچه، پشت‌بام، ساختمان متروکه، روشنایی معابر و مسیرهای خروجی نیز به اندازه درِ مغازه اهمیت دارند.
امنیت فقط وظیفه پلیس نیست
دادستان مرکز استان خراسان جنوبی تأکید کرده است که مقابله با سرقت صرفاً وظیفه دستگاه قضایی و انتظامی نیست و شهروندان، اصناف و دستگاه‌های مسئول نیز در پیشگیری از این آسیب نقش دارند.
این نگاه، در واقع تقسیم مسئولیت امنیت میان بخش‌های مختلف است زیرا پلیس وظیفه کشف جرم و برخورد با مجرمان را دارد؛ دستگاه قضایی وظیفه رسیدگی قانونی و برخورد با مرتکبان را دنبال می‌کند؛ دستگاه‌های اجرایی باید نسبت به نقاط آسیب‌پذیر شهری و اماکن متروکه اقدام کنند و صاحبان واحدهای صنفی نیز مسئولیت مستقیم در قبال ایمنی محل کسب خود دارند.از سوی دیگر، مردم نیز باید با رعایت اصول حفاظتی، گزارش موارد مشکوک و همکاری با ضابطان، سهم خود را در این زنجیره ایفا کنند.
ایمنی واحد صنفی؛ هزینه نیست، سرمایه‌گذاری است
شاید مهم‌ترین پیام سرقت‌های اخیر برای اصناف این باشد که ایمنی نباید به یک موضوع فرعی یا هزینه تحمیلی نگاه شود.
برای یک طلافروش، مقاوم‌سازی سقف و دیوار، نصب شیشه ضدسرقت، استفاده از مه‌پاش، دزدگیر و دوربین استاندارد، کنترل ورود و خروج مشتریان و ایمن‌سازی مسیرهای دسترسی، بخشی از هزینه حفظ سرمایه و تداوم کسب‌وکار است.
رئیس‌کل دادگستری خراسان جنوبی نیز تأکید کرده است که اگر لازم باشد واحد صنفی برای چند روز تعطیل شود تا اقدامات ایمنی و مقاوم‌سازی انجام گیرد، این اقدام باید به عنوان سرمایه‌گذاری برای حفظ جان و مال صاحبان صنوف دیده شود.
این نگاه می‌تواند یک تغییر مهم در فرهنگ ایمنی اصناف ایجاد کند: نباید منتظر سرقت ماند تا برای پیشگیری اقدام کرد.
حمایت از نوسازی؛ مسئولیتی برای مدیریت شهری
در عین حال، نوسازی بازار قدیمی تنها با توصیه به اصناف امکان‌پذیر نیست زیرا برخی واحدهای تجاری توان مالی لازم برای نوسازی کامل را ندارند و برخی دیگر نیز به دلیل قرار گرفتن در بافت تاریخی، با محدودیت‌های خاص مواجه هستند.رئیس اتاق اصناف خراسان جنوبی پیشنهاد کرده است مجموعه‌های شهری برای نوسازی و ایمن‌سازی واحدهای صنفی، مشوق‌هایی مانند تخفیف یا بخشودگی بخشی از هزینه‌های ساخت‌وساز و تسهیل امور مربوط به تعمیرات در نظر بگیرند.اجرای چنین سیاست‌هایی می‌تواند هم به حفظ بافت بازار و هم به افزایش ایمنی آن کمک کند.
فازهای بعدی پایش تصویری باید تکمیل شود
رئیس کل دادگستری خراسان جنوبی هم بر توسعه سامانه پایش تصویری در محدوده بازار، راسته‌های تجاری، کوچه‌ها و مسیرهای ورودی و خروجی تأکید کرده است.تجربه همین پرونده نشان داد که دوربین‌ها تا چه اندازه می‌توانند در کشف جرم مؤثر باشند؛ اما برای اثربخشی بیشتر، پوشش تصویری باید پیوسته و بدون نقاط کور باشد؛ لذا همکاری اصناف در تأمین بخشی از هزینه‌های این طرح نیز می‌تواند اجرای فازهای بعدی را تسریع کند.
یکی دیگر از راهکارهای بلندمدت مطرح شده، ایجاد بازار تخصصی طلا و جواهر در بیرجند است.رئیس‌کل دادگستری استان خراسان جنوبی معتقد است تمرکز واحدهای این صنف در یک مجموعه تخصصی می‌تواند زمینه را برای طراحی یک سیستم امنیتی یکپارچه فراهم کند.در چنین مجموعه‌ای می‌توان از ابتدا موضوعاتی مانند مسیرهای دسترسی، دوربین‌ها، کنترل ورود و خروج، استحکام سازه، سامانه‌های هشداردهنده و ارتباط با مراکز انتظامی را در طراحی لحاظ کرد.این طرح البته نیازمند همکاری دستگاه‌های اجرایی و مشارکت فعالان صنف است، اما در صورت تحقق می‌تواند بخشی از مشکلات امنیتی موجود در ساختار پراکنده بازار را کاهش دهد.
نظر رئیس اتاق اصناف خراسان جنوبی نیز در خصوص ضرورت توسعه شهرک‌های تخصصی همین است .جعفرپور مقدم گفت: در استان راه‌اندازی چند شهرک تخصصی از جمله در حوزه در و پنجره و پروفیلکاران آغاز شده و موضوع ایجاد شهرک تخصصی طلا نیز در حال پیگیری است.وی افزود: اگر این شهرک‌ها به‌صورت مناسب سازماندهی و راه‌اندازی شوند، می‌توانند مجموعه‌هایی تخصصی و کامل باشند که مسائل امنیتی نیز از ابتدا در طراحی و زیرساخت آنها مورد توجه قرار گیرد و بخشی از چالش‌های موجود در این حوزه کاهش یابد.
جعفرپور مقدم از اصناف نیز خواست توجه جدی‌تری به ایمن‌سازی محیط کسب‌وکار خود داشته باشند و گفت: اصناف باید در کنار اقدامات دستگاه‌های مسئول، نسبت به تأمین امنیت واحدهای خود حساسیت و جدیت بیشتری داشته باشند.
اگر سارق دستگیر شود اما دیوار همان مغازه همچنان آسیب‌پذیر بماند، اگر دوربین نصب شود اما نقاط کور بازار باقی بماند، اگر دزدگیر وجود داشته باشد اما فعال نباشد و اگر ساختمان متروکه کنار بازار همچنان مسیر دسترسی به پشت‌بام‌ها را باز بگذارد، خطر تکرار جرم همچنان وجود خواهد داشت.از همین رو، دستگیری سارق باید پایان یک پرونده قضایی و آغاز یک برنامه پیشگیرانه برای بازار باشد.
زنگ هشدار را باید جدی گرفت
بازار بیرجند بخشی از هویت تاریخی شهر است و در عین حال محل فعالیت ده‌ها واحد صنفی و گردش حجم قابل توجهی از سرمایه است.حفظ امنیت چنین بازاری نیازمند نگاه مشترک و چندلایه است؛ پلیس برای کشف جرم، دستگاه قضایی برای برخورد قانونی، مدیریت شهری برای ساماندهی محیط پیرامونی، اصناف برای ایمن‌سازی واحدها و همه دستگاه‌های مسئول برای تکمیل زیرساخت‌های امنیتی باید در کنار هم قرار گیرند. دو سرقت اخیر نشان داد که خلأهای امنیتی ممکن است از یک دیوار فرسوده یا سقف ناایمن آغاز شود، اما تبعات آن می‌تواند بسیار فراتر از یک واحد صنفی باشد.در مقابل، همان‌گونه که عملیات پلیس نشان داد، ترکیب دوربین، کار اطلاعاتی، اقدام فنی و پیگیری قضایی می‌تواند سارقی را که از شرق کشور به نقطه‌ای در غرب کشور گریخته است، در مدت کوتاهی شناسایی و دستگیر کند.مقاوم‌سازی بنا، تکمیل پایش تصویری، تجهیز واحدها به سامانه‌های استاندارد، ساماندهی اماکن متروکه و مشارکت اصناف در برنامه‌های امنیتی، اقداماتی هستند که می‌توانند فاصله میان «کشف سرقت» و «پیشگیری از سرقت» را کوتاه‌تر کنند.امنیت پایدار بازار زمانی محقق می‌شود که همه حلقه‌های این زنجیره در کنار هم قرار گیرند؛ چرا که هدف نهایی نه فقط دستگیری سارق، بلکه حفظ سرمایه مردم، استمرار فعالیت اقتصادی و بازگرداندن و تقویت احساس امنیت در جامعه است.
